thumb|300px Monety Michała Korybuta Wiśniowieckiego – monety emitowane w czasie panowania króla Polski i wielkiego księcia litewskiego Michała Korybuta Wiśniowieckiego.

System monetarny Panowanie Michała Korybuta Wiśniowieckiego pogrążone było w typowej poinflacyjnej stagnacji. W obiegu krążyły głównie boratynki i tymfy (tzw. moneta bieżąca), ponieważ lepsze (tzw. moneta dobra) były wychwytywane przez ludność i bezpowrotnie znikały z obrotu. Niemniej dość szybko pojawiły się żądania, formułowane zwłaszcza w laudach wojewódzkich i ziemskich, postulujących

W reakcji na zgłaszane postulaty w 1671 r. badano perspektywy powrotu do monety pełnowartościowej. Jako próby wybito: złotówkę o wartości ⅓ talara, według stopy 28 złotych z grzywny czystego srebra oraz dukata.

Wszystko jednak skończyło się jedynie na przymiarkach.

W efekcie czteroletnie panowanie Michała Korybuta Wiśniowieckiego zapisało się w historii jako nieposiadające żadnych sukcesów w dziedzinie gospodarki pieniężnej. Rozbieżności między monetą dobrą i monetą bieżącą uległy dalszemu pogłębieniu. O ile kursy monet dobrych – talara i dukata – utrzymały się na poziomach z ostatnich lat panowania Jana II Kazimierza: talar – 3 złotych polskich i 15 groszy, dukat – 6 złotych polskich i 15 groszy, to analogiczne kursy w monecie bieżącej spadły do 7 i 13 złotych polskich, odpowiednio.

Mennictwo w latach 1670–1673 W okresie panowania Michała Korybuta Wiśniowieckiego w srebrze bito: szelągi, próbne złotówki, półtalary, oraz talary, a w złocie emitowano: dukaty, półtoradukaty, podwójne dukaty i potrójne dukaty. W koronnej mennicy w Bydgoszczy bito monety jedynie w małych seriach (próbne). Były to: złotówki (1671) – około 5000 szt., dukaty (1671) – w światowej literaturze numizmatycznej istnieje wiele rozbieżnych twierdzeń na temat istnienia autentycznych dukatów koronnych, dwudukaty (1671) – znany tylko jeden stempel. W pracy wymienione są również koronne: grosze, dwojaki, trojaki i talary, są to jednak produkty numizmatyczne (fałszerstwa) Józefa Majnerta.

Z powodu niepodjęcia pracy przez mennice państwowe, monety biły właściwie tylko mennice miejskie Prus Królewskich: Gdańska: szelągi (1670), dukaty (1670, 1672–1673, niedatowane), półtoradukaty (niedatowane), dwudukaty (niedatowane), trzydukaty (niedatowane).

Elbląga: szelągi (1671–1673, niedatowane) – o bardzo niskiej zawartości srebra, bite niestarannie (ok. szt.) z powodu dotkliwego braku monet zdawkowych, półtalary (1671), talary (1671), dukaty (1671–1672), dwudukaty (1672), trzydukaty (1672).

Torunia: szelągi (1671, niedatowane), dwudukaty (1670, 1671, niedatowane), trzydukaty (1671). Prusy Królewskie nie przyjęły w ogóle monety bieżącej (tymfów, boratynków) i posługiwały się jedynie monetą dobrą – w mennicach miast pruskich w tym okresie, bito więc szelągi bilonowe, a nie miedziane.

Monety koronne i miejskie Na monetach była umieszczana tytulatura królewska:

w mniejszym lub większym skrócie – minimalnie do monogramu królewskiego: MR.

Potrójne dukaty potrójny dukat gdański, niedatowany, R8 awers: popiersie króla w wieńcu laurowym otoczone tytulaturą, rewers: widok Gdańska z herbem u dołu.

potrójny dukat gdański, niedatowany, odbitka w srebrze, R8 awers: popiersie króla w wieńcu laurowym otoczone tytulaturą, rewers: widok Gdańska z herbem u dołu. potrójny dukat toruński, 1671, R8 awers: popiersie króla w wieńcu laurowym otoczone tytulaturą, rewers: herb Torunia otoczony napisem. potrójny dukat elbląski, 1672, R8 – wybity stemplem podwójnego dukata elbląskiego awers: popiersie króla w wieńcu laurowym otoczone tytulaturą, rewers: herb Elbląga otoczony napisem.

