Skowronek białoskrzydły, kalandra białoskrzydła (Alauda leucoptera) – gatunek małego ptaka z rodziny skowronków (Alaudidae), występujący głównie w Azji Środkowej i południowo-zachodniej Rosji. Do Polski zalatuje wyjątkowo. Nie jest zagrożony wyginięciem.
Systematyka Skowronka białoskrzydłego opisał w 1789 Johann Friedrich Gmelin w 13. edycji linneuszowskiego Systema Naturae, nadając mu nazwę Alauda sibirica. Później gatunek został przeniesiony do rodzaju Melanocorypha. Już w XX wieku okazało się, że nazwa Tanagra siberica Sparrman, 1786 jest młodszym synonimem Melanocorypha yeltoniensis (Forster, 1768) (kalandry czarnej), a zatem w rodzaju Melanocorypha epitet gatunkowy sibirica był już zajęty przez starszą nazwę Sparrmana i dla skowronka białoskrzydłego należało znaleźć nową nazwę naukową. W 1933 Hartert i Steinbacher zasugerowali, by nazwać go Melanocorypha leucoptera, wykorzystując nazwę nadaną temu ptakowi przez Pallasa. Autor ten opisał skowronka białoskrzydłego w 1811 pod nazwą Alauda leucoptera, a jako miejsce typowe wskazał Step Barabiński. W 2013 Mlíkovský wykazał, że Pallas nie jest autorem nazwy Alauda leucoptera, gdyż została ona użyta przez Hablizla w pracy opublikowanej anonimowo w języku rosyjskim w 1785. Badacze ci znali się osobiście, tak więc najprawdopodobniej Pallas wykorzystał nazwę z publikacji Hablizla. Mlíkovský zasugerował, by używać odtąd nazwy Melanocorypha leucoptera (Hablizl, 1785), a miejsce typowe zmienić na Krym, ale propozycja ta nie zyskała akceptacji innych systematyków.
Obecnie skowronek białoskrzydły znów zaliczany jest do rodzaju Alauda. Jest to gatunek monotypowy.
Zasięg występowania Ptak ten gniazduje od południowo-zachodniej Rosji (na południe po tereny położone na północny zachód od Morza Kaspijskiego) na wschód po jezioro Bałchasz w Kazachstanie. Większość populacji wędrowna. Zimuje w południowo-zachodniej części zasięgu lęgowego i dalej na zachód po rejon na północ od Morza Czarnego oraz na południe po północny Iran.
W Polsce stwierdzony 4 razy, po raz ostatni w maju 1993 roku w Będziemyślu na Podkarpaciu. Stwierdzenie z 1978 roku zostało odrzucone przez Komisję Faunistyczną.
Morfologia Gatunek dość duży jak na skowronka, masywny, zwykle około 17–19 cm długości z rozpiętością skrzydeł sięgającą 35 cm. Masa ciała: samce 40–52 g, samice 36–48 g. Samiec posiada rdzawą czapeczkę oraz pokrywy skrzydłowe. Upierzenie samicy mniej kontrastowe. U obu płci skrzydło barwy kasztanowatej z charakterystycznym białym paskiem na tylnej krawędzi.
Ekologia i zachowanie Biotop Skowronek białoskrzydły występuje głównie na płaskim lub lekko pofałdowanym stepie (w tym porośniętym przez rośliny z rodzaju Artemisia), rzadziej na polach uprawnych. Poza sezonem lęgowym występuje w szerszym zakresie siedlisk trawiastych, w tym na ścierniskach.
240px|mały|lewo|Jaja z kolekcji muzealnej Gniazdo Ulepione z trawy, schowane wśród roślin na ziemi.
Jaja 3–8 jaj wysiadywanych 12 dni.
Pożywienie Owady (zwłaszcza w lecie) i nasiona.
Głos Śpiew podobny do skowronka zwyczajnego, nieco bardziej melodyjny.
Status zagrożenia i ochrona IUCN uznaje skowronka białoskrzydłego za gatunek najmniejszej troski (LC – Least Concern) nieprzerwanie od 1988. Liczebność światowej populacji, wstępnie obliczona na podstawie szacunków organizacji BirdLife International dla Europy na rok 2015, zawiera się w przedziale 100–500 tysięcy dorosłych osobników. Globalny trend liczebności populacji uznawany jest za spadkowy.
Na terenie Polski gatunek ten jest objęty ścisłą ochroną gatunkowąRozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt ()..
Zobacz też ptaki Polski
Uwagi
Przypisy Systematyka i nazwy polskie za:
Linki zewnętrzne
Kategoria:Skowronki Kategoria:Ptaki Azji Kategoria:Ptaki Europy Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1811 roku Kategoria:Taksony opisane przez Petera Simona Pallasa