Lista gór i wzgórz Śródziemia

Jest to artykuł o charakterze zbiorczym, przedstawiający listę gór i wzgórz Śródziemia występujących w stworzonej przez J.R.R. Tolkiena mitologii Śródziemia. Hasła przedstawione są w kolejności alfabetycznej według kategorii pasm górskich i pojedynczych gór. Między nimi pojawiają się inne formy związane z górami.

Etymologia nazw Tworząc nazwy fikcyjnych lokacji tworzonego przez siebie świata, Tolkien umieszczał je w kontekście 14 języków, którymi mówić mieli mieszkańcy wymyślonego przez niego świata. Co więcej, tworzone przez autora nazwy ulegać miały w obrębie Śródziemia podobnym procesom, jak nazwy realnych miejsc w rzeczywistym świecie. Nazwy gór często zawierają człon Ered, który jest rzeczownikiem w liczbie mnogiej oznaczającym góry, w połączeniu z różnymi przymiotnikami. Pojawia się np. w nazwach Ered Engrin (Góry Żelazne), Ered Lindon (Góry Lindonu), Ered Luin (Góry Błękitne). W innych nazwach spotyka się ten rzeczownik w liczbie pojedynczej, orod, w takich jednowyrazowych nazwach jak Orodruina (dosłownie Ognista Góra).

Góry i wzgórza w Beleriandzie i na północ do niego mały|upright=1.5|Mapa Beleriandu z zaznaczonymi łańcuchami górskimi Andram Andram (sind. długa ściana), to pasmo górskie położone było w centralnej części Beleriandu. Niejako rozdzielało ono północną część Beleriandu od południowej.

Jego zachodnie krańce znajdowały się za rzeką Narog, na południu królestwa Nargothrondu (część ta nazywana była Taur-en-Faroth – znajdowała się tam forteca Nargothrondu), a wschodnie (znajdujące się nieco na południe w porównaniu do zachodnich) aż na północ od lasu Taur-im-Duinath, zwano Ramdal - końcem muru. Na północ od gór Andram znajdował się Doriath. Rzeka Sirion przepływała na długości 9 mil podziemnym korytem pod tymi górami.

Ramdal Ramdal, to niska grupa wzgórz, gdzie kończył się Andram - uskok dzielący w poprzek Beleriand.

Ramdal znajdowało się na wschód od równin pustkowi Beleriandu, na północ od Taur-Im-Duinath, na zachód od Amon Ereb i Gelionu oraz daleko na południowy wschód od Doriath.

Po zniszczeniu Thargelionu i zbrukaniu jeziora Helevorn przez orków, Caranthir zbiegł wraz z niedobitkami swego ludu, połączył resztki poddanych z poddanymi Amroda i Amrasa i podczas cofania się na południe mijali właśnie Ramdal.

Echoriath Echoriath, czyli Góry Okrężne, otaczały i chroniły Ukryte Królestwo elfów – Gondolin. Częścią tego pasma była siedziba orłów Thorondora, Crissaegrim.

Ich imieniem nazwano góry Echoriath Montes na Tytanie, księżycu Saturna.

Ered Lómin Ered Lómin oddzielały Hithlum od Lammoth. Wznosiły się nad fiordem Drengist, który wcinał się w nie od wschodu. Zagłębiał się on w góry, sięgając niemal Bramy Noldorów - sztucznego przejścia przez Ered Lómin, stworzonego przez elfów. Brama prowadziła do wąwozu nazwanego przez Turina Cirith Ninniach - wąwozem tęczy.

Na południu Dor-lóminu Ered Lómin spotykały się z górami Ered Wethrin, tak że Hithlum był niemal całkowicie oddzielony od Beleriandu przez góry.

Nazwa Ered Lómin oznacza „Góry Echa”, analogicznie Dor-lómin, który góry okrążały od zachodu, to „Kraj Echa”.

Ered Wethrin Ered Wethrin (Góry Cienia) rozciągały się na północy Beleriandu. Swój początek miały już przy wybrzeżu morza Belegaer przy górze Taras. Następnie ciągnęły łukiem ku północy i zbliżały się do Ered Engrin – Gór Żelaznych. Góry Cienia stanowiły południową granicę Hithlumu oraz główne ogniwo obrony mieszkańców Mithrimu przed napadami z Angbandu. Ered Wethrin stanowiły też zachodnią granicę Ard-galen, tutaj stała twierdza Noldorów – Barad Eithel.

Z Gór Cienia wypływały główne rzeki Beleriandu: Sirion, Narog, Teiglin, Malduina oraz Gilthuina.

