Nowa Ruda – gmina wiejska w województwie dolnośląskim, w powiecie kłodzkim, położona w Sudetach Środkowych u podnóża Gór Sowich i na zboczach Włodzickich Wzgórz w dolinach Włodzicy i jej dopływu – Woliborki.
Według danych z 30 czerwca 2020 roku gminę zamieszkiwało 11 478 osób.
Historia Zaczęło się od gminy Przygórze, którą utworzono w sierpniu 1945 roku. Składała się ze wsi, które dziś terytorialnie obejmują: Przygórze, Wolibórz, Dzikowiec i Nowa Wieś Kłodzka. W październiku tego samego roku powiększyła się jeszcze o wsie, które dziś obejmują Bieganów, Włodowice i Drogosław. W roku 1954 powołano gromady w miejsce gminy. Gromady zlikwidowano w 1972, a w ich miejsce utworzono gminę, której obszar zmieniono już rok później. W 1973 obejmował on wsie należące do gromady Nowa Ruda: Bieganów, Krajanów, Sokolicę, Włodowice, Dzikowiec, Nową Wieś Kłodzką, Wolibórz (z wyjątkiem Tłumaczowa i Ścinawki Górnej), wsie z gromady Ludwikowice: Bartnica, Dworki, Ludwikowice Kłodzkie, Sokolec, Świerki i wsie gromady Jugów: Jugów, Przygórze. Po zlikwidowaniu w 1976 roku gminy Bożków, wsie Bożków i Czerwieńczyce dołączyły do gminy Nowa Ruda. W tym kształcie gmina funkcjonuje do dziś. W latach 1975–1998 gmina położona była w województwie wałbrzyskim.
Ważniejsze zabytki i ochrona dziedzictwa Na terenie gminy znajduje się 37 zabytków nieruchomych ujętych w rejestrzehttps://nid.pl/wp-content/uploads/2026/02/DLN-rej_12.02.2026.pdf zabytków województwa dolnośląskiego oraz 360 zabytków ujętych w Gminnej Ewidencji Zabytkówhttps://www.facebook.com/photo/?fbid=1134564048685292&set=a.465855658889471 gminy Nowa Ruda.https://gmina.nowaruda.pl/artykul/26/3315/wykaz-zabytkowych-obiektow-ewidencja-obszarow-i-parkow W różnorodnym zasobie dóbr kultury gminy znajdują się cenne zespoły pałacowo-parkowe jak np. dawna rezydencja Magnisów w Bożkowie, wiadukty kolejowe Kolei Sowiogórskiej w Dzikowcu, zabudowania dawnej Huty "Barbara" jak również unikalny renesansowy zespół dworski we Włodowicach.
Bieżąca ochrona dziedzictwa kulturowego Gminy realizowana jest w oparciu o "Program Opieki nad Zabytkami Gminy Nowa Ruda na lata 2024 – 2027"https://edzienniki.duw.pl/legalact/2025/1139/ uchwalonego przez Radę Gminy w 2025 roku.https://bip.gmina.nowaruda.pl/attachments/16109/download Na początku grudnia 2023 roku gmina przejęła z Zasobu Rolnego Skarbu Państwa w administracji Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa zabytkowy budynek oficyny pałacowej w Bożkowiehttps://nowaruda24.pl/wiadomosci/gmina-nowa-ruda-przejela-zabytkowa-oficyne-palacu-w-bozkowie-po-remoncie-beda-tam-mieszania/nxTtpYhtMohPLRhfE3BM z planem przeprowadzenia jego kompleksowego remontu konserwatorskiego i adaptacji do nowych funkcji.
W 2022https://eduardpetzold.eu/wystawy-i-wydarzenia/ecso-rozpoczyna-wspolprace-z-gmina-nowa-ruda/ i 2025https://eduardpetzold.eu/wystawy-i-wydarzenia/kontynuujemy-wspolprace-z-gmina-nowa-ruda/ roku wójt Gminy podpisała list intencyjny o współpracy z lokalną organizacją pozarządową, Fundacją im. Eduarda Petzolda na rzecz ochrony dziedzictwa przyrodniczo-kulturowego ziemi noworudzkiej.
