thumb|right|250px|Mapa Morza Śródziemnego z zaznaczonymi ośrodkami miejskimi i infrastrukturą transportową Morze Śródziemne – morze międzykontynentalne leżące pomiędzy Europą, Afryką i Azją, o powierzchni około 2,5 mln km². Zasolenie wód Morza Śródziemnego wynosi 33–39‰.

Na zachodzie jest połączone Cieśniną Gibraltarską z Oceanem Atlantyckim, na wschodzie przez cieśninę Dardanele łączy się z morzem Marmara i dalej przez cieśninę Bosfor z Morzem Czarnym, zaś przez Kanał Sueski z Morzem Czerwonym i dalej z Oceanem Indyjskim.

To śródlądowe morze jako jedyne na świecie otoczone jest lądami należącymi do trzech części świata. Już przed tysiącami lat kwitły tu kultura i nauka, rozwijały się rolnictwo, rzemiosło, handel i żegluga. Na obszarze tym pozostały bogate pamiątki starych cywilizacji – pojedyncze zabytki i całe miasta. Wspólną cechą tych państw, poza dostępem do morza, jest klimat i roślinność śródziemnomorska.

Nad Morzem Śródziemnym leżą następujące państwa i terytoria zależne (zgodnie z ruchem wskazówek zegara): Gibraltar, Hiszpania, Francja, Monako, Włochy, Malta, Słowenia, Chorwacja, Bośnia i Hercegowina, Czarnogóra, Albania, Grecja, Cypr (w tym Cypr Północny oraz Akrotiri i Dhekelia), Turcja, Syria, Liban, Izrael, Palestyna (Strefa Gazy), Egipt, Libia, Tunezja, Algieria i Maroko. Większość państw basenu Morza Śródziemnego współpracuje w ramach Partnerstwa Eurośródziemnomorskiego.

Fauna Morza Śródziemnego liczy w przybliżeniu około 5000 gatunków.

Nazwa Termin „Morze Śródziemne” pochodzi z znaczącego tyle, co „w środku ziemi” lub „między lądami” (medius - ‘między’, ‘pośrodku’ + terra ‘ziemia’, ‘ląd’), jako że znajduje się między kontynentami Afryką i Europą. Grecka nazwa Mesogeios () jest podobna – μέσο, „środek” + γη, „ziemia”, „ląd”. W czasach historycznych Morze Śródziemne miało kilka nazw, np. Grecy początkowo nazywali je (hē thálassa; „Morze” bez przymiotnika) lub czasami (hē megálē thálassa; „Wielkie Morze”), (hē hēmétera thálassa; „Nasze Morze”), (he entos thálassa; „Morze Wewnętrzne”) lub (hē thálassa hē kath'hēmâs; „Morze wokół nas”). Rzymianie powszechnie nazywali je podobnie Mare Nostrum (łac. „Nasze Morze”), Mare Magnum („Wielkie Morze”) lub też Mare Internum („Morze Wewnętrzne”). W Biblii pierwotnie znane było jako „Wielkie Morze” [Lb 34,6,7, J 1,4, 9,1, Ez 47,10,15,20] lub po prostu „Morze” [1Krl 5,9, 1Mch 14,34, 15,11], ale także znane jako „Morze Hinder” z powodu swojego położenia na zachodnim brzegu Ziemi Świętej i dlatego znajdującym się za osobą spoglądającą na wschód, o czym jest mowa w Starym Testamencie, co czasami tłumaczone jest jako „Zachodnie Morze” [Pwt 11,24, Jl 2,20]. Inną nazwą było „Morze Filistynów” (Wj 23,31) z powodu ludzi zamieszkujących dużą część wybrzeża blisko Izraelitów. We współczesnym hebrajskim było zwane Ha-Jam Ha-Tichon () – „Środkowym Morzem”, dosłownym tłumaczeniem . W języku tureckim znane jest jako Akdeniz – „Białe Morze”, w arabskim – l-Baḥr al-Abyaḍ al-Mutawassiṭ (البحر الأبيض المتوسط), co możemy zrozumieć jako „Białe Morze Środkowe”, zaś w islamskiej i dawnej arabskiej literaturze było wymienione jako Baḥr al-Rūm (), lub „Rzymskie/Bizantyjskie Morze”.

Podział Podział Morza Śródziemnego według Międzynarodowego Biura Hydrograficznego w Monako: Basen Zachodni (Algiersko-Prowansalski): Morze Alborańskie (pow. 53 tys. km²) na wschód od Cieśniny Gibraltarskiej, Morze Balearskie (pow. 86 tys. km²) zwane także Iberyjskim na północ i północny zachód od archipelagu Balearów, Morze Liguryjskie (pow. 84 tys. km²) na północ od Korsyki, Morze Tyrreńskie (pow. 214 tys. km²) pomiędzy Sardynią a zachodnią częścią Półwyspu Apenińskiego; Basen Wschodni (Lewantyński): Morze Jońskie (pow. 169 tys. km²) pomiędzy południowym wybrzeżem Półwyspu Apenińskiego a półwyspem – Peloponez w Grecji, Morze Adriatyckie (pow. 139 tys. km²) pomiędzy Półwyspem Apenińskim a Półwyspem Bałkańskim, Morze Egejskie (pow. 196 tys. km²) pomiędzy Grecją a Azją Mniejszą, Morze Ikaryjskie pomiędzy Cykladami a Azją Mniejszą. Podział nie uwzględnia innych obszarów Morza Śródziemnego nazywanych również morzami: Morze Sycylijskie na południe i południowy zachód od Sycylii, Morze Trackie na południe od Tracji (część Morza Egejskiego), Morze Mirtejskie po wschodniej stronie Półwyspu Peloponeskiego (część Morza Egejskiego), Morze Kreteńskie na północ od Krety (część Morza Egejskiego), Morze Cypryjskie na północ od Cypru (część Morza Lewantyńskiego), Morze Lewantyńskie (pow. 320 tys. km²) od wschodniego wybrzeża Krety do wybrzeży Syrii, Libanu i Izraela, Morze Libijskie zwane Morzem Syrty na północ od Libii.