Taras Taras położony był w krainie zwanej Taras-ness, a sama góra należała do pasma górskiego Ered Wethrin. Pomiędzy nią a fiordem Drengist znajdował się Nevrast, którym rządził przez wiele lat Turgon. Położona była nad wysuniętym w morze cyplem i była najbardziej wysuniętym na zachód wzniesieniem tej krainy. Ñoldorowie przybywając w te okolice, spotkali w pobliżu góry, szczególnie na południowym zachodzie, wielu Sindarów, gdyż dawniej okolicę tę nawiedzali często Ulmo i Ossë. Pod górą, nad brzegiem morza Turgon wybudował siedzibę zwaną Vinyamarem. W okolicę góry zawędrował w późniejszym czasie Tuor, któremu ukazał się Ulmo i polecił udać się do Gondolinu

Emyn Arnen Pojawiają się w Powrocie króla, trzeciej części Władcy pierścieni. Więcej informacji na ich temat można znaleźć w Dodatkach do trzeciego tomu tej powieści. Emyn Arnen są zaznaczone i podpisane na mapach Śródziemia dołączonych do książki.

Była to grupa wzgórz położona w Gondorze, na terenie prowincji Ithilien. Znajdowało się w zakolu Anduiny, naprzeciw Minas Tirith. Był to obszar należący do dynastii namiestników Gondoru, już od czasów ich protoplasty Húrina. Tam też zapewne znajdowała się siedziba rodowa. Została jednak opuszczona, tak jak całe Ithilien, pomiędzy rokiem 2002 a 2954 Trzeciej Ery. Dopiero po pokonaniu Saurona w Wojnie o Pierścień (3019 rok) namiestnik Faramir ponownie się tam osiedlił i przybrał tytuł pana Emyn Arnen.

Nazwa Emyn Arnen pochodzi z sindarinu i znaczy w tej mowie Wzgórza królewskiej wodyRobret Foster: Encyklopedia Śródziemia, s. 99..

Emyn Muil mały|Wyobrażenie Emyn Muil Był to obszar trudnych do przebycia pagórków po obydwu stronach Anduiny, na północ od RaurosR. Foster: Encyklopedia Śródziemia, s. 99.. W powieści Władca Pierścieni w czasie wyprawy do Mordoru zgubili się w nich Samwise Gamgee i Frodo Baggins, a następnie zostali tam napadnięci przez Golluma. Udało im się stamtąd wydostać, gdy Gollum obiecał zaprowadzić ich do Mordoru.

Ephel Dúath mały|Wyobrażenie Minas Ithil, w tle Ephel Dúath Był to łańcuch górski na zachodzie i południu Mordoru. Oddzielał Mordor od Gondoru i stanowił główną zachodnią linię obrony. Łańcuch zaczynał się przy zachodniej części Morannonu i biegł na południe, potem skręcał prosto na wschód, aby w końcu lekko wygiąć się ku północy. W górach tych, nieco powyżej linii Minas Tirith, znajdowała się Minas Morgul, jaskinia Szeloby i wieża Cirith Ungol. Między Minas Morgul a Cirith Ungol znajdowało się tajemne przejście do Mordoru, którym przeszli Frodo Baggins, Samwise Gamgee i Gollum.

Jego sindarińska nazwa znaczy dosłownie Zewnętrzny-płot-cień. Ephel Dúath nazywano także Zewnętrznym Wałem.

Ered Lithui mały|Wyobrażenie Morannonu zbudowanego między Ephel Dúath a Ered Lithui Pasmo Ered Lithui chroniło Mordor od północy. Zaczynało się na wschodzie i biegło niemal prosto na zachód. Łańcuch ten łączył się prostopadle z górami Ephel Dúath przy Morannonie. Dalej na zachodzie biegła jeszcze jedna odnoga, na jej końcu wznosiła się forteca Saurona, Barad-dûr.

Ich imieniem nazwano góry Lithui Montes na Tytanie, księżycu Saturna.

Ered Luin mały|Wyobrażenie Ered Luin Było to pasmo górskie, w czasie Pierwszej Ery stanowiące nieprzerwany łańcuch oddzielający Eriador od sąsiedniej krainy Ossiriand. W tym okresie znajdowały się tam krasnoludzkie miasta Belegost i Nogrod, jedno na północ, drugie na południe od góry Dolmed. Zostały one zrujnowane przy zniszczeniu Beleriandu z końcem Pierwszej Ery.

W późniejszych erach po zachodniej stronie Ered Luin znajdował się Lindon, gdzie swe przystanie mieli elfowie.

Nazwa pasma pochodzi z sindarinu i znaczy Góry Błękitne

Ered Mithrin mały|Wyobrażenie Ered Mithrin Biegły na północ od Mrocznej Puszczy od Gór Mglistych na zachód od Zwiędłych Wrzosowisk. Prawdopodobnie były one pozostałością po Ered Engrin, Górach Żelaznych, wzniesionych przez Morgotha i częściowo zniszczonych pod koniec Pierwszej Ery. Około 2200 roku Trzeciej Ery w Górach szarych osiedliła się większość plemienia Durina, jednak w 2589 roku zamieszkujące Ered Mithrin smoki zmusiły ich do ucieczki.

Nazwa pasma pochodzi z sindarinu i znaczy Góry Szare.

Ered Nimrais Góry te stanowiły granicę między Gondorem a Rohanem. Znajdowały się w nich Wzgórza Sygnałowe, na których przygotowane były paleniska sygnalizacyjne. U podnóży Mindolluiny, wyznaczającej wschodni kraniec tych gór, zbudowano miasto Minas Tirith.

