Kołaczyce – miasto w Polsce, w województwie podkarpackim, w powiecie jasielskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Kołaczyce.
W latach 1954–1972 wówczas wieś należała i była siedzibą władz gromady Kołaczyce. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa krośnieńskiego.
Kołaczyce leżą w historycznej ziemi sandomierskiej Małopolski, w średniowieczu położone były w powiecie pilzneńskim w województwie sandomierskim.
Miejscowość jest siedzibą parafii św. Anny, należącej do dekanatu Brzostek, diecezji rzeszowskiej.
Według danych GUS z 1 stycznia 2024 r. miasto liczyło 1359 mieszkańców, będąc 51. najludniejszym miastem w województwie.
Geografia Miasto od północy sąsiaduje Bukową i Sowiną, od zachodu graniczy z Kłodawą i Ujazdem, a wschodu i południa z Nawsiem Kołaczyckim. Zachodnią granicą miejscowości jest rzeka Wisłoka.
Przez miasto przebiega droga krajowa nr 73.
Historia Miasto lokowane przez króla Kazimierza Wielkiego w roku 1339. Kolejne pisemne wzmianki o miejscowości pochodzą z 1345 rokuMonografia miasteczka Kołaczyc z 1908 r. (W:)Władysław Sarna, Opis powiatu jasielskiego, Kraków 1939, s. 65.. Wymienia się też w nich Ostasza – kasztelana lubelskiego. Za panowania króla Kazimierza Wielkiego Kołaczyce zostały założone przez benedyktynów tynieckich w 1358 rokuZbigniew Zyglewski, Polityka klasztorna Kazimierza Wielkiego, w: Kazimierz Wielki i jego państwo, 2011, s. 170..
Kołaczyce wraz z kilkoma okolicznymi wsiami należały do opactwa tynieckiego, którego były własnością do I rozbioru Polski. W 1546 r. był wielki pożar w Kołaczycach. Po zniesieniu Opactwa Benedyktynów w Tyńcu, po pierwszym rozbiorze Polski rząd austriacki wydzierżawił te dobra osobom prywatnym. Od tego czasu miasto Kołaczyce zmieniało właścicieli. Pierwszym był Paweł Kmita Chorzewski. W 1779 r. miasto wraz z innymi wsiami zostało sprzedane za 80 000 florenów i 59 koron Karolowi Ederowi, Janowi obojga imion, Jakubowi baronowi Boesmerowi i Friesowi. Towarzystwo to z kolei odsprzedało z kolei Kołaczyce i Nawsie Kołaczyckie wraz z innymi jeszcze wsiami Achillesowi Johannotowi za 80 000 zł w 1811 r. W ten sposób Kołaczyce stały się miastem prywatnym.
Pomimo częstych zmian właścicieli w miasteczku rozwijał się handel i rzemiosło. Już pod koniec XVIII w. Ewaryst Andrzej, hr. Kuropatnicki w swym „Opisaniu królestw Galicyi i Lodomeryi” podawał: Kołaczyce. Całe miasto i z kościołem drewniane., fabryką ganczarską glinianych naczyń kołaczyckich zwanych sławne, któremi na galarach handlują do Warszawy, Torunia i Gdańska, oraz i jajami ztąd jest handel ichEwaryst Andrzej Kuropatnicki: „Geografia albo dokładne opisanie królestw Galicyi i Lodomeryi”, Przemyśl 1786..
Latem w 1884 roku powiat jasielski i okoliczne miejscowości obiegła '„wiadomość o spaleniu się miasteczka Kołaczyce...”'„Nowiny jasielskie”, nr 16 1884, s. 4–5. Spłonęło wówczas 86 domów mieszkalnych i 20 stodół, a 125 rodzin poniosło straty szacowane na 246 374 złr. Powstał Komitet Pomocy Pogorzelcom pod przewodnictwem proboszcza z Kołaczyc, ks. kan. Textorysa w składzie: Jędrzej Slęzak, Stanisław Dutkiewicz, Paweł Śliz (burmistrz), Jan Kiełbasa, Marcin Falarz i Jan MatuszewskiOp.cit. Nr 22 1884, s. 4..
