Helena Wereszycka (ur. 17 marca 1907 w Krakowie, zm. 22 kwietnia 1995 tamże) – polska historyczka, współtwórczyni „Polskiego Słownika Biograficznego”.
Życiorys Urodziła się w rodzinie Ryszarda Vanička (1880–1958), zawodowego oficera armii austro-węgierskiej z pochodzenia Czecha, a w niepodległej Polsce pułkownika WP, i Heleny z domu ReimanHelena Wereszycka IH PAN [dostęp 2024-02-07]. (1883–1957). Miała młodszą siostrę Marię Waniczkównę (1909–1981)Helena Wereszycka (1907–1995) K III-152 Inwentarz [dostęp 2026-01-16]..
W latach 1913–1917 uczyła się i zdawała egzaminy w szkołach powszechnych w Jaworznie, Kłaju i Krakowie, następnie w Prywatnym Żeńskim Gimnazjum Realnym ss. Urszulanek w Krakowie (klasy I–III, od r. szk. 1917/1918) oraz Państwowym Gimnazjum Żeńskim w Krakowie (klasy IV–VIII), gdzie w 1925 r. zdała egzamin dojrzałości z wynikiem celującym. Ukończyła historię na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Jagiellońskiego. Tytuł doktora filozofii uzyskała 10 grudnia 1932 r. na podstawie rozprawy Adam Ks. Czartoryski. Generał ziem podolskich (1734–1782), napisanej pod kierunkiem prof. Władysława Konopczyńskiego. Podczas studiów (od 1929 r.) brała udział w pracach przygotowawczych nad organizacją Polskiego Słownika Biograficznego (PSB) – pod kierunkiem prof. W. Konopczyńskiego. W 1933 r. otrzymała stypendium z Funduszu Kultury Narodowej na sześciotygodniowy wyjazd do Wiednia w celu pogłębienia studiów nad epoką Oświecenia. Po powrocie została zatrudniona w Bibliotece Polskiej Akademii Umiejętności jako praktykantka (od 1 kwietnia 1933 do 1 czerwca 1934 r.), a następnie bibliotekarka, by od 28 marca 1934 r. zostać już oficjalnie pracownikiem redakcji PSB.
W czasie II wojny światowej, dzięki biegłej znajomości języka niemieckiego, pracowała jako sekretarka w biurze Monopolu Tytoniowego w Czyżynach (1939–1941) i firmie Universal w Krakowie (1941–1945).
Po wojnie od 1946 r. była członkiem Związku Zawodowego Pracowników Wyższych Uczelni, należała również do Związku Zawodowego Nauczycielstwa Polskiego. Po przerwie w działalności PAU związanej z okupacją niemiecką, w 1947 r. została członkiem Komisji Historycznej PAU. W czerwcu 1947 r. wyszła za mąż za historyka Henryka Wereszyckiego. Po przejęciu PAU przez PAN została w 1953 r. kierownikiem Działu Biograficznego w Zakładzie Dokumentacji Instytutu Historycznego PAN w Krakowie. W 1958 r., gdy wznowiono wydawanie PSB po przerwie w okresie stalinowskim, została sekretarzem redakcji, a w 1976 r. zastępcą redaktora naczelnego. W 1978 r. przeszła na emeryturę.
PSB był jej życiową pasją. Kilkudziesięcioletnia praca redakcyjna nad stylem i stroną merytoryczną ok. 15 tysięcy życiorysów powstałych w okresie jej pracy nad słownikiem przyczyniła się do wysokiego poziomu tego fundamentalnego dzieła polskiej historiografii, a pracami nad nim interesowała się również po przejściu na emeryturę.
Jako autorka haseł współpracowała także z Österreichisches Biographisches Lexikon oraz z Wielką Encyklopedią Powszechną PWN.
Krakowskie mieszkanie Heleny i Henryka Wereszyckich było miejscem spotkań historyków i intelektualistów, których poglądy nie były akceptowane przez władze PRL. W spotkaniach tych brali udział m.in. Karol Wojtyła, członkowie KOR, studenci i przyjaciele związani ze środowiskami opozycyjnymiHenryk Wereszycki (1898–1990). Historia w życiu historyka, praca zbiorowa pod red. Elżbiety Orman i Antoniego Cetnarowicza, Towarzystwo Wydawnicze „Historia Iagellonica”, Kraków 2001..
Zmarła w Krakowie, pochowana na cmentarzu Rakowickim (kwatera XIIIA-18-23).
Ordery i odznaczenia
Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (8 września 1972) Złoty Krzyż Zasługi (22 lipca 1957) Medal pamiątkowy