Podwójne dukaty podwójny dukat koronny, 1671, R8 awers: popiersie króla w wieńcu laurowym otoczone tytulaturą, rewers: tarcza wygięta, czteropolowa, ukoronowana, na której orły i pogonie, a w środku herb Wiśniowieckich, po bokach tarczy rozdzielone litery M.H., całość otoczona napisem.

podwójny dukat gdański, niedatowany, R7 awers: popiersie króla w wieńcu laurowym otoczone tytulaturą, rewers: herb Gdańska otoczony napisem. podwójny dukat toruński, 1670, R7 awers: popiersie króla w wieńcu laurowym otoczone tytulaturą, rewers: widok Torunia otoczony napisem.

podwójny dukat toruński, 1670, R8 awers: popiersie króla w koronie otoczone tytulaturą, rewers: widok Torunia otoczony napisem. podwójny dukat toruński, 1671, R8 awers: popiersie króla w wieńcu laurowym otoczone tytulaturą, rewers: herb Torunia otoczony napisem.

podwójny dukat toruński, niedatowany, R4 awers: popiersie króla w wieńcu laurowym otoczone tytulaturą, rewers: widok Torunia otoczony napisem.

podwójny dukat elbląski, 1672, R8 awers: popiersie króla w wieńcu laurowym otoczone tytulaturą, rewers: herb Elbląga otoczony napisem.

Półtora dukata półtoradukat gdański, niedatowany, R8 awers: popiersie króla w wieńcu laurowym otoczone tytulaturą, rewers: herb Gdańska otoczony napisem.

Dukaty dukat koronny, 1671, R8 – był w zbiorze Uniwersytetu Aleksandrowskiego w Warszawie awers: popiersie króla w wieńcu laurowym otoczone tytulaturą, rewers: tarcza wygięta, czteropolowa, ukoronowana, na której orły i pogonie, a w środku herb Wiśniowieckich, po bokach tarczy rozdzielone litery M.H., całość otoczona napisem.

dukat gdański, 1670, tarcza lewart na rewersie, R5 awers: popiersie króla w koronie otoczone tytulaturą, rewers: herb Gdańska otoczony napisem, tarcza lewart pod nim.

dukat gdański, 1670, bez tarczy lewart na rewersie, R3 awers: popiersie króla w koronie otoczone tytulaturą, rewers: herb Gdańska otoczony napisem. dukat gdański, 1672, tarcza lewart na rewersie, R8 awers: popiersie króla w koronie otoczone tytulaturą, rewers: herb Gdańska otoczony napisem, tarcza lewart pod nim. dukat gdański, 1672, bez tarczy lewart na rewersie, R4 awers: popiersie króla w koronie otoczone tytulaturą, rewers: herb Gdańska otoczony napisem.

dukat gdański, 1673, R4 awers: szerokie popiersie króla w koronie otoczone tytulaturą, rewers: herb Gdańska otoczony napisem. dukat gdański, 1673, R3 awers: wąskie popiersie króla w koronie otoczone tytulaturą, rewers: herb Gdańska otoczony napisem.

dukat gdański, niedatowany, R6 awers: popiersie króla w koronie otoczone tytulaturą, rewers: herb Gdańska otoczony napisem. dukat elbląski, 1671, R8 awers: popiersie króla w koronie otoczone tytulaturą, rewers: herb Elbląga otoczony napisem.

dukat elbląski, 1672, R8 awers: popiersie króla w koronie otoczone tytulaturą, rewers: herb Elbląga otoczony napisem.

Talar Talary bito jedynie w Elblągu. Tadeusz Czacki opublikował rycinę swojego egzemplarza, do którego autentyczności nie można mieć jakichkolwiek wątpliwości. Dawniejsza rycina i opis talara elbląskiego były zamieszczone również w „Erleutertes Preussen Tom. II. kart. 734”. Jeden egzemplarz odnalazł (XIX w.) w Królewcu znany antykwariusz Dopler – żądano wówczas za niego 600 złotych. Wysoka cena przyczyniła się do powstania bardzo dobrych odlewów w srebrze, później spatynowanych. Takie kopie można było w XIX w. znaleźć w kilku zbiorach numizmatycznych w Warszawie. W 1838 r. pojawił się talar Michała Korybuta Wiśniowieckiego bity nowo wykonanym stemplem, sporządzonym być może na podstawie rysunku Czackiego. Talar ten był z jednej strony pozłacany, jakby wydobytym z kubka srebrnego lub innego wewnątrz złoconego naczynia. talar elbląski, 1671, masa 28,80 grama, R8 awers: popiersie króla w koronie otoczone tytulaturą, rewers: herb Elbląga otoczony napisem, pod herbem litery C-S. Istnieją falsyfikaty Józefa Majnerta.

Półtalar Półtalary były bite jedynie w Elblągu. Średnica półtalara jest równa talarowi, ale za to półtalar jest o połowę cieńszy i lżejszy. Monety znajdowały się w kolekcjach: Doplera i zbiorze hr. Franciszka Potockiego. Znane półtalary mają masę jedynie pomiędzy 9,33 a 11,48 grama, zamiast spodziewanych 14,40 grama. półtalar elbląski, 1671, masa 14,40 grama, R8 awers: popiersie króla w koronie otoczone tytulaturą, rewers: herb Elbląga otoczony napisem, pod herbem litery C-S.

