thumb|Kokpit samolotu Jak-40 Jak-40 (ros. Як-40; oznaczenie NATO: Codling) – trójsilnikowy odrzutowy samolot transportowy i pasażerski, skonstruowany w biurze konstrukcyjnym Jakowlewa do przewozów regionalnych. Produkowany seryjnie w latach 1968–1981 w Saratowskich Zakładach Lotniczych.
Historia Jak-40 został zaprojektowany w 1965, aby zastąpić samoloty Li-2 (odmianę Douglas DC-3) i Ił-14, a głównym założeniem była łatwość działania poza głównymi lotniskami. Samolot został oblatany 21 września 1966. Samolot został wyposażony we wbudowane schodki wejściowe i miał możliwość wykonywania krótkiego startu i lądowania (STOL).
Główną cechą założeń konstrukcyjnych była duża prostota. Skrzydła samolotu, dzięki dużej powierzchni, nie wymagały slotów, aby uzyskać odpowiednie parametry startu i lądowania. Zespół napędowy składał się z trzech silników dwuprzepływowych Iwczenko AI-25. Dla skrócenia dobiegu, środkowy silnik wyposażony jest w odwracacz ciągu. W nosowej części kadłuba umieszczono radiolokacyjną stację meteorologiczną „Groza”.
Seryjną produkcję rozpoczęto w roku 1968 i wyprodukowano ogółem 1011 egzemplarzy, w tym 125 na eksport.
Eksploatacja Po upadku dawnego Aerofłotu duża część została przebudowana z typowych samolotów pasażerskich na bardziej luksusowe i są one teraz używane jako samoloty prywatne lub do podróży służbowych (w tym w Polsce dla prezydenta, premiera oraz marszałków Sejmu i Senatu w latach 1973–2011). Samoloty te (początkowo 4) były na stanie 36. Specjalnego Pułku Lotnictwa Transportowego, który w roku 2011 rozwiązanolotnictwo cywilne . Jak-40 zakupiony w 1972 roku dla Ministerstwa Przemysłu Maszynowego był pierwszym odrzutowym samolotem dyspozycyjnym w Polsce.
W roku 2006 rządowy samolot Jak-40, lecąc z premierem na pokładzie na trasie Kraków-Warszawa, doznał awarii polegającej na zablokowaniu dźwigni sterowania ciągiem silników w pozycji do lotu z prędkością przelotową. Pilot wiedział o usterce, ale nie zawiadomił służb ratowniczych na Okęciu. Udało się jednak wylądować w Warszawie, dzięki dużemu doświadczeniu dowódcy. Piloci nie zgłosili awarii do ATC (kontroli ruchu lotniczego), ale spowodowało to olbrzymie zagrożenia dla pasażerów i załogi oraz dla ruchu innych statków powietrznychpolityka .
Większość samolotów Jak-40 latała w ZSRR, nie licząc kilku w pozostałych państwach Europy, rzadkich ze względu na ograniczenia hałasu w tych państwach.
Ze względu na charakterystyczny odgłos silników otrzymał nazwę „latający gwizdek”.
Egzemplarze muzealne Jak-40, nr boczny 037, jest eksponowany w Muzeum Lotnictwa Polskiego w Krakowie Jak-40, nr boczny 045, jest eksponowany w Muzeum Sił Powietrznych w Dęblinie. Wnętrze samolotu jest udostępniane zwiedzającym. Jak-40, nr boczny 044, jest eksponowany w Muzeum Wojska Polskiego w WarszawieJak-40 wylądował w MWP 23 marca 2012 http://www.muzeumwp.pl. Wnętrze samolotu jest udostępniane zwiedzającym w środy, czwartki i niedziele w godzinach 10.00-15.00Zapraszamy do zwiedzania wnętrza samolotu Jak–40! Jak-40, nr boczny 047, jest eksponowany w Muzeum Obrony Przeciwlotniczej w Koszalinie. Wnętrze samolotu jest udostępniane zwiedzającym.
Inne zachowane egzemplarze Jak-40, nr boczny 032, numer seryjny 9331129, stoi na prywatnym terenie koło szosy w Brzeźnicy (województwo małopolskie, powiat wadowicki) Jak-40, nr boczny 042, znajduje się na terenie Wojskowej Akademii Technicznej w Warszawie. Samolot służy jako pomoc dydaktyczna dla studentów. Nie jest udostępniany dla zwiedzających. Jak-40, nr boczny 048, znajduje się na terenie Wyższej Szkoły Oficerskiej Sił Powietrznych w Dęblinie"Rządowy Jak-40 przyjechał na ciężarówce do Dęblina". Samolot służy jako pomoc dydaktyczna dla studentów. Nie jest udostępniany dla zwiedzających.
Wersje Jak-40 – podstawowa wersja, produkowana od roku 1968 Jak-40 Salon – luksusowy samolot pasażerski do przewozu 11 pasażerów Jak-40D – dwa dodatkowe zbiorniki paliwa i system nawigacyjny dla lotów międzynarodowych Jak-40DTS – wersja sanitarna i transportowo-desantowa Jak-40K – wersja transportowo-pasażerska ze zwiększoną ładownością (produkowana w latach 1975–1981) Jak-40 Kalibrowszczik – samolot do kontroli i badań naziemnych radiolatarni (produkowany na zamówienie Węgier) Jak-40 Aqua, Liros, Meteo, Phobos, Storm – laboratoria meteorologiczne Jak-40REC – wersja do testowania wyposażenia radioelektronicznego Jak-40-25 – wersja z nosem kadłuba z MiG-25 do testowania wyposażenia radioelektronicznego Jak-40L/M-602 – wersja testowa z czeskimi silnikami M-602 Jak-40TL – model z silnikami Textron-Lycoming LF507-1N (2 x 31,1 kN)
Katastrofy
Galeria
Przypisy
Linki zewnętrzne Lista samolotów Jak-40 używanych przez polskie lotnictwo
Kategoria:Samoloty Jakowlew Kategoria:Samoloty pasażerskie z napędem odrzutowym