– krążownik lekki japońskiej Cesarskiej Marynarki Wojennej z okresu międzywojennego i drugiej wojny światowej, drugi i ostatni okręt typu Tenryū – pierwszego typu krążowników lekkich marynarki japońskiej. Wodowany w 1918 roku, wszedł do służby w kolejnym roku. W latach 30. służył bojowo podczas wojny chińsko-japońskiej. Brał aktywny udział w początkowym okresie działań II wojny światowej na Pacyfiku w latach 1941–1942, głównie w bitwie o Wake i działaniach w rejonie Wysp Salomona i Nowej Gwinei. Od 1943 roku przesunięty do zadań ćwiczebnych oraz transportowych; został zatopiony 13 marca 1944 roku na południe od Wysp Japońskich przez amerykański okręt podwodny USS „Sand Lance”.

„Tatsuta” był stosunkowo małym krążownikiem, którego uzbrojenie główne stanowiły cztery działa kalibru 140 mm i sześć wyrzutni torpedowych. Jego wyporność standardowa wynosiła 3230 ts, a pełna 4621 ton. Napędzały go turbiny parowe, pozwalające na osiąganie prędkości do 33 węzłów.

Budowa

„Tatsuta” był drugim i ostatnim okrętem typu Tenryū („3500-tonowego”). Były to małe krążowniki, zaprojektowane w Japonii podczas I wojny światowej dla pełnienia funkcji liderów – przewodników flotylli niszczycieli, służących jako ich okręty flagowe oraz do wsparcia ogniowego. Stanowiły zarazem pierwsze japońskie nowoczesne krążowniki lekkie, z opancerzeniem burtowym.

Okręt został zamówiony w ramach nowego programu budowy okrętów z 1916 roku, pod prowizorycznym oznaczeniem: „mały krążownik” (shō-gata jun’yōkan) nr 2. Już 13 maja 1916 roku otrzymał imię „Tatsuta” (dosłownie „Smocze Pole”) – od rzeki w prefekturze Nara, zgodnie z nowymi zasadami nazewnictwa krążowników lekkich od rzek. Stępkę pod budowę położono 24 lipca 1917 roku w stoczni Arsenału Marynarki w Sasebo (Sasebo Kaigun Koshō). Kadłub wodowano 29 maja 1918 roku, a okręt oddano do służby, jako pierwszy z serii, 31 marca 1919 rokuNiektóre publikacje podają datę wejścia „Tatsuta” do służby 13 marca 1919 roku (, , ).. Klasyfikowany był oficjalnie jako krążownik II klasy (nitō jun’yōkan), a nieoficjalnie także określano go w Japonii jako krążownik lekki (kei-jun’yōkan), zgodnie z nową nomenklaturą światową. Koszt budowy pojedynczej jednostki tego typu wynosił ok. 4 550 000 jenów. Nazwę „Tatsuta” wcześniej nosiła kanonierka służąca do 1916 roku.

Opis

Skrócony opis typu i odmienności konstrukcji thumb|„Tatsuta” w marszu z dużą prędkością, 1919 rok Kadłub okrętów typu Tenryū przypominał powiększone niszczyciele, o dużym stosunku długości do szerokości. Długość całkowita wynosiła 142,65 m, a szerokość maksymalna 12,34 m. Zanurzenie przy wyporności projektowej wynosiło 3,96 m, natomiast przy wyporności pełnej wzrastało do 4,91 m. Projektowa wyporność normalna okrętów wynosiła 3495 ts (długich ton), a standardowa: 3230 ts. Według pomiarów, w 1919 roku wyporność normalna „Tatsuta” wynosiła (w zaokrągleniu) 3605 ton metrycznych, w stanie lekkim: 3057 t, w stanie próbnym „2/3”: 4168 t, a wyporność pełna: 4621 tUżywana początkowo w Japonii brytyjska miara wyporności normalnej obejmowała okręt z 1/4 paliwa, 3/4 amunicji, zredukowanymi innymi zapasami i bez rezerwy wody kotłowej. Miarę tę zastąpiła wyporność standardowa, która była wartością projektową, wyliczaną jedynie dla potrzeb traktatowych, wyrażaną w „długich” tonach angielskich (ts) = 1016 kg. Wyporność w stanie próbnym „2/3”, jaką posługiwano się w Japonii, wyrażona w tonach metrycznych, zbliżona do realnych warunków służby, to okręt z całością amunicji i załogi, lecz z 2/3 paliwa, smarów, rezerwy wody kotłowej i pitnej i innych zapasów ().

