Ratko Mladić (serb. cyr. Ратко Младић, wym. []; ur. 12 marca 1942 w Božanovići, zm. 27 sierpnia 2026 w Hadze) – związany z Jugosławią serbski generał, dowódca złożonych z bośniackich Serbów (serb. Vojska Republike Srpske), które brały udział w działaniach wojennych podczas wojny w Bośni i Hercegowinie w latach 1992–1995, zbrodniarz wojenny, w międzynarodowej przestrzeni medialnej określany mianem „Rzeźnika Bośni”.
Był ścigany przez Międzynarodowy Trybunał Karny dla byłej Jugosławii w Hadze. Uznawany jest za odpowiedzialnego za oblężenie Sarajewa i masakrę w Srebrenicy. Rząd Stanów Zjednoczonych oferował 5 milionów dolarów za informacje o nim, zaś Serbia była gotowa zapłacić 10 milionów dolarów za wskazanie miejsca jego pobytu. Został aresztowany 26 maja 2011, a 22 listopada 2017 skazany na karę dożywotniego pozbawienia wolności przez Międzynarodowy Trybunał Karny dla byłej Jugosławii. Zmarł 27 sierpnia 2026 w szpitalu w Hadze.
Życiorys Dzieciństwo Urodził się 12 marca 1942 roku w zamieszkanej przez Serbów wiosce Božanovići w gminie Kalinovik, obecnie leżącej w Bośni i Hercegowinie, w Republice Serbskiej. Wówczas tereny te znajdowały się we władaniu Niepodległego Państwa Chorwackiego.
Jego ojciec, Neđa Mladić, był członkiem jugosłowiańskiej partyzantki, stawiającej opór państwom Osi podczas II wojny światowej. Zginął w 1945 podczas partyzanckiego ataku na wioskę, z której pochodził Ante Pavelić, założyciel i przywódca pronazistowskiego rządu Ustaszów w ChorwacjiT. Judah, The Serbs, s. 231.. Po śmierci męża matka Mladicia pozostała bez pracy i dochodów.
Charakter Według znajomych Mladicia ubóstwo miało znaczny wpływ na jego charakter. Był on bardzo zdyscyplinowany, ambitny, potrafił wzbudzić w swoich kolegach z armii lojalność wobec siebie.
Komentator wojskowy pisma Vreme, M. Vasić, opisywał Mladicia jako zdolnego oficera i organizatora, który szczerze uwierzył w zachodni spisek przeciwko Serbii i prawosławiu. Opinię tę podziela Tom Judah, którego zdaniem jest możliwe, że wszystkie działania Mladicia (w odróżnieniu od współczesnych mu polityków) podjęte w czasie wojen bałkańskich były popełniane z pobudek ideologicznychT. Judah, The Serbs, s. 230–231..
Kariera wojskowa; wojna w Chorwacji W wieku 15 lat dostał się do Akademii Wojskowej w Belgradzie. W 1965, po ukończeniu studiów, wstąpił do Związku Komunistów Jugosławii. Na początku pełnienia służby wojskowej stacjonował w Macedonii. Był dowódcą plutonu, batalionu, a potem korpusu. W czerwcu 1991 został oddelegowany do Kninu w Krajinie jako dowódca 9 Korpusu JNA w początkowej fazie wojny w Chorwacji. Tam uzyskał stopień pułkownika. Gdy przebywał w Krajinie, nastąpiła jego największa seria awansów w dotychczasowej karierze militarnej. Podczas wojny serbskie oddziały Mladicia wykazywały się szczególną przebiegłością – nosili oni cywilne ubrania, niczym się nie wyróżniając. Posługiwali się oni chorwackimi dokumentami. Dzięki odnoszonym na wojnie osiągnięciom militarnym Mladić 4 października 1991 otrzymał awans do stopnia generała majora, 24 kwietnia 1992 do stopnia generała porucznika. 25 kwietnia objął stanowisko Szefa Sztabu/Zastępcy Komendanta 2. Okręgu Wojskowego JNA w Sarajewie. 12 maja 1992 został mianowany Szefem Sztabu Generalnego , utworzonych decyzją Zgromadzenia Serbów Bośniackich; pozostał na tym stanowisku do 22 grudnia 1996. 24 czerwca 1994 otrzymał awans do stopnia generała pułkownika.