Wyspy

Ważniejsze wyspy to (licząc od zachodu) Baleary (ok. 200 wysp, pow. 5014 km²) Ibiza (571 km²) Majorka (3600 km²) Minorka (668 km²) Formentera (82 km²) Sardynia (24 090 km²) Korsyka (8680 km²) Sycylia (25 710 km²) – największa Wyspy Liparyjskie (17 wysp, pow. 117 km²) Malta (246 km²) Kreta (8336 km²) Rodos (1401 km²) Cypr (9251 km²).

Pomiędzy Korsyką a Półwyspem Apenińskim znajdują się m.in. Elba (224 km²) Pianosa (10,3 km²) Gorgona (2,25 km²) Montecristo (10,4 km²).

Wyspy Morza Egejskiego

Temperatura morza +Średnia dobowa temperatura morza (°C), źródło: seatemperature.orgStyLutMarKwiMajCzeLipSieWrzPaźLisGruRokDla porównania: SopotSopot Sea Temperature Average, Poland Water Temperatures – seatemperature.org. 3,3 2,8 2,4 4,8 10,1 15,1 18,5 19,2 17,4 13,3 9,7 6,1 10,2GibraltarGibraltar average sea temperature – seatemperature.org. 16,3 15,8 15,7 16,9 18,5 21,0 22,8 23,3 21,8 20,5 18,3 16,8 18,9Malaga, Hiszpania15,915,615,616,818,420,922,923,521,820,418,116,618,9Nicea, FrancjaNice average sea temperature – seatemperature.org. 13,4 13,0 13,4 14,6 18,0 21,8 23,1 23,6 22,2 19,6 17,4 14,9 17,9Genua, WłochyGenoa average sea temperature – seatemperature.org. 13,6 13,1 13,6 15,1 18,7 22,8 24,1 24,3 23,0 20,2 17,9 15,3 18,5Split, ChorwacjaSplit average sea temperature – seatemperature.org. 13,7 13,5 13,9 15,1 18,2 22,3 24,4 24,8 23,8 20,3 18,2 16,0 18,7Barcelona, HiszpaniaBarcelona average sea temperature – seatemperature.org. 13,4 13,1 13,3 15,0 18,0 21,9 24,0 25,2 24,0 21,8 18,3 15,4 18,6Walencja, HiszpaniaValencia average sea temperature – seatemperature.org. 14,2 13,8 14,1 16,1 18,8 22,5 24,8 25,8 24,6 22,1 19,1 16,1 19,3Almería, Hiszpania15,314,915,116,718,621,323,824,923,021,118,716,619,2Alicante, Hiszpania14,514,114,416,419,022,425,226,325,022,419,416,619,6Rzym, WłochyTor San Lorenzo (Rome) average sea temperature – seatemperature.org. 14,5 13,9 14,1 15,5 18,8 22,9 24,7 25,0 24,0 21,1 19,0 16,1 19,1Durrës, AlbaniaDurrës average sea temperature – seatemperature.org. 14,7 14,6 14,7 15,8 18,8 22,9 25,5 25,4 24,4 20,9 18,6 16,1 19,4Palermo, WłochyPalermo average sea temperature – seatemperature.org. 15,1 14,3 14,6 15,8 18,7 23,1 25,7 26,3 25,1 22,3 19,9 16,7 19,8Algier, AlgieriaAlgiers average sea temperature – seatemperature.org. 15,2 14,7 15,1 16,6 18,8 21,7 24,1 25,3 24,5 22,3 19,6 16,8 19,6Tunis, TunezjaCartage (Tunis) average sea temperature – seatemperature.org. 15,3 14,4 14,6 15,7 18,3 22,0 24,4 25,4 24,6 22,6 20,2 17,2 19,6Ateny, GrecjaAthens average sea temperature – seatemperature.org. 15,4 15,0 15,2 15,7 18,5 22,6 25,7 26,3 25,0 22,2 19,1 16,6 19,8MaltaMalta average sea temperature – seatemperature.org. 16,1 15,4 15,4 16,3 18,7 22,6 25,5 26,1 25,5 23,4 21,2 18,1 20,4Limassol, CyprLimassol average sea temperature – seatemperature.org. 17,8 17,0 17,3 18,1 20,8 24,4 27,2 28,0 27,2 25,2 22,1 19,6 22,1Aleksandria, EgiptAlexandria average sea temperature – seatemperature.org. 18,3 17,3 17,4 18,3 20,7 24,0 26,5 27,6 27,2 25,5 22,5 20,2 22,1Bejrut, LibanBeirut average sea temperature – seatemperature.org. 18,5 17,5 17,5 18,5 21,3 24,9 27,5 28,5 28,1 26,0 22,6 20,1 22,6Tel Awiw, IzraelTel Aviv average sea temperature – seatemperature.org. 18,8 17,6 17,8 18,6 21,2 24,9 27,2 28,6 28,2 26,3 23,2 20,6 22,8

Zobacz też strefa śródziemnomorska kraje śródziemnomorskie Europa Południowa Bliski Wschód Lewant kraje arabskie

Przypisy

Kategoria:Morza Oceanu Atlantyckiego Kategoria:Morza oblewające Europę Kategoria:Artykuły, które powinna mieć każda Wikipedia (od 10 do 30k)