thumb|Pokrój thumb|Kwiat Plątawa różowa (Lapageria rosea Ruiz & Pav.) – gatunek niskopączkowych pnączy z monotypowego rodzaju plątawa (Lapageria) z rodziny Philesiaceae, endemiczny dla środkowego i południowo-środkowego Chile. Jest to roślina o dużych, jadalnych, słodkich i soczystych owocach, uprawiana również jako pnącze ogrodowe.

Morfologia Pokrój Wijące liany, osiągające wysokość 3 metrów (według niektórych autorów 10 metrów).

Pędy Rośliny tworzą krótkie podziemne kłącza. Pędy naziemne silnie rozgałęzione, przeważnie zdrewniałe, wijące.

Liście Ulistnienie naprzeciwległe, naprzemianległe lub skrętoległe. Liście siedzące lub krótkoogonkowe, u nasady tworzące pochwę liściową. Blaszki liściowe ostre, jajowato-lancetowate, o długości do 13 cm. Użyłkowanie pierwszorzędowe złożone z od trzech do pięciu równoległych nerwów, dalsze siatkowate.

Kwiaty Kwiaty obupłciowe, promieniste, podzalążniowe, zwisające, pojedyncze lub zebrane w kwiatostan, wyrastające wierzchołkowo lub pachwinowo w górnym odcinku pędu. Okwiat pojedynczy, dzwonkowaty, o długości do 8,75 cm. Listki okwiatu położone w dwóch okółkach niemal równej wielkości. Listki wewnętrznego okółka z miodnikami u nasady, czerwone lub białe, często nakrapiane. Pręciki położone w dwóch okółkach po trzy. Nitki pręcików nitkowate, wolne. Główki pręcików dwupylnikowe. Słupek zbudowany z trzech zrośniętych owocolistków. Zalążnia jednokomorowa. Szyjka słupka wzniesiona, nitkowata. Znamię słupka główkowate. Zalążki anatropowe lub amfitropowe, powstające w dwóch rzędach ze ściennych łożysk.

Owoce Jajowate, czerwone jagody. Nasiona kuliste, żółtobrązowe.

Biologia i ekologia Rozwój Wieloletnie, wiecznie zielone, pnące chamefity. Rośliny te w naturze kwitną jesienią. Ich kwiaty są zapylane głównie przez kolibry z gatunku fernandezik chilijski (Sephanoides sephaniodes) oraz trzmiele z gatunku Bombus dahlbomii.

Siedlisko Rośliny z tego gatunku występują w lasach waldiwijskich, na wysokości od 0 do 2000 m n.p.m. Rosną w miejscach wilgotnych, o niemal ciągłych opadach, w głębokim cieniu. Zasiedlają bagna, torfowiska, brzegi jezior i rzek.

Cechy fitochemiczne W tkankach tych roślin obecne są saponiny. Czerwony kolor listków okwiatu wynika z obecności cyjanidyno-3-O-ramnozylglukozydu i cyjanidyno-3-O-glukozydu. U roślin o kwiatach różowych obecny jest jedynie ten drugi antocyjan, podczas gdy żaden z nich nie jest obecny u roślin o kwiatach białych.

Genetyka Kariotyp plątawy różowej jest asymetryczny i bimodalny 2n = 2x = 30, z trzema metacentrycznymi, sześcioma submetacentrycznymi i sześcioma subtelocentrycznymi parami chromosomów. Zaobserwowano również jedną parę chromosomów B. Całkowita długość chromosomu (2n) wynosi 131,3 + 0,22 mikrometrów.

Systematyka Pozycja rodzaju według APWeb (aktualizowany system APG IV z 2016) Rodzaj wyróżniony jest w rodzinie Philesiaceae, zaliczanej do rzędu liliowców w kladzie roślin jednoliściennych (monocots).

Pozycja rodzaju w innych systemach W systemie Cronquista z 1981 roku rodzaj zaliczany był do rodziny kolcoroślowatych (Smilacaceae) w rzędzie liliowców, podklasie liliowych w klasie jednoliściennych. W systemie Takhtajana z 1997 roku rodzaj zaliczony został do rodziny Philesiaceae, zaklasyfikowanej do rzędu Smilacales w nadrzędzie Dioscoreanae, w podklasie liliowych wyróżnionej w klasie jednoliściennych. W ostatniej wersji tego systemu, opublikowanej w roku 2008, autor zmienił jedynie klasyfikację rzędu Smilacales do nadrzędu Lilianae w tej samej podklasie.

Nazewnictwo Toponimia nazwy naukowej Nazwa naukowa rodzaju upamiętnia cesarzową Józefinę, pochodzącą z domu de la Pagerie, małżonkę Napoleona Bonaparte, która jako pierwsza sprowadziła tę roślinę do ogrodów Europy. Epitet gatunkowy w języku łacińskim oznacza różowa.

Polska nazwa zwyczajowa W roku 1852 Ignacy Rafał Czerwiakowski w pracy Opisanie roślin jednolistniowych lekarskich i przemysłowych opisał tę roślinę pod nazwą plątawa różowa. W Słowniku nazwisk zoologicznych i botanicznych polskich... Erazma Majewskiego z roku 1894 polska nazwa rodzaju Lapageria jest tożsama z podaną przez Czerwiakowskiego. Sześć lat później, w Słowniku polskich imion rodzajów oraz wyższych skupień roślin, Józef Rostafiński oprócz nazwy plątawa podał jako oboczną nazwę lapażerya, powołując się na pracę Edmunda Jankowskiego z 1891 roku Ogrodnictwo przemysłowe.

Obce nazwy zwyczajowe W Chile roślina ta określana jest nazwą copihue, która bywa czasem używana również w literaturze angielskojęzycznej.

Synonimy synonimy nomenklatoryczne: Philesia rosea (Ruiz & Pav.) D.Dietr. synonimy taksonomiczne: Lapageria hookeri Bridges ex Hook. Lapageria alba Decne. Lapageria rosea var. albiflora Hook. Lapageria rosea var. rubra Schelle

Zastosowanie Rośliny spożywcze Owoce tej rośliny, osiągające wielkość kurzego jaja, są jadalne. Ich miąższ jest biały, słodki i soczysty.

Rośliny ozdobne Plątawa różowa jest uprawiana jako pnącze ogrodowe. Jest rośliną trudną w uprawie. Wymaga żyznej, przepuszczalnej ziemi liściowej, stanowiska lekko zacienionego i stałej temperatury. Nie jest mrozoodporna (strefy mrozoodporności 9–10). W krajach klimatu umiarkowanego może być uprawiana jedynie w szklarniach. W uprawie spotyka się kultywary uzyskane w Wielkiej Brytanii: 'Nash Court' o kwiatach dużo większych niż gatunek botaniczny i 'Flesh Pink' o kwiatach różowych, oraz kultywary chilijskie, takie jak 'Nahuelbuta' o kwiatach białych z lekko fioletowym odcieniem wnętrza, 'Collinge' i 'Arco de Iris de la Cascada' o kwiatach białych z czerwonymi brzegami, 'Flor de Oro' o kwiatach koloru kości słoniowej, 'Cobquecura' o kwiatach biało-łososiowych, czy 'Quelipichum' o kwiatach czerwonych, których okwiat składa się z 9 listków.

Obecność w kulturze i symbolice Plątawa różowa została uznana za narodowy kwiat Chile.

Przypisy

Linki zewnętrzne , UC Botanical Garden [zdjęcia kultywarów]

Kategoria:Philesiaceae