Wojna w Bośni i Hercegowinie thumb|Generał Mladić na lotnisku w Sarajewie w 1993 thumb|Oblężenie Sarajewa w 1992 W maju 1992 roku polityczni przywódcy bośniackich Serbów przeczytali o Mladiciu w chorwackiej gazecie i postanowili powierzyć mu przewodzenie ich inicjatywom wojennym, przenosząc go z armii jugosłowiańskiej do nowo utworzonych . Wczesne działania ujawniły bezwzględny styl wojskowy Mladicia. W odbytej w tamtym czasie rozmowie z korespondentem „The New York Timesa” generał stwierdził, że dla niego dominującą formą konfliktu zbrojnego jest atak, ponadto dodał też, że sam „ma ofensywny charakter, co jest w pełni akceptowalne dla naczelnego dowództwa armii ”. Mladić mieszkał wówczas we współdzielonym z bratem domu w jednej z dzielnic Sarajewa, . Niedługo później dom ten doszczętnie spłonął.
Twierdząc, że jego działania chronią mniejszość serbską zagrożoną przez rząd zdominowany przez bośniackich muzułmanów, Mladić nakazał oblężenie Sarajewa. Miasto przez ponad trzy i pół roku znajdowało się pod ostrzałem i było celem kampanii snajperskiej oraz artyleryjskiej. Wszystkie te działania kosztowały życie ponad 11 tysięcy cywilów. Kiedy bośniackie siły rządowe ruszyły, aby zabezpieczyć połączenie drogowe między Sarajewem a Tuzlą, wojska Mladicia odparły atak z trzech stron, zabijając – według przedstawicieli ONZ – około 1000 żołnierzy rządowych. W ciągu kilku miesięcy od mianowania na stanowisko dowódcy armii Serbów bośniackich, Mladić skonsolidował w swych rękach kontrolę nad 70% powierzchni kraju. Wojna stale eskalowała, do czego w niemałej mierze przyczyniały się takie nastroje, jak te wyrażone przez Mladicia w rozmowie z amerykańską gazetą „”: „Nie będzie pokoju na Bałkanach, dopóki wszyscy Serbowie nie połączą sił i nie zamieszkają w jednym kraju. Serbowie nigdy nie powinni poddawać się na drodze do realizacji swojego celu, nawet jeśli oznacza to kolejną wojnę światową”.
W grudniu 1992 roku w świat poszły doniesienia rządu Bośni i Hercegowiny oraz międzynarodowych organizacji praw człowieka o czystkach etnicznych, w wyniku których zginęło od 150 tysięcy do 200 tysięcy bośniackich muzułmanów, a ponad milion straciło dach nad głową. Kiedy jeden z zagranicznych reporterów poprosił Mladicia o komentarz, gdy pewna brytyjska gazeta nazwała go „naczelnym czyścicielem etnicznym”, ten odpowiedział: „Bronienie swojego narodu to nie zbrodnia, to święty obowiązek”.
W lipcu 1995 roku dowodzone przez Mladicia siły Serbów bośniackich zajęły Srebrenicę, znajdującą się wówczas w strefie uznanej przez ONZ za „bezpieczną”. Między 12 a 16 lipca 1995 miała miejsce masakra w Srebrenicy, która również była zaplanowana przez Mladicia. Zginęło w niej ponad 8000 bośniackich muzułmańskich mężczyzn i chłopców (kobiety, dzieci i część osób starszych poddano przymusowym wysiedleniom). Jest ona uważana za największą zbrodnię wojenną w Europie od zakończenia II wojny światowej, natomiast międzynarodowe trybunały uznały ją za ludobójstwo.
Po zakończeniu wojny w Bośni i Hercegowinie Ratko Mladić powrócił do Belgradu, ciesząc się otwartym poparciem i ochroną ze strony prezydenta Jugosławii Slobodana Miloševicia. Mladić wraz z Radovanem Karadžiciem, prezydentem Republiki Serbskiej podczas wojny, został jednak w oficjalnym akcie oskarżenia, opublikowanym przez grupę ONZ działającą w Hadze w Holandii, uznany za odpowiedzialnego za bezprawne uwięzienia, morderstwa, gwałty, napaści na tle seksualnym, tortury, pobicia, rozboje i nieludzkie traktowanie ludności cywilnej, bezprawne deportacje i transfery ludności cywilnej, nielegalny ostrzał cywilów, bezprawne przywłaszczenie i grabieże majątku oraz niszczenie miejsc kultu.
