thumb|Owoc Annona cherimola thumb|Owoc Annona muricata Flaszowcowate (Annonaceae Juss.) – rodzina roślin okrytonasiennych stanowiąca jedno z ich starszych odgałęzień linii rozwojowych w rzędzie magnoliowców Magnoliales. Liczy około 2300 gatunków zgrupowanych w 120–130 rodzajach. Są to drzewa, krzewy lub pnącza, występujące głównie w strefie międzyzwrotnikowej, w wilgotnych lasach równikowych. W strefie umiarkowanej rosną przedstawiciele rodzaju asymina Asimina we wschodniej Ameryce Północnej. Kwiaty zapylane są przez chrząszcze, rzadziej muchówki i wciornastki. Nasiona przenoszą zwykle ptaki żywiące się mięsistymi owocami. Rośliny te często zawierają alkaloidy z grupy izochinolinowych.
Nazwa rodziny pochodzi od rodzaju flaszowiec (Annona) (typ nomenklatoryczny).
Niektóre gatunki to ważne gospodarczo drzewa owocowe, dostarczające przypraw i drewna. Jadalne są owoce gatunków z rodzaju flaszowiec Annona (A. squamosa, A. reticulata, A. muricata, A. cherimoya) oraz asymina trójklapowa Asimina triloba. Owoce Xylopia aethiopica używane są jako przyprawa (tzw. „pieprz murzyński”). Z nasion Monodora myristica pozyskuje się przyprawę zwaną muszkatem kalabessa, przypominającym aromat gałki muszkatołowej. Pachnące kwiaty jagodlinu wonnego Cananga odorata i Mkilua fragrans używane są do wyrobu perfum. Artabotrys odoratissimus jest z powodu silnie pachnących kwiatów uprawiany jako roślina ozdobna.
Morfologia thumb|Kwiat Cananga odorata thumb|Fissistigma oldhamii thumb|Miliusa tomentosa Pokrój Niewielkie drzewa, krzewy lub pnącza (rodzaj Fissistigma) z wyraźnym pniem głównym, z korą zwykle włóknistą i aromatyczną. Pędy często zygzakowate. Liście Zimozielone, ułożone w dwóch szeregach (tylko w przypadku rodzaju Tetrameranthus skrętoległe), całobrzegie i zwykle krótkoogonkowe. Aromatyczne z powodu olejków eterycznych. Przylistków brak. Kwiaty Zwykle obupłciowe (wyjątkiem o kwiatach jednopłciowych jest rodzaj Stelechocarpus), pojedyncze lub zebrane w pęczkach albo gronach w kątach liści lub na końcach pędów. Nierzadka jest też kaulifloria. Okwiat zwykle składa się z 9 listków wyrastających w 3 okółkach po 3 (wyjątkiem jest rodzaj Tetrameranthus z trzema okółkami czterokrotnymi). Wyróżniany jest kielich składający się z trzech lub 6 działek (u Tetrameranthus – 4) i korona złożona podobnie z trzech lub 6 płatków (u Tetrameranthus – 8). Wszystkie listki okwiatu są wolne, przy czym u niektórych (Oxymitra, Mitrephora) szczelnie okrywają wnętrze kwiatu. Płatki rodzaju Rollinia wyróżniają się obecnością długiego, rogowego wyrostka po stronie grzbietowej. Wolne (rzadko zrośnięte) słupki (10–100 lub więcej) i liczne pręciki (25–100) są umieszczone w okółkach lub spiralnie na wydłużonym dnie kwiatowym. Łącznik pręcika jest zwykle szeroki, na szczycie przedłużony w wyrostek dłuższy od pylników. Wyrostki te u niektórych rodzajów tworzą osłonę nad słupkami. U części rodzajów pylniki poprzegradzane są poprzecznymi przegrodami. Pyłek często uwalniany jest w pakietach (po 2, 4, 16 i więcej ziaren). Ziarna pyłku osiągają do 350 μm (należą do największych u okrytonasiennych). Owoce Zwykle mięsiste owoce zbiorowe powstające z licznych jagód rozwijających się z poszczególnych słupków ewentualnie pęczek krótkoszypułkowych jagód, rzadko mieszki.
Systematyka thumb|Polyalthia longifolia Flaszowcowate od dawna uznawane są bliskie systematycznie magnoliowatym Magnoliaceae. W systemie Johna Hutchinsona (1926–1934) umieszczone były w rzędzie Annonales tuż po Magnoliales, od których miały według tego autora pochodzić. W części systemów klasyfikacyjnych XX wieku rodzina flaszowcowatych wyodrębniana była w randze rzędu Annonales obok Magnoliales (np. system Takhtajana z 1987, 1997 i 2009 oraz system Dahlgrena z 1989), w innych była włączana do rzędu magnoliowców Magnoliales (np. w systemie Cronquista z 1981 i systemie Thorne’a z 2003). W systemach APG rodzina sytuowana jest od początku w rzędzie magnoliowców.
Pozycja systematyczna rodziny według Angiosperm Phylogeny Website (aktualizowany system APG IV z 2016) Klad siostrzany względem Eupomatiaceae w obrębie rzędu magnoliowców.
Podział systematyczny rodziny
Rodzina tradycyjnie dzielona była na dwie podrodziny różniące się morfologicznie – układem owocolistków: Monodoroideae z owocolistkami w okółku tworzącymi jednokomorową zalążnię i Annonoideae z owocolistkami spiralnymi, wolnymi i zrastającymi się, ale tworzącymi wielokomorowe słupkowie synkarpiczne. W 2012 ustalono nową aranżację podrodzin i plemion na podstawie relacji filogenetycznych stwierdzonych na podstawie badań molekularnych.
podrodzina Ambavioideae
podrodzina Anaxagoreoideae Anaxagorea A. St.-Hil.
podrodzina Annonoideae
plemię Annoneae
plemię Bocageeae
plemię Duguetieae Duckeanthus R.E. Fr. Duguetia A. St.-Hil. Fusaea (Baill.) Saff. Letestudoxa Pellegr. Pseudartabotrys Pellegr.
plemię Guatterieae Guatteria Ruiz & Pav. (obejmuje: Guatteriella R.E. Fr., Guatteriopsis R.E. Fr. i Heteropetalum Benth.)
plemię Monodoreae
plemię Uvarieae
plemię Xylopieae Artabotrys R. Br. Xylopia L.
podrodzina Malmeoideae
plemię Dendrokingstonieae Dendrokingstonia Rauschert
plemię Fenerivieae Fenerivia Diels
plemię Maasieae Maasia Mols et al.
plemię Malmeeae
plemię Miliuseae
plemię Monocarpieae Monocarpia Miq.
plemię Piptostigmateae Annickia Setten & Maas Greenwayodendron Verdc. Mwasumbia Couvreur & D.M. Johnson Piptostigma Oliv. Polyceratocarpus Engl. & Diels
Pozostałe rodzaje (Insertae sedis): Ancana F.Muell. Craibella R. M. K. Saunders et al. Deeringothamnus Small Mezzettiopsis (Hutch.) Goel Pyramidanthe Miq.
Przypisy