Położenie Obecnie gmina Nowa Ruda położona jest w województwie dolnośląskim, powiecie kłodzkim. Geograficznie należy do Sudetów Środkowych, u podnóża Gór Sowich i na obszarze Wzgórz Włodzickich, w dolinie rzeki Włodzicy i jej dopływów.
Podział administracyjny Do Gminy Nowa Ruda należy 17 wsi sołeckich: Bartnica, Bieganów, Bożków, Czerwieńczyce, Dworki, Dzikowiec, Jugów, osada Koszyn, Krajanów, Ludwikowice Kłodzkie, Nowa Wieś Kłodzka, Przygórze, Sokolec, Sokolica, Świerki, Włodowice i Wolibórz.
Siedziba gminy znajduje się na terenie Nowej Rudy, która nie należy do gminy wiejskiej Nowa Ruda.
Sąsiednie gminy Bielawa, Dzierżoniów (gmina wiejska), Głuszyca, Kłodzko (gmina wiejska), Nowa Ruda (gmina miejska), Pieszyce, Radków, Stoszowice, Walim. Gmina graniczy z Republiką Czeską.
Struktura powierzchni Według danych z 2016 gmina Nowa Ruda ma obszar 139,67 km², w tym: użytki rolne: 50% użytki leśne: 41%
Gmina stanowi 8,5% powierzchni powiatu.
Demografia Według danych z 2016 gminę zamieszkiwały 11 814 osoby. Gminę zamieszkuje 7,3% ludności powiatu.
Wyszczególnienie Ogółem Kobiety Mężczyźni osób % osób % osób % Populacja 11814 100 5947 50,3 5867 49,7
Polityka i administracja Władze gminy Wsie otaczające Nową Rudę tworzą osobną gminę, posiadającą status gminy wiejskiej. Mieszkańcy gminy wybierają 15 radnych do rady gminy w wyborach co 5 lat, w ośmiu okręgach wyborczychInformacje dotyczące liczby radnych i okręgów wyborczych na stronie PKW [on-line] [dostęp 2011-11-19].. Organem wykonawczym władz jest wójt. Siedzibą władz gminy jest dawna willa, znajdująca się przy ulicy Niepodległości 1Informacje adresowe Urzędu Gminy na stronie BIP gminy Nowa Ruda [on-line] [dostęp 2011-11-20]..
Wójtowie Nowej Rudy (od 1990)Popularna Encyklopedia Ziemi Kłodzkiej, pod red. J. Laski i M. Kowalcze, t. 1–4, Kłodzko 2009-2011.: 1990–2006 Bogusław Rogiński 2006–2014 Sławomir Karwowski od 2014 Adrianna Mierzejewska
Mieszkańcy gminy Nowa Ruda wybierają parlamentarzystów do Sejmu z okręgu wyborczego Wałbrzych, a do Senatu z okręgu wyborczego dzierżoniowsko-kłodzko-ząbkowickiego, zaś posłów do Parlamentu Europejskiego z dolnośląsko-opolskiego okręgu wyborczego z siedzibą we WrocławiuInformacje PKW, stan na 2011 rok..
Instytucje oraz organizacje pozarządowe Centrum Kultury Gminy Nowa Ruda Fundacja im. Eduarda Petzolda (z siedzibą w sołectwie Włodowice)
Imprezy Festiwal Reportażu w Ludwikowicach Kłodzkich Pierogowe Lovehttps://nowaruda24.pl/wiadomosci/gmina-nowa-ruda-pierogowe-love-wraca/Ssx2w8SAg8ZYTGCErd4M Bieg Tropem Wilczymhttps://gmina.nowaruda.pl/wydarzenie/5/3406/bieg-tropem-wilczym
Gminy partnerskie Gmina Giżycko Gmina Somonino Broumov Castrop-Rauxel Bruay-sur-l’Escaut Hronov
Przypisy