thumb|Grób Eileen i Józefa Garlińskich Józef Garliński, ps. „Long” (ur. w Kijowie, zm. 29 listopada 2005 w Londynie) – polski pisarz, historyk, działacz emigracyjny, oficer Wojska Polskiego i kapitan Armii Krajowej, więzień niemieckiego obozu koncentracyjnego Auschwitz-Birkenau.

Życiorys Urodził się w rodzinie Jarosława, oficera kawalerii Wojska Polskiego, ofiary zbrodni katyńskiej i Wandy z Szymańskich. Po odrodzeniu państwa polskiego rodzina wraz z małym Józefem przeniosła się w jego nowe granice (1920). Uczył się w Warszawie, Rakowicach, Chyrowie, Zakopanem. W 1934 ukończył Gimnazjum i Liceum im. Adama Asnyka w Kaliszu. Jego ojciec adwokat prowadził kancelarię w Ostrowie Wielkopolskim. Tutaj Garliński nawiązał kontakty z gimnazjalnym klubem sportowym „Venetia”, był też współorganizatorem meczu lekkoatletycznego Ostrów-Kalisz. Służbę wojskową odbywał w Grudziądzu. Studia prawnicze ukończył w Warszawie. Został awansowany do stopnia podporucznika rezerwy w korpusie oficerów kawalerii ze starszeństwem z dniem 1 stycznia 1937.

Po wybuchu II wojny światowej brał udział w kampanii wrześniowej w 1 pułku szwoleżerów. Ranny 23 września pod Zamościem dostał się do niewoli niemieckiej. Zwolniony ze szpitala przedostał się do Warszawy. Działał w konspiracji, najpierw w ZWZ, następnie w AK. Był kierownikiem Wydziału Bezpieczeństwa Komendy Głównej AK. 20 kwietnia 1943 aresztowany pomyłkowo zamiast innej osoby o tym samym imieniu i nazwisku trafił na Pawiak - hitlerowcy nie zdawali sobie sprawy, kogo ujęli. Zesłany do niemieckiego obozu koncentracyjnego Auschwitz. Potem więziony był w KL Neuengamme i jego filii w Ludwigslust. Uwolniony z obozu przez armię amerykańską 2 maja 1945. Został ochotnikiem i tłumaczem w 7 Dywizji Pancernej.

„Za osiągnięcia jako Szef Wydziału Bezpieczeństwa KG AK (utworzenie oddziału, likwidacja grupy Hammera, penetracja siedziby gestapo, org. ucieczki z więzień itd.) w marcu 1946 odznaczony VM 5 kl.”

Po wojnie zamieszkał w Londynie. Tam też, w 1961 opublikował pierwszą książkę Dramat i opatrzność. Otrzymała ona nagrodę Koła AK w Detroit. Współpracował z polską prasą m.in. z „Wiadomościami”, „Białym Orłem” czy „Dziennikiem Polskim”. Od 1975 prezes Związku Pisarzy Polskich na Obczyźnie. W 1976 podpisał deklarację solidarnościową Listu 59.

Podpisał list pisarzy polskich na Obczyźnie, solidaryzujących się z sygnatariuszami protestu przeciwko zmianom w Konstytucji Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (List 59)Kultura 1976/03/342 Paryż 1976, s. 34.. W PRL informacje na temat Józefa Garlińskiego podlegały cenzurze. Jego nazwisko znajdowało się na specjalnej liście osób z całkowitym zakazem publikacji. Zalecenia cenzorskie dotyczące jego osoby zanotował Tomasz Strzyżewski, który w swojej książce o peerelowskiej cenzurze opublikował notkę informacyjną nr 9 z 1975 Głównego Urzędu Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk. Wytyczne dla cenzorów zawierały na liście autorów zakazanych jego nazwisko głosząc: „(...) w stosunku do niżej wymienionych pisarzy, naukowców i publicystów przebywających na emigracji (w większości współpracowników wrogich wydawnictw i środków propagandy antypolskiej) należy przyjąć zasadę bezwarunkowego eliminowania ich nazwisk oraz wzmianek o ich twórczości, poza krytycznymi, z prasy, radia i TV oraz publikacji nieperiodycznych o nienaukowym charakterze (literatura piękna, publicystyka, eseistyka)”. Jego kolejne publikacje docierały do Polski głównie drugim obiegiem: w 1968 wydał Polityków i żołnierzy, w Polsce w drugim obiegu Przedświt dopiero w 1986. W 1987 roku w „Akcencie”, w legalnym obiegu, ukazał się obszerny wywiad z Garlińskim przeprowadzony przez Jacka DąbałęAkcent nr 4, 1987 r., ss. 188-194.

