Związek Filantropów – polskie stowarzyszenie, wzorowane pod względem struktury na masonerii, działające w latach 1787–1789. Jego celem było promowanie „cnót czynnych i użytecznych społecznie”.
Historia Związek powstał z inicjatywy Feliksa Oraczewskiego. W 1787 roku opublikował on Projekt Związku Filantropów Uwieczniaiący w Krakowskim Woiewodztwie pamięć bytności Stanisława Augusta Króla przez Felixa Oraczewskiego podany. W rocznicę przyjazdu Stanisława Augusta Poniatowskiego Związek przyznawał nagrodę wzorowym rolnikom, rzemieślnikom czy służącym, którzy w promieniu 3 mil od Krakowa przepracowali wzorowo co najmniej 20 lat. Nagroda była finansowa i pochodziła z dobrowolnych składek i datków członków. Gromadzone je w specjalnej „karbonie” zabezpieczonej 3 kluczami, które przechowywały trzy różne osoby (osoba duchowna, obywatel województwa krakowskiego i jeden z akademików). Ofiarodawców zapisywano w specjalnej księdze, którą przechowywano w Collegium Maius. Wśród osób, które w 1787 wpłaciły datki znaleźli się: Sebastian i Wacław Sierakowski, Feliks Radwański, Rafał Czerwiakowski czy Karolina Potocka. Najwięcej bo po 5 złotych czerwonych wpłacili Feliks Oraczewski i Józef Chwalibóg.
Po raz pierwszy rozdzielono nagrody podczas spotkania w dniu 30 grudnia 1787 roku. Rozpoczęto je od wystąpienia Jacka Przybylskiego. Jego Mowę przy pierwszym rozdawaniu nagród dla cnót czynnych i użytecznych społeczności. Ku uwiecznieniu słodkiej pamiątki bytności w województwie krakowskim Stanisława Augusta, króla dobrego. Podług projektu JW. JP. Feliksa Oraczewskiego... na Związek Filantropów, czyli Przyjaciół Ludzkości... dnia 30 grudnia roku 1787 miana wydano w 1788 roku w drukarni Ignacego Grobla.
Nagrody wynoszące 216 złotych otrzymało 10 osób. Były to: rolnik z Bronowic, pracownik Młynów Podgórskich, cieśla, pasiecznik, położna, 2 prządki i służący. Ponieważ w kasie pozostało 22 złote przeznaczono je na roboty przy czyszczeniu kanałów wokół Krakowa i składki na cmentarz generalny (Rakowicki).
Kolejne spotkania miało miejsce zgodnie ze statutem w pierwszą niedzielę przed świętem Jana Chrzciciela czyli 21 czerwca 1788 roku. Mowę wygłosił profesor wymowy w Szkole Głównej Koronnej Marcin Fijałkowski. Nagrody otrzymali: rolnik, wójt, ogrodnik, posługacz chorych, stolarz, drukarz i żołnierz. Podobnie jak w 1787 roku wyniosły one 215 złotych Tylko 324 złote otrzymał uczeń, który uratował 2 osoby tonące.
W 1789 roku nagrody wynoszące 200 złotych otrzymało 7 osób. Wśród nich znalazł się Marcin Oracewicz.
Związek istniał do 1789 roku. Przestał działać gdy Oraczewski jako członek KEN przeniósł się do Warszawy.
Przypisy
Bibliografia
Słownik literatury polskiego Oświecenia, ed. Teresa Kostkiewiczowa, 1991, s. 619.
Kategoria:Historia Polski 1764–1795 Kategoria:Historia Krakowa (I Rzeczpospolita) Kategoria:Ruchy społeczne Kategoria:Stowarzyszenia charytatywne