Na północ od nich znajdują się Góry Mgliste, oddzielone od Ered Nimrais przez Wrota Rohanu.

Nazwa Ered Nimrais pochodzi z sindarinu i znaczy Góry Białe.

Mindolluina Był to najbardziej na wschód wysunięty szczyt Ered Nimrais. Na jej wschodnich zboczach znajdowała się odnoga zwana Wzgórzem Straży (Amon Tirith), wokół której zbudowano miasto Minas Tirith. Na zachodnich zboczach Mindolluiny było święte miejsce; tam Aragorn i Gandalf znaleźli sadzonkę Białego Drzewa.

Nazwa góry pochodzi z sindarinu i znaczy dosłownie Wieża-głowa-błękitna.

Jej imieniem nazwano góry Mindolluin Montes, znajdujące się na Tytanie, księżycu Saturna.

Wzgórza Sygnałowe Gondoru Pojawiają się w Powrocie króla, trzeciej części Władcy Pierścieni. Więcej informacji na ich temat można znaleźć w Niedokończonych opowieściach. Wzgórza Sygnałowe są zaznaczone i podpisane na mapie Gondoru dołączonej (nie we wszystkich wydaniach) do trzeciego tomu powieściZobacz: J.R.R. Tolkien, Władca Pierścieni, tom 3 Powrót króla, przeł. Maria Skibniewska, Warszawa 2002, s. 12-13..

Było to siedem wysokich wzgórz w łańcuchu Ered Nimrais. Licząc od Minas Tirith były to: Amon Dîn, Eilenach, Nardol, Erelas, Min-Rimmon, Calenhad i Halifirien. Na ich wierzchołkach ustawiono stosy sygnałowe, z pomocą których przekazywano do Rohanu ostrzeżenie, iż Gondor znajduje się w niebezpieczeństwie i potrzebuje pomocy. Początki tego „systemu ostrzegania” sięgają roku 2510 Trzeciej Ery, kiedy to powstało królestwo Rohirrimów.

Stosy sygnałowe zapalono podczas Wojny o Pierścień. Widzieli je Gandalf i Peregrin Tuk, jadąc do Minas Tirith (8 marca 3019 roku)Według kalendarza Namiestników miesiąc ten zwał się Súlimë..

W ekranizacji Władcy Pierścieni (reżyserii Petera Jacksona) również zostały pokazane Wzgórza Sygnałowe (w filmie Powrót króla). Jednak w porównaniu z literackim pierwowzorem, zwiększono ich liczbę – ciągną się od Minas Tirith aż do Edoras. Okoliczności ich użycia również zostały zmienione: namiestnik Gondoru Denethor II, przekonany o nieuchronnej klęsce, nie chce wydać rozkazu podpalenia stosów, by poinformować Rohan o zagrożeniu. Dlatego też Pippin, na polecenie Gandalfa, potajemnie zapala stos położony na górze Mindolluinie, ponad Minas Tirith (w powieści nie ma takiego). Na ten sygnał kolejno zapalane są następne stosy i w ten sposób prośba o pomoc zostaje przekazana do Rohanu.

Amon Dîn Było to pierwsze ze Wzgórz Sygnałowych Gondoru; samotne, kamieniste i nagie wzniesienie, położone na północ od Minas Tirith, pomiędzy Lasem Drúadan a Szarym Lasem. Obsadzone zostało pierwotnie jako posterunek obserwacyjny, w celu pilnowania przejścia z Dagorladu do Północnego Ithilien oraz przeprawy przez Anduinę, przy wyspie Cair Andros. Płomień stosu z tego wzgórza był dobrze widać z Minas Tirith, odległego o około trzydzieści mil.

Nazwa wzgórza pochodzi z sindarinu i znaczy Góra CiszyTłumaczenie nazwy podane za: , ewentualnie Wzgórze milczeniaTłumaczenie podane za: . W skrócie wzgórze zwane też było Dîn. Miano Milcząca góra brało się stąd, iż ludzie czy zwierzęta bardzo rzadko zapuszczali się na szczyt wzgórza.

Calenhad Było to szóste ze Wzgórz Sygnałowych Gondoru. Położone było na zachód od Min-Rimmonu, w odległości około dwudziestu mil. Wierzchołek tego wzgórza był pokryty gęstą trawą.

Do tego odnosi się nazwa Calenhad, znacząca w sindarinie Zielony obszarTłumaczenie nazwy podane za: J.R.R. Tolkien, Niedokończone opowieści, przeł. Radosław Kot, Warszawa 2005, s. 379..

Eilenach mały|upright|Wyobrażenie Eilenach Było to drugie ze Wzgórz Sygnałowych Gondoru w łańcuchu Ered Nimrais. Było najwyższym wzniesieniem Lasu Drúadan, świetnie widocznym z zachodu, od strony Nardolu. Jednak jego wierzchołek był dość ostry i nie można tam było rozpalić zbyt dużego stosu.