Opancerzenie kadłuba okrętów tego typu miało w założeniu chronić przed pociskami kalibru 102 mm ówczesnych amerykańskich niszczycieli. Burtowy pas pancerny z wysokowytrzymałej stali konstrukcyjnej HT chronił jedynie kotłownie i maszynownie na śródokręciu i miał grubość 51 mm w górnej części i 63,5 mm w dolnej; sięgał od górnego pokładu do 76 cm poniżej linii wodnej. Górny pokład był opancerzony płytami grubości od 22 mm do 25,4 mm. Ponadto, opancerzone płytami 51 mm było cylindryczne w nadbudówce dziobowej. Według części źródeł, pancerz grubości 16–20 mm miały także maski dział.

Napęd krążowników typu Tenryū stanowiły trzy zespoły turbin parowych o łącznej mocy projektowej 51 000 KM. Zewnętrzne turbiny były wyprodukowane przez stocznię budującą okręt (Arsenał w Sasebo), lecz środkowa przez stocznię Kawasaki w Kobe. Parę dostarczało 10 wodnorurkowych kotłów parowych Kanpon Ro Gō. Turbiny napędzały za pomocą przekładni trzy śruby o średnicy 3048 mm. Maksymalna moc siłowni „Tatsuty” wyniosła na próbach 58 690 KM. Siłownia pozwalała według projektu na rozwinięcie prędkości 33 węzłów, lecz maksymalnie na próbach w 1919 roku „Tatsuta” rozwinął 32,76 węzła (przy zredukowanej wyporności 3435 ts)„Tatsuta” pod względem prędkości rozwiniętej na próbach był najwolniejszym z japońskich krążowników lekkich okresu międzywojennego.

Jedyną większą modernizacją dotyczącą wyglądu jednostki była zamiana masztu palowego na trójnożny dokonana w kwietniu – maju 1933 roku. Przyrządy kierowania ogniem i wykrywania celów krążowników typu Tenryu obejmowały początkowo dalocelownik Typ 13 na stanowisku na maszcie, dwa dalmierze o bazie 2,5 metra i dwa reflektory o średnicy 90 cm. Na przełomie sierpnia i września 1943 roku na „Tatsuta” prawdopodobnie zainstalowano radary 21-gō oraz 22-gō, lecz nie jest to pewneTak , natomiast podają jedynie, że w sierpniu – wrześniu 1943 roku „być może” zainstalowano radar Nr 21 lub Nr 22. podaje wyposażenie w radar 22-gō już w marcu 1942 roku i 21-gō w lutym 1943 roku, co budzi wątpliwości, gdyż radar 22-gō dopiero testowano na pancerniku „Hyuga” w maju 1942 roku (Lacroix i Wells, 1997, s. 776). Według natomiast , instalacji radaru nr 22 w sierpniu 1943 roku nie potwierdzają dokumenty stoczniowe, natomiast prawdopodobnie zainstalowano go w lutym 1944 wraz z radarem nr 13.. Według innych informacji, prawdopodobnie zainstalowano w lutym 1944 roku radary 22-gō i 13-gō. Radar 21-gō (nr 21) był radarem dozoru powietrznego z anteną materacową pracującym na falach 1,5 m, nowszy radar 13-gō – na falach 2 m, a radar 22-gō (nr 22) był radarem wykrywania nawodnego z anteną rogową pracującym na falach 10 cm. W lutym 1944 roku na krążowniku zainstalowano hydrofony do wykrywania okrętów podwodnych.

Uzbrojenie i jego modyfikacje thumb|Rysunek krążowników typu Tenryū według danych amerykańskiego wywiadu (poniżej schemat kątów ostrzału artylerii głównej i opancerzenia) Uzbrojenie główne okrętów typu Tenryū stanowiły cztery działa kalibru 140 mm (nominalnie 14 cm) Typ 3, o długości lufy 50 kalibrów (L/50), umieszczone na pokładzie na pojedynczych podstawach osłoniętych maskami, strzelające pociskami o masie 38 kg na maksymalną odległość 15 800 m. Wszystkie działa artylerii głównej umieszczone były w osi podłużnej okrętu; tylko po jednym dziale mogło strzelać na wprost do przodu i do tyłu, a salwę burtową stanowiły wszystkie cztery działa. Uzbrojenie przeciwlotnicze początkowo stanowiło jedno działo kalibru 76,2 mm (8 cm) Typ 3 na pokładzie rufowym, o długości lufy L/40, oraz dwa karabiny maszynowe kalibru 6,5 mm Typ 3.