Twórczość literacka Za książkę Oświęcim walczący otrzymał nagrodę Fundacji Jurzykowskiego. Do najważniejszych publikacji należą także: Ostatnia broń Hitlera, Poland, SOE ond the Allies (1969), Enigma (1979), The Swiss Corridor (1981), Polska w drugiej wojnie światowej (1982, otrzymał za nią Nagrodę im. Jerzego Łojka w 1994), Świat mojej pamięci (wspomnienia, 1992). Otrzymał także nagrodę Fundacji Władysława i Nelli Turzańskich z Toronto w dziedzinie literatury.

Był członkiem Międzynarodowej Rady Oświęcimskiej oraz Stowarzyszenia Pisarzy Polskich. Członek Polskiego Towarzystwa Naukowego na Obczyźnie (od 1982). Laureat Nagrody Związku Pisarzy Polskich na Obczyźnie w 1974 rokuLista laureatów – 1951-2011.

Jego żoną była Irlandka Eileen Frances Short-Garlińska (1912-1990). Oboje zostali pochowani na Cmentarzu Gunnersbury w Londynie. Ich syn Jarosław (ur. 1947) był pierwszym profesorem polskiego pochodzenia w Eton College.

Upamiętnienie W 1999 Alina Czerniakowska nakręciła film biograficzny o Józefie Garlińskim Myśli o Polsce, w którym wykorzystany został materiał z przeprowadzonego z historykiem wywiadu.

Odznaczenia Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari nr 11584 Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (przyznał prezydent Lech Wałęsa za wybitne zasługi dla kultury polskiej) Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (11 listopada 1980) Złoty Krzyż Zasługi z Mieczami – dwukrotnie

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne

https://web.archive.org/web/20180402050857/http://www.kulturaparyska.com/pl/ludzie/typ/historycy/jozef_garlinski

Kategoria:Absolwenci I Liceum Ogólnokształcącego im. Adama Asnyka w Kaliszu Kategoria:Członkowie Międzynarodowej Rady Oświęcimskiej Kategoria:Członkowie Polskiego Ruchu Wolnościowego Niepodległość i Demokracja Kategoria:Członkowie Polskiego Towarzystwa Naukowego na Obczyźnie Kategoria:Członkowie Stowarzyszenia Pisarzy Polskich Kategoria:Członkowie Związku Pisarzy Polskich na Obczyźnie Kategoria:Członkowie Związku Walki Zbrojnej Kategoria:Doktorzy honoris causa Polskiego Uniwersytetu na Obczyźnie Kategoria:Honorowi obywatele Kalisza Kategoria:Laureaci Nagrody Związku Pisarzy Polskich na Obczyźnie Kategoria:Ludzie urodzeni w Kijowie Kategoria:Ludzie związani z paryską „Kulturą” Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (władze RP na uchodźstwie) Kategoria:Oficerowie Armii Krajowej Kategoria:Podporucznicy kawalerii II Rzeczypospolitej Kategoria:Polscy prawnicy Kategoria:Polscy działacze emigracyjni Kategoria:Polscy historycy emigracyjni Kategoria:Polscy pisarze emigracyjni Kategoria:Sygnatariusze listu pisarzy emigracyjnych popierającego protesty przeciwko zmianom w konstytucji PRL 1975/1976 Kategoria:Uczestnicy bitwy nad Bzurą (1939) Kategoria:Więźniowie KL Auschwitz Kategoria:Więźniowie KL Neuengamme Kategoria:Więźniowie Pawiaka (okupacja niemiecka) Kategoria:Żołnierze Wojska Polskiego na emigracji w Wielkiej Brytanii po II wojnie światowej Kategoria:Pochowani na Cmentarzu Gunnersbury w Londynie Kategoria:Urodzeni w 1913 Kategoria:Zmarli w 2005 Kategoria:Oficerowie 1 Pułku Szwoleżerów Józefa Piłsudskiego Kategoria:Laureaci Nagrody Fundacji Władysława i Nelli Turzańskich