Ścigany Już w 1995 roku Międzynarodowy Trybunał Karny dla byłej Jugosławii wydał nakaz aresztowania Ratka Mladicia, ten jednak przed aresztowaniem Slobodana Miloševicia czuł się bezkarny. Był widywany w miejscach publicznych, na przykład w restauracjach czy na meczach piłkarskich. Dopiero po zatrzymaniu byłego prezydenta Jugosławii w 2001 roku generał zaczął się ukrywać. Według niektórych źródeł jego schronieniem był powojenny bunkier w Han Pijesak. Mógł też szukać schronienia na terenach dzisiejszej Czarnogóry. W kwietniu 2005 Vuk Drašković, ówczesny minister spraw zagranicznych Serbii, stwierdził, że szef państwowej agencji bezpieczeństwa wiedział, gdzie ukrywa się Mladić. Ten uznał oskarżenia za „śmieszne”. Rodzina zbrodniarza usilnie starała się o uznanie Ratka Mladicia za zmarłego. Twierdziła też, że od 7 lat nie miała z nim kontaktu. 8 września 2010 serbski sąd odrzucił wniosek rodziny.
Aresztowanie, proces i skazanie thumb|Ratko Mladić na początku procesu przed trybunałem w Hadze 16 maja 2012 roku thumb|Ratko Mladić pod koniec procesu przed trybunałem w Hadze 22 listopada 2017 roku Został aresztowany przez serbską policję 26 maja 2011 w miejscowości Lazarevo niedaleko miasta Zrenjanin w regionie autonomicznym Wojwodina, ok. 100 km na północ od stolicy Serbii, Belgradu; informację tę potwierdził na konferencji prasowej prezydent Serbii, Boris Tadić. Mladić ukrywał się pod nazwiskiem Milorad Komadić.. Mladić 31 maja 2011 został poddany ekstradycji z Serbii do Hagi, gdzie 16 maja 2012 rozpoczął się jego proces przed trybunałem do spraw zbrodni popełnionych w czasie wojen w Jugosławii. 22 listopada 2017 trybunał haski skazał Ratka Mladicia na karę dożywotniego pozbawienia wolności. W początkowej fazie odczytywania wyroku obrońcy generała wnioskowali o wstrzymanie lub skrócenie rozprawy ze względu na jego wysokie ciśnienie krwi. Sędziowie odrzucili ten wniosek, w reakcji na co Mladić wstał i zaczął wykrzykiwać: „to wszystko kłamstwa” i „pieprzę wasze matki”. Został siłą usunięty z sali rozpraw, a wyrok odczytano pod jego nieobecność. Oskarżony został uznany za winnego 10 z 11 postawionych mu zarzutów: jednego o ludobójstwo, pięć o zbrodnie przeciwko ludzkości i cztery o naruszenie praw lub zwyczajów wojennych. Został jedynie oczyszczony z jednego zarzutu ludobójstwa, odnoszącego się do części zbrodni popełnionych w 1992 roku w kilku gminach Bośni. Poszczególne zarzuty, które postawiono Mladiciowi, dotyczyły, oprócz ostatecznie uchylonego zarzutu prowadzenia czystek etnicznych w Bośni, także prowadzenia ataków snajperskich i ostrzału wobec oblężonej ludności cywilnej w Sarajewie, masakry muzułmańskich mężczyzn i chłopców w Srebrenicy oraz wzięcia personelu ONZ jako zakładników w celu powstrzymania NATO od prowadzenia nalotów. Zarówno Mladić, jak i prokuratura złożyli apelacje od wyroku. Obrona Mladicia wnioskowała o uniewinnienie od wszystkich zarzutów, prokuratura natomiast o ukaranie również za zbrodnie z 1992. 8 czerwca 2021 wyrok został podtrzymany przez Izbę Apelacyjną (izba odrzuciła apelacje złożone zarówno przez Mladicia, jak i prokuraturę).
Pod koniec 2022 roku Mladić został hospitalizowany z powodu „złego stanu zdrowia”, jak poinformowała wówczas jego rodzina. W czerwcu 2025 roku generał złożył wniosek o przedterminowe zwolnienie, twierdząc, że zostało mu zaledwie kilka miesięcy życia, jednak jego wniosek miesiąc później został odrzucony przez haski trybunał.
Śmierć i pogrzeb thumb|Kondukt pogrzebowy Ratka Mladicia w drodze z na w Belgradzie 7 września 2026 roku W ostatnich tygodniach życia Ratka Mladicia rządy Serbii i Republiki Serbskiej wielokrotnie starały się o przedterminowe zwolnienie generała ze względów humanitarnych oraz przeniesienie go w celu leczenia do Serbii, jednak poparte składaniem odpowiednich wniosków starania te spotykały się z odrzuceniem ze strony Międzynarodowego Trybunału Karnego dla byłej Jugosławii. Mladić zmarł po długotrwałych problemach zdrowotnych 27 sierpnia 2026 roku w wieku 84 lat w szpitalu w haskiej dzielnicy Scheveningen, w której odbywał karę dożywocia.