thumb|Kompletnie zniszczona polska wieś – Sucha thumb|Niemiecki bombowiec nad Polską (1939). thumb|Pałac Saski w Warszawie wysadzony w powietrze przez Niemców w grudniu 1944 thumb|Niemcy wysadzają kościół św. Michała z XIII wieku w Wieluniu thumb|Ruiny Zamku królewskiego w 1945 roku thumb|Zniszczony pałac Bruhla w Warszawie thumb|Zbombardowane centrum Wielunia, miasto zostało zniszczone w ok. 70–75% w 1939 roku thumb|Linia kolejowa koło Warszawy zniszczona przez wycofujące się oddziały niemieckie – 1945
Straty materialne Polski w czasie II wojny światowej – straty materialne w dobytku: środkach trwałych: nieruchomościach, gruntach, budynkach, budowlach i lokalach, maszynach i urządzeniach, środkach transportu, inwentarzu żywym, a także w infrastrukturze i wyposażeniu oraz aktywach, depozytach bankowych, zapasach towarów, surowcach i zasobach, które zostały poniesione przez Rzeczpospolitą Polską i jej obywateli w trakcie trwania II wojny światowej.
Polska w czasie II wojny światowej poniosła największe straty biologiczne (na każdy tysiąc mieszkańców straciła 220 osób) i materialne (straty rzeczowe w przeliczeniu na jednego mieszkańca, które wyniosły 626 dolarów w porównaniu z 601 dolarami w Jugosławii)[w: „Przegląd techniczny”. Naczelna Organizacja Techniczna (Poland), Centralny Instytut Informacji Naukowo-Technicznej i Ekonomicznej (Poland), Poland. Główny Urząd Miar – 1984].. Według materiałów przedstawionych na Międzynarodowej Konferencji Reparacyjnej w Paryżu w roku 1946, straty rzeczowe w Polsce wyniosły odpowiednio 16,9 mld dolarów, w Jugosławii – 9,1 mld dolarów. 2/5 dóbr kulturalnych Polski zostało całkowicie zniszczonych. Pod naciskiem mocarstw Polska musiała również odstąpić Związkowi Radzieckiemu 48% swojego terytorium, tracąc na wschodzie około 178 000 km². Większość powstałych strat była skutkiem okupacji niemieckiej, za drugą część strat odpowiedzialne było ZSRR.
Artykuł dotyczy jedynie strat materialnych. Straty osobowe Polski w czasie II wojny światowej opisane są w osobnym artykule.
Straty materialne Polski pod okupacją niemiecką Straty odniesione przez Polskę podczas okupacji niemieckiej możemy podzielić na kilka rodzajów:
Straty wynikające z działań wojennych i dokonanych przez nie zniszczeń, Straty wynikające z rabunków i konfiskaty majątku ruchomego przez okupanta, Straty wynikające z rabunkowej eksploatacji gospodarczej kraju oraz niewolniczej pracy ludności.
Powojenne szacunki Biura Odszkodowań Wojennych przy Prezydium Rady Ministrów z 1947 (Sprawozdanie Biura Odszkodowań Wojennych w przedmiocie strat i szkód wojennych Polski 1939–1945), wskazywały ogromne straty polskie w ludziach, majątku narodowym i dorobku kulturowym:
Straty majątku narodowego – 38% stanu sprzed 1939 (największych zniszczeń okupant dokonał w ośrodkach przemysłowych i centrach wielkomiejskich). Zniszczenia materialne mienia nieruchomego – budynki mieszkalne (162 190), zagrody wiejskie (353 876), fabryki i kompleksy fabryczne (14 000), sklepy prywatne i państwowe (199 751), warsztaty rzemieślnicze (84 436), 968 223 gospodarstw domowych. Zniszczenie centrów wielkomiejskich i miast – straty wojenne Warszawy – 85% substancji miejskiej, 90% przemysłu, 72% zabudowy mieszkalnej, 90% dóbr kultury narodowej i zabytków, 700 000 ofiar śmiertelnych (co stanowiło łączne straty wojenne w ludziach Wielkiej Brytanii i USA). Całkowite zniszczenie i ograbienie getta warszawskiego w 1943, 95% strat, Jasło (97%), oraz zniszczenie portu w Gdyni. Rabunek dóbr kulturalnych Polski – ogółem 43%. Zniszczono 25 muzeów, 35 teatrów, 665 kin, 323 domów ludowych. Straty wskutek nieodwracalnego zniszczenia zbiorów muzealnych, archiwalnych i bibliotecznych – niemożliwe do precyzyjnego oszacowania, straty samych zbiorów bibliotecznych wyniosły ok. 66%. Zniszczono nieodwracalnie 22 miliony książek, Ogółem, okupant niemiecki dokonał w okupowanej Polsce rabunku ok. 516 000Rewindykacja dóbr kultury, msz.gov.pl. pojedynczych dzieł sztuki, o wartości szacunkowej 11,14 miliarda dolarów (według kursu z 2001)Dariusz Matelski: Polityka Niemiec wobec polskich dóbr kultury w XX wieku. Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek, 2007, s. 160, 675. .. W wyniku powojennej rewindykacji udało się odzyskać jedynie niewielki procent utraconych zbiorów zabytkowych, dzieł sztuki i eksponatów.. Straty w szkolnictwie polskim – zniszczono 17 szkół wyższych, 271 szkół średnich, 4880 szkół powszechnych, i 768 szkół innych. Dodatkowo zniszczenie instytutów badawczych, towarzystw naukowych, i fundacji różnego typu. Straty służby zdrowia (majątek szpitali, infrastruktura, budynki) – 55% stanu sprzed 1939. Zniszczono 352 szpitali, 29 sanatoria przeciwgruźlicze, 24 zdrojowe zakłady lecznicze, 47 zakładów ubezpieczalni społecznych, 778 ośrodków zdrowia i ambulatoriów, 1450 gabinetów lekarskich i dentystycznych. Straty w przemyśle (zarówno celowe niszczenie, jak i grabież maszyn i urządzeń) – 64,5% przemysł chemiczny, 64,3% poligraficzny, 59,7% elektrotechniczny, 55,4% odzieżowy, 53,1% spożywczy, 48% metalowy. Straty w leśnictwie w wyniku rabunkowej gospodarki – wycięcie 75 mln metrów sześciennych grubizny, co odpowiada 400 000 hektarów lasu. Straty w gospodarce rolnej i hodowlanej – 1908 tys. koni, 3905 tys. bydła rogatego, 4988 tys. trzody chlewnej, 755 tys. owiec. Zniszczenie w ponad 50% infrastruktury kolejowej, drogowej, transportu lotniczego i morskiego, infrastruktury telekomunikacyjnej (zniszczono 13 stacji radiofonicznych, 7 stacji radiotelegraficznych, skonfiskowano 867 000 odbiorników radiowych). Zagrabiono lub zniszczono 2465 lokomotyw, 6250 wagonów kolejowych, 83 636 wagonów towarowych, 25 statków pełnomorskich i 39 statków przybrzeżnych portowych. Zniszczono 5948 km torów kolejowych, 47 767 metrów bieżących mostów kolejowych i wiaduktów, 14 900 km dróg o twardej nawierzchni, 15 500 metrów bieżących mostów drogowych.
Biuro Odszkodowań Wojennych przy Prezydium Rady Ministrów oszacowało po zakończonej II wojnie światowej, wartość strat wojennych Polski powstałych w wyniku okupacji niemieckiej z lat 1939–1945.
Łączną wartość poniesionych strat określono na kwotę 258 miliardów złotych przedwojennychIstnieją szacunki, iż była to trzynastokrotność dochodu narodowego Polski z 1938. Ale historia, 23 grudnia 2013, s. 4., co stanowiło równowartość ok. 50 miliardów dolarów amerykańskich (w 1939 roku). Powyższe straty, po przeliczeniu na wartość z roku 2004, wynoszą ok. 650-700 miliardów dolarów amerykańskich. W tym straty wojenne samej stolicy Polski, Warszawy, wynoszą równowartość 45 miliardów dolarów.
Po zlikwidowaniu w 1947 Biura Odszkodowań Wojennych do danych zebranych przez Biuro powróciła w latach 1949–1951 Komisja przy Ministerstwie Finansów, która została powołana w celu ostatecznego określenia rozmiaru polskich strat wojennych.
Weryfikacja materialnych strat wojennych po upadku komunizmu Po roku 1990 podjęto kilka inicjatyw mających na celu pełne i wiarygodne ustalenie strat Polski w okresie II wojny światowej. W 1990 r. wyliczono, że straty wojenne poniosło ponad 13 mln obywateli polskich w wyniku czego poszkodowanym oraz ich spadkobiercom należałoby się 285 mld dolarów odszkodowańAndrzej Chmielarz, „Ekonomiczna eksploatacja ziem polskich w latach 1939–1945”, ..