W toku służby wzmacniano uzbrojenie przeciwlotnicze z uwagi na rosnące zagrożenie ze strony lotnictwa. W lipcu 1937 roku dodano dwa przeciwlotnicze wkm-y kalibru 13,2 mm Typ 93 po bokach pierwszego kominaW brak jest informacji o zamontowaniu wkm-ów kalibru 13,2 mm, natomiast podaje, że we wrześniu 1937 roku zamieniono 2 km-y 6,5 mm na km-y 7,7 mm (co nie musi się wykluczać).. Na przełomie 1940 i 1941 roku natomiast w miejsce wkm-ów ustawiono cztery działka przeciwlotnicze kalibru 25 mm Typ 96 w dwóch podwójnych stanowiskach i zdemontowano działo przeciwlotnicze kalibru 76,2 mmWedług , karabiny maszynowe (7,7 mm) zastąpiono przez dwa podwójne stanowiska działek 25 mm w styczniu 1941 roku (autor ten nie wspomina wprost o usunięciu działa 76 mm).. Pod koniec lutego 1942 roku zamontowano na okrętach tego typu dalsze dwa podwójne stanowiska działek 25 mm, zwiększając ich liczbę do 8. Według niektórych informacji, na przełomie sierpnia i września 1943 roku zamontowano na „Tatsuta” piąte podwójne stanowisko działek, zwiększając ich liczbę do 10Tak i . Według , nie potwierdzają tego jednak dokumenty stoczniowe. Nie podaje tego również ..

Oprócz uzbrojenia artyleryjskiego, krążowniki tego typu przenosiły dwie potrójne wyrzutnie torpedowe kalibru 533 mm, z zapasem sześciu torped Typ 6. Mogły też przenosić 48 min na dwóch torach minowych na pokładzie górnym. Przewidziano dla nich pływające miny Nr 1 B, nietypowej konstrukcji, które miały być stawiane na kursie nieprzyjacielskich okrętów – dwie takie miny były połączone 100-metrową liną, którą powinien zaczepić okręt, przyciągając miny do kadłuba. Według niektórych źródeł, we wrześniu 1943 roku „Tatsuta” otrzymał ponadto cztery miotacze bomb głębinowych i dwie zrzutnie takich bomb wraz z 60 bombami głębinowymiTak . Brak informacji w ..

Służba 1919–1935 – okres międzywojenny thumb|„Tatsuta” w Kure, 1928 rok Po wejściu do służby 31 marca 1919 roku, okręt został przydzielony do bazy morskiej w Sasebo i został okrętem flagowym 1. Eskadry (Flotylli) Niszczycieli 1. Floty (w miejsce krążownika „Tone”)Niszczyciele były organizowane w czterookrętowe dywizjony (jap. kuchikutai, ang. DesDiv, destroyer division), a cztery (zazwyczaj) dywizjony tworzyły eskadry, tłumaczone też jako flotylle (jap. suirai-sentai, ang. DesRon, destroyer squadron lub flotilla). .. Od 29 sierpnia do 7 września 1920 roku wraz ze swoją eskadrą oraz 2 Eskadrą i bliźniaczym krążownikiem „Tenryū”, odbył rejs wzdłuż dalekowschodnich wybrzeży Rosji, a w dniach 19–30 sierpnia następnego roku odbył rejs z 1. Eskadrą pod Qingdao. 1 grudnia 1921 roku „Tatsuta” został wycofany na rok do rezerwy w bazie Sasebo (zastąpiony w charakterze lidera 1. Eskadry przez „Tenryū”), a 1 grudnia 1922 roku powrócił do roli lidera 1. Eskadry Niszczycieli. W kwietniu 1923 roku zainstalowano na okręcie radionamiernik, w kabinie ustawionej przed działem nr 3. Od 1 grudnia 1923 roku do 6 czerwca 1925 roku okręt ponownie znajdował się w rezerwie w Sasebo, z kilkudniową przerwą między 2 a 9 września 1924 roku, kiedy wchodził w skład 1. Eskadry Wydzielonej. W tym okresie też, 19 marca 1924 roku, podczas ćwiczeń, „Tatsuta” zderzył się koło Sasebo z okrętem podwodnym Nr 43 typu Kaichū 3, wykonującym ćwiczebny atak torpedowy na pancernik obrony wybrzeża „Mishima”, eskortowany przez „Tatsutę” i pięć niszczycieli. Okręt podwodny zatonął z załogą 45 osób (później został podniesiony i przemianowany na Ro 25). W dniach od 6 czerwca do 31 sierpnia 1925 roku krążownik ponownie wchodził w skład 1. Eskadry Wydzielonej, patrolującej na wodach Chin, u ujścia Jangcy. Po remoncie, 1 grudnia 1926 roku „Tatsuta” po raz trzeci został okrętem flagowym 1. Eskadry Niszczycieli (w miejsce „Yūbari”). Rolę tę pełnił do 1 grudnia kolejnego 1927 roku, kiedy znowu został wycofany do rezerwy w Sasebo i zastąpiony przez „Tenryū”. Od 30 listopada 1929 roku okręt wchodził na dłużej w skład sił bazy Sasebo (z przerwą od 1 grudnia 1930 do 30 listopada 1931 roku, kiedy był w rezerwie). W maju 1932 roku sprowadził do Japonii z Szanghaju szczątki generała Yoshinori Shirakawy, zabitego 29 kwietnia w zamachu bombowym na paradzie po incydencie szanghajskim.