Podczas okupacji hitlerowskiej, w 1941 roku Niemcy utworzyli getto dla żydowskich mieszkańców. Przebywało w nim około 500 Żydów. 12 sierpnia 1942 roku getto zostało zlikwidowane; 300 osób zostało zamordowanych w lesie w Kowalowkach oraz kilkudziesięciu w Krajowicach koło Jasła a pozostali zostali wywiezieni do getta w Jaśle, a stamtąd do obozu zagłady Bełżcu i tam zamordowani.
Prawa miejskie straciły Kołaczyce w 1919 roku. Ponownie odzyskały je 1 stycznia 2010 roku, stając się drugim po Jaśle miastem powiatu jasielskiego.
Toponimia Colanthicze 1330, własność benedyktynów z Tyńca; Colaczicze 1358; Colacice 1401; w roku 1354 uzyskały prawa miejskie od króla Kazimierza WielkiegoStanisław Rospond. Słownik etymologiczny miast i gmin. 1984. s 151..
Demografia thumb|690x480px|center |Piramida wieku mieszkańców Kołaczyc w 2014 roku
Zabytki dom z podcieniami z 1792 roku – ul. Rynek 62; nr rej.: A-222 z 9.10.1959, kościół parafialny pw. św. Anny, w stylu neogotyckim z zabytkową kropielnicą (1632) i chrzcielnicą z XVII wieku; nr rej.: A-229 z 26.11.1990
rynek miejski z fontanną Bartek ufundowaną przez hr. Łosia z Brzysk, budynek Gminnego Przedszkola w Kołaczycach z początku XIX – ul. Rynek 13, kapliczka z I połowy XIX wieku – ul. Mickiewicza 1, figura Matki Boskiej w rynku, postawiona w 1803 roku, figura św. Franciszka z 1885 na zjeździe z drogi Jasło – Pilzno, zajazd z XVIII (przebudowany w latach 50. XX wieku) – ul. Rynek 2, dom z XVIII wieku – ul. Rynek 10, dom z XVIII wieku, przebudowany po 1886 – ul. Rynek 17, dom z XVIII wieku – ul. Rynek 18, cmentarz wojenny nr 38 Kołaczyce – Olszyny, cmentarz wojenny nr 39 (kwatera na cmentarzu parafialnym),
Edukacja Zespół Szkół Podstawowej i Gimnazjum Liceum Ogólnokształcące im. Marii Skłodowskiej-Curie
Sport W mieście działa klub piłki nożnej Ostoja Kołaczyce, grający w klasie okręgowej.
Urodzeni w Kołaczycach Karol Franciszek Glazur – major administracji Wojska Polskiego, oficer wywiadu (Oddział II Sztabu Głównego), ofiara zbrodni katyńskiej Stanisław Matuszewski – polski nauczyciel, dyrektor Państwowego Gimnazjum im. Juliusza Słowackiego w CzortkowieSprawozdanie Dyrekcji Państwowego Gimnazjum im. Juljusza Słowackiego w Czortkowie za rok szkolny 1927–1928. Czortków, 1928, s. 12, 42.Arie Wolf. Pan Dyrektor Matuszewski – pamięci wybitnego pedagoga – polonisty. Bolesław Rączka – porucznik Wojska Polskiego, działacz polonijny w Ottawie, fundator Domu Pogodnej Starości w Kołaczycach. Mieczysław Żygłowicz – major WP, żołnierz Narodowej Organizacji Wojskowej, Związku Walki Zbrojnej, a następnie Armii Krajowej, nauczyciel, dyrektor Szkoły Podstawowej nr 1 w Jaśle
Współpraca Iwano-Frankowe Zborov Ricse
Zobacz też Nadleśnictwo Kołaczyce
Przypisy
Linki zewnętrzne
Monografia miasteczka Kołaczyc (1939) w bibliotece Polona
Kategoria:Miasta benedyktynów tynieckich Kategoria:Miasta w Polsce lokowane w XIV wieku Kategoria:Miasta w województwie podkarpackim