Zabór mienia i konfiskaty majątków polskich
thumb|Rabunek mienia wysiedlonych Polaków. Obwieszczenie niemieckiego nadburmistrza Gdyni na sklepie wysiedlonych polskich właścicieli o „zabezpieczeniu dla żołnierza na froncie”. Gdynia, 10 lutego 1940 thumb|Przesiedleni w ramach akcji Heim ins Reich Niemcy bałtyccy otrzymują nowe domy w Kraju Warty po Polakach wysiedlonych z Wielkopolski. Z chwilą wybuchu II wojny światowej rozpoczęły się aresztowania członków Związku Polaków w Niemczech. Na podstawie Rozporządzenia Rady Ministrów dla obrony III Rzeszy z dnia 27 lutego 1940 r. związek został zdelegalizowany, a jego majątek skonfiskowany. Część działaczy rozstrzelano, a ok. 1200 członków uwięziono w obozach koncentracyjnych. Całkowitą liczbę prześladowanych szacuje się na co najmniej 2000 osób. Straty materialne poniesione przez polską mniejszość narodową w Niemczech, spowodowane konfiskatą majątku wyceniane są na co najmniej 8,45 miliona reichsmarek. Zarekwirowano również wszystkie środki zdeponowane w polskich instytucjach finansowych działających na terenie Niemiec jak Bank Robotników oraz Bank Słowiański. Kapitał zakładowy tej drugiej instytucji wynosił w momencie założenia 150 000 marek a 16 grudnia 1937 podniesiono go do sumy pół miliona reichsmarek. Jego obroty na rok przed wybuchem wojny wynosiły 30 426 000 marekRyszard Hajduk, Stefan Popiołek „Leksykon Polactwa w Niemczech”, Związek Polaków w Niemczech, Opole 1939..
Po dokonaniu aneksji polskiego terytorium w 1939 roku niemieckie okupacyjne władze wcieliły część zachodnich ziem II RP bezpośrednio w granice III Rzeszy. Obywatele polscy zamieszkali na tych terenach poddani zostali eksterminacji oraz wysiedleniom, a część z nich zmuszono do podpisania volklisty. Rozpoczęto masowe wysiedlenia Polaków z Pomorza, Wielkopolski, Śląska połączone z rabunkiem oraz konfiskatą majątku należącego do polskiego państwa oraz prywatnej własności obywateli polskich.
Jednym z pierwszych prawnych dokumentów dotyczących konfiskaty majątków polskich na terenach wysiedleńczych było wydane już 27 września 1939, a później uzupełniane „Rozporządzenie o konfiskacie polskiej własności w Prusach zachodnich”, w którym czytamy: „Aktywa państwa polskiego, instytucji państwowych, walory przyrodnicze oraz aktywa osób fizycznych i prawnych mogą być zatrzymane i skonfiskowane”. Przepisy te spowodowały masowe przejmowanie własności polskiej – państwowej przez niemieckie państwo, a prywatnej przez osoby fizyczne narodowości niemieckiej.
Niemieckie dowództwo wojskowe, a później Główny Urząd Powierniczy do przejmowania prywatnych przedsiębiorstw oraz firm powoływały tzw. powierników. Z danych Głównego Urzędu Powierniczego wynika przykładowo, że na terenie Gdańsk-Prusy Zachodnie powiernictwem objęto 774 przedsiębiorstwa jak drogerie, hotele, spółdzielnie, drukarnie czy cegielnieBarbara Powroźnik, Konfiskaty majątku polskiego w Gdyni, Biuletyn IPN nr 8-9 2009..
Eksploatacja polskiej gospodarki thumb|Kontrola chłopskiego zaprzęgu przez patrol niemiecki w dystrykcie lubelskim. Policyjna akcja mająca na celu przeciwdziałanie nielegalnemu ubojowi zwierząt. thumb|Ściąganie przymusowych kontyngentów w Okręgu Białystok.
Kontyngenty
Niemcy przez cały okres okupacji w latach 1939–1944 pobierali od polskich rolników narzucone przymusowe kontyngenty. W latach 1940–1941 z Generalnego Gubernatorstwa wywieziono do III Rzeszy bez rekompensaty finansowej: 40 000 ton zboża, w 1942–1943 aż 633 470 ton, a pomiędzy 1942–1943 571 000 ton. W okresie 1940 do 1944 podobnie kształtowały się narzucone kontyngentami ilości wywiezionego bydła (7 510 ton w stosunku do 53 768 ton), cukru (4 500 ton w stosunku do 27 546 ton), kartofli (121 000 ton i 387 741 ton na koniec 1944) oraz tłuszczów (800 ton i 1355 ton w 1944).
+ Kontyngenty niektórych produktów rolnych i hodowlanych w Generalnym Gubernatorstwie w latach 1940–1944RokZboża tys. tonZiemniaki tys. tonBuraki tys. tonMleko mln litrówJaja mln sztukMięso tys. ton1940/41100055264785590431941/421070808580131359701942/43140015908072102701101943/4416001612847272851944/451700
Zniszczenia miast Po roku 1990 wiele samorządów polskich miast podjęło próby oszacowania strat materialnych wynikających z II wojny światowej. Podjęto je m.in. w Warszawie, Łodzi, Poznaniu, Lublinie i Jaśle na Podkarpaciu.
Warszawa
thumb|left|Warszawa w styczniu 1945