Park Krajobrazowy „Cysterskie Kompozycje Krajobrazowe Rud Wielkich” – park krajobrazowy w zachodniej części województwa śląskiego, założony w 1993, celem zachowania, ochrony i popularyzacji walorów przyrodniczych i kulturowych objętego nim obszaru.
Położenie Powierzchnia parku wynosi 49 387 ha. Natomiast powierzchnia otuliny liczy 14 010 ha (składa się z 5 niestykających się ze sobą obszarów). Swoją powierzchnią obejmuje północno-wschodnią część Raciborza (począwszy od wschodniego brzegu kanału Ulgi wraz z dzielnicą Markowice aż po wschodnią granicę miasta wraz z Arboretum Bramy Morawskiej – na terenie miasta zajmuje powierzchnię ok. 12 km²), północną część Rybnika, a także następujące gminy lub ich części: Czerwionka-Leszczyny, Gaszowice, Jejkowice, Knurów, Kornowac, Kuźnia Raciborska, Lyski, Nędza, Orzesze, Pilchowice, Rydułtowy, Sośnicowice, Suszec, Żory. Park należy pod względem powierzchni do największych parków w Polsce.
Użytkowanie gruntów + Struktura użytkowania gruntów (2007) Powierzchnia Lasy Użytki rolne Wody Pozostałe 49 387 ha 28 840 ha 16 806 ha 635 ha 3 106 ha 100% 58,40% 34,03% 1,28% 6,29%
Według struktury użytkowania gruntów lasy zajmują powierzchnię 28 387 ha (58,4%), użytki rolne – 16 806 ha (34,03%), wody – 635 ha (1,28%) oraz nieużytki i tereny zurbanizowane obejmujące 3 106 ha (6,29%).
W obrębie parku znajduje się rezerwat przyrody Łężczok, założony w 1957 r., o powierzchni 477,38 ha.
Historia thumb|250px|Rzeka Ruda przepływająca przez PK Cysterskie Kompozycje Krajobrazowe Rud Wielkich thumb|250px|Staw Łańcuchowy thumb|250px|Park Krajobrazowy w Bełku thumb|250px|Staw Gichta Oprócz naturalnych walorów przyrodniczych ochronie podlegają wartości historyczno-kulturowe. Zalicza się do nich krajobraz ukształtowany w wyniku działalności cystersów, którzy przybyli do Rud z Francji w 1258 roku Zakonnicy, znani z pracowitości i gospodarności, przyczynili się do rozwoju gospodarczego obszaru. Na terenie parku zachowały się pozostałości pocysterskiej kuźnicy miedzi z XVIII wieku (Ruda Kozielska), kopalni rud żelaza z XVIII wieku (Trachy), hut żelaza z XVI-XIX wieków, hałd poeksploatacyjnych itp. W Rudach zachował się pocysterski kościół i zespół klasztorno-pałacowy z jednym z największych w Polsce parków w stylu angielskim.
23 listopada 1993 roku w celu ochrony przyrodniczych, kulturalnych i krajobrazowych walorów ziemi raciborskiej oraz rybnickiej Rozporządzeniem Nr 181/93 Wojewody Katowickiego (Dz. Urz. Woj. Kat. z 1993 r., Nr 15/93, poz. 130) został powołany Park Krajobrazowy Cysterskie Kompozycje Krajobrazowe Rud Wielkich. Park od 2000 roku wchodzi w skład Zespołu Parków Krajobrazowych Województwa Śląskiego.
Ochrona Ochronie podlegają pozostałości naturalnych lasów łęgowych i grądowych, typowych dla doliny górnej Odry oraz stawy – tereny lęgowe ptaków i siedliska rzadkiej roślinności błotnej i wodnej (m.in. cibora żółta, kotewka orzech wodny). Pomniki przyrody ożywionej i nieożywionej to m.in. głaz narzutowy na północny wschód od Rybnika-Paruszowca.
W Rudach znajduje się jeden z jego ośrodków edukacyjnych.
Zabytki Pocysterski zespół klasztorno-pałacowy wraz z parkiem w Rudach, stawy hodowlane na terenie obecnego rezerwatu Łężczok, kościół św. Magdaleny z cmentarzem, drewniane kościoły w Wilczy, Bełku, Rybniku-Wielopolu, należące do Szlaku Architektury Drewnianej województwa śląskiego dwory, spichlerze, leśniczówki i pałacyki myśliwskie, zabytki techniki: kolejka wąskotorowa linii Bytom Karb – Markowice Raciborskie – należąca do Szlaku Zabytków Techniki Województwa Śląskiego
Zobacz też Dąb Sobieskiego w Łężczoku
Przypisy
Bibliografia
Informator – Cysterskie Kompozycje Krajobrazowe Rud Wielkich, Będzin 2003, [błędny].
Linki zewnętrzne
Cysterskie Kompozycje Krajobrazowe Rud Wielkich Kategoria:Przyroda w Raciborzu