Eparchia kazańska – jedna z eparchii Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego. Jest częścią metropolii tatarstańskiej i obejmuje swoją jurysdykcją część rejonów w Tatarstanie. Funkcje katedry eparchialnej pełni sobór św. Mikołaja w Kazaniu. Jej ordynariuszem jest metropolita kazański i tatarstański Cyryl (Nakonieczny).

Historia Eparchia została powołana w 1555, w związku z zajęciem Kazania przez armię Iwana IV Groźnego. Pierwszym ordynariuszem eparchii został biskup Guriasz (Rugotin), który razem z archimandrytami Warsonofiuszem i Germanem zorganizował również w mieście pierwszą misję prawosławną. Terytorium eparchii w pierwszym stuleciu jej istnienia obejmowało całość ziem dawnego chanatu kazańskiego, następnie również ziemię wiacką oraz astrachańską. W II połowie XVI w. i na początku w. XVII do eparchii systematycznie przyłączane były podbijane przez Rosję ziemie syberyjskie. Po reformach administracyjnych Rosji w XVIII stuleciu granice eparchii miały pokrywać się z terytorium guberni kazańskiej i symbirskiej, zaś po powstaniu w 1832 samodzielnej eparchii symbirskiej wyłącznie kazańskiej. W I połowie lat 20. XX wieku obszar eparchii został wyznaczony granicami autonomicznych republik czuwaskiej, tatarskiej i marijskiej. W 1946 na terenie pierwszej powołano eparchię czeboksarską i czuwaską, zaś w 1993 obszar Mari El objęła samodzielna eparchia joszkar-olijska i marijska.

W pierwszej połowie XIX w. z inicjatywy arcybiskupa kazańskiego Ambrożego przy eparchii podjął działalność oddział Towarzystwa Biblijnego, w ramach którego tłumaczono Biblię na język tatarski, zaś od 1830, za sprawą arcybiskupa Filareta, Kazań był centrum działalności misyjnej wśród Tatarów. Od 1842 przy eparchii działa Kazańska Akademia Duchowna.

Według danych z 1909 eparchia kazańska i swijaska dysponowała 739 cerkwiami (parafialnymi, monasterskimi, domowymi) oraz 336 kaplicami, obsługiwanymi przez 803 duchownych. Z kolei w 1917, bezpośrednio przed rewolucją październikową, na terytorium eparchii czynne były 794 cerkwie i 419 kaplic obsługiwane przez 1554 duchownych (kapłanów i diakonów). W 27 monasterach przebywało 1601 mnichów i 202 mniszki.

Duchowieństwo eparchii kazańskiej zostało poddane gwałtownym represjom w okresie radzieckim. Straty osobowe wśród jej duchownych były tak poważne, iż w 1937 praktycznie przestała ona funkcjonować. Już w 1929 władze poleciły zamknięcie wszystkich monasterów eparchii. W 1939 na jej terenie działały jedynie dwie świątynie: cerkwie w Kazaniu (cmentarna świątynia Świętych Jarosławskich) i w Mienzelinsku. Odnowienie życia religijnego w regionie nastąpiło dopiero po zmianie polityki władz wobec Cerkwi wymuszonej II wojną światową. W 1948 na terenie eparchii działało ok. 40 świątyń, jednak już w latach 60. miała miejsce kolejna fala ich likwidacji, w czasie której liczba parafii spadła do piętnastu. W 1960 biskup kazański Hiob został skazany na 3 lata więzienia. Jego następca Michał (Woskriesienski) z powodzeniem bronił ostatnich świątyń eparchii przed zamknięciem. W 1988 eparchia prowadziła 27 parafii. Po upadku ZSRR administratura odzyskała szereg straconych wcześniej obiektów sakralnych. Według danych z 2011 prowadziła 272 parafie z 221 cerkwiami, w 21 dekanatach, obsługiwane przez 330 kapłanów.

W 2012 z terytorium eparchii wydzielono eparchie czystopolską i almietjewską. Razem z eparchią kazańską utworzyły one metropolię tatarstańskąЗавершился первый день заседания Священного Синода Русской Православной Церкви.

Od 1579 szczególnym kultem otoczona jest w eparchii Kazańska Ikona Matki Bożej.