Istnieją falsyfikaty Józefa Majnerta.

Złotówka koronna Złotówka, czyli ⅓ talara, była monetą próbną. złotówka koronna, 1671, R7 awers: popiersie króla w wieńcu laurowym otoczone tytulaturą, rewers: tarcza wygięta, czteropolowa, ukoronowana, na której orły i pogonie, a w środku herb Wiśniowieckich, po bokach tarczy rozdzielone litery M.H., u dołu tarcza z nominałem ⅓, całość otoczona napisem (istnieją odmiany z ornamentem nad tarczą i herbem Leliwa).

Szelągi szeląg gdański, 1670, R2 awers: monogram ukoronowany, składający się z liter MR, oznaczających: Michael Rex, a pod nim rok 1670, rewers: pod rozetą napis w trzech wierszach: SOLIDUS / CIVITA•TIS / GEDANEN(sis), a pod nim herb Gdańska.

szeląg toruński, 1671, R2 awers: monogram ukoronowany, składający się z liter MR, oznaczających: Michael Rex, a pod nim rok 1671, rewers: pod rozetą napis w trzech wierszach: SOLID9 / CIVITATIS / THORVN•(ensis), a pod nim herb Torunia.

szeląg toruński, niedatowany, R2 awers: monogram ukoronowany, składający się z liter MR, oznaczających: Michael Rex, lecz w miejscu liczby roku jest tylko flores, rewers: pod rozetą napis w trzech wierszach: SOLIDVS / CIVITATIS / THORUN(ensis), a pod nim herb Torunia.

szeląg elbląski, 1671, R3 awers: monogram ukoronowane, złożone z liter MR, oznaczających: Michael Rex, a pod nim rok 1671, rewers: pod rozetą napis w trzech wierszach: SOLIDUS / CIVITATI(s) / ELBINGE(n), a pod nim mała tarcza Elbląga. szeląg elbląski, 1672, R3 awers: monogram ukoronowane, złożone z liter MR, oznaczających: Michael Rex, a pod nim rok 1672, rewers: pod rozetą napis w trzech wierszach: SOLIDUS / CIVITATIS / ELBINGEN(n), a pod nim mała tarcza Elbląga.

szeląg elbląski, 1673, R3 awers: monogram ukoronowane, złożone z liter MR, oznaczających: Michael Rex, a pod nim rok 1673, rewers: pod rozetą napis w trzech wierszach: SOLIDV / CIVITATIS / ELBINGEN, a pod nim mała tarcza Elbląga (istnieją odmiany bez rozety, z odwróconym herbem Elbląga i napisem SOLIDUS zamiast SOLIDV – R4).

szeląg elbląski, niedatowany, R2 awers: monogram ukoronowane, złożone z liter MR, oznaczających: Michael Rex, rewers: pod rozetą napis w trzech wierszach: SOLIDVS / CIVITAT(is) / ELBINGE(n), a pod nim mała tarcza Elbląga (istnieją odmiany z napisem SOLID zamiast SOLIDVS).

Fałszerstwa Monety Michała Korybuta były w XIX w. przedmiotem wielu fałszerstw na szkodę kolekcjonerów. Dotyczy to przede wszystkim wspomnianych wyrobów Józefa Majnerta. Ponadto fałszowany był dukat koronny – fałszerstwo to przypisywane jest Fajnowi.

Zobacz też monety I Rzeczypospolitej monety polskie systemy monetarne w Polsce gatunki pieniądza na ziemiach polskich

Przypisy

Bibliografia Hasło pierwotnie bazowało na źródłach pochodzących z XIX w.: F.A.Vossberg: Geschichte der Preussischen Munzen und Siegel von Fruhester. Zeit bis zum Ende der Herrschaft der Deutschen Ordens, Berlin, 1843 A.Vossberg: Munzen und Siegel der Preussischen Stadte Danzig, Elbing, Thorn, so wie der Herzoge von Pomerallen in Mittelalter, Berlin, 1841 E.Hutten-Czapski: Catalogue de la Collection Petersburg, tom 1–5, Kraków, 1871–1916

Tekst dostosowano do XXI w. języka, uzupełniono o informacje z innych opracowań, a monety niepotwierdzone przez XX/XXI w. literaturę przedmiotu zostały usunięte.

Kategoria:Historia Polski 1572–1697 Kategoria:Historia polskiego mennictwa nowożytnego Monety Michała Korybuta Wiśniowskiego (1670–1673) Kategoria:Monety I Rzeczypospolitej (1506–1795)