Biskupi kazańscy mały|200px|Hermogen mały|200px|Filaret (Amfitieatrow) mały|200px|Palladiusz (Rajew-Pisariew) mały|200px|Benedykt (Płotnikow) Guriasz (Rugotin), 1555–1563 German (Sadyriew-Polew), 1564–1567 Laurenty I, 1568–1574 Wassian, 1575 Tichon (Chworostinin), 1575–1576 Jeremiasz, 1576–1581 Kosma, 1581–1583 Tichon, 1583–1589 Hermogen, 1589–1606 Efrem (Chwostow), 1606–1614 Mateusz, 1615–1646 Szymon, 1646–1649 Korneliusz I, 1649–1657 Laurenty II, 1657–1672 Korneliusz II, 1672–1674 Joazaf, 1674–1686 Adrian, 1686–1690 Marceli, 1690–1698 Tichon (Woinow), 1699–1724 Sylwester (Chołmski), 1725–1732 Hilarion (Rogalewski), 1732–1735 Gabriel (Russki), 1735–1738 Łukasz (Konaszewicz), 1738–1755 Gabriel (Kremenecki), 1755–1762 Beniamin (Pucek-Hryhorowicz), 1762–1782 Antoni (Zybielin), 1782–1785 Ambroży (Podobiedow), 1785–1799 Serapion (Aleksandrowski), 1799–1803 Paweł (Ziornow), 1803–1815 Ambroży (Protasow), 1816–1826 Jonasz (Pawinski), 1825–1828 Filaret (Amfitieatrow), 1828–1836 Włodzimierz (Użynski), 1836–1848 Grzegorz (Postnikow), 1846–1856 Atanazy (Sokołow), 1856–1866 Antoni (Amfitieatrow), 1866–1879 Sergiusz (Lapidiewski), 1880–1882 Palladiusz (Rajew-Pisariew), 1882–1887 Paweł (Lebiediew), 1887–1892 Włodzimierz (Pietrow), 1892–1897 Arseniusz (Briancew),1897–1903 Dymitr (Kowalnicki), 1903–1905 Dymitr (Sambikin), 1905–1908 Nikanor (Kamienski), 1908–1910 Jakub (Piatnicki), 1910–1919 Cyryl (Smirnow), 1919–1922 Atanazy (Malinin), 1930–1933 Serafin (Aleksandrow), 1933–1936 Benedykt (Płotnikow), 1936–1937 Nikon (Purlewski), 1937 Andrzej (Komarow), 1942–1944 Hermogen (Kożyn), 1946–1949 Justyn (Malcew), 1949–1950 Sergiusz (Korolow), 1950–1952 Hiob (Kresowycz), 1953–1960 Michał (Woskriesienski), 1960–1967 Sergiusz (Gołubcow), 1967 Michał (Woskriesienski), 1967–1975 Pantelejmon (Mitriukowski), 1975–1988 Anastazy (Mietkin), 1988–2015 Teofan (Aszurkow), 2015–2020 Cyryl (Nakonieczny), od 2020 mały|Teofan (Aszurkow)

Nazewnictwo W związku ze zmianami zasięgu terytorialnego eparchii kilkakrotnie ulegała zmianie jej nazwa i tytuł biskupa ordynariusza: od powstania do 1795 – kazańska i swijaska, z wyłączeniem biskupa Hermogena, noszącego tytuł kazański i astrachański oraz Joazafa – kazański i bułgarski, od 1795 do 1831 – kazańska i symbirska, od 1831 do 1950 – kazańska i swijaska, od 1944 do 1958 – kazańska i czystopolska, od 1958 do 1993 – kazańska i marijska, od 1993 do 2012 – kazańska i tatarstańska, od 2012 – kazańskaЖУРНАЛ № 46.

Monastery W jurysdykcji eparchii kazańskiej i tatarstańskiej w 2016 znajdowały się następujące monastery: Raifski Monaster Matki Bożej, męski, Monaster Zaśnięcia Matki Bożej w Swijażsku, męski, Monaster św. Jana Chrzciciela w Kazaniu, męski, Monaster Dziewięciu Męczenników z Kyziku i Wprowadzenia Matki Bożej do Świątyni w Kazaniu, męski, Monaster Kazańskiej Ikony Matki Bożej w Kazaniu, męski, Monaster św. Makarego w Wwiedienskiej Słobodzie, męski, Pustelnia Siedmiojezierska, męski, Ziłantowski Monaster Zaśnięcia Matki Bożej, żeński, Monaster Kazańskiej Ikony Matki Bożej w Jełabudze, żeński, Monaster św. Jana Chrzciciela w Swijażsku, żeński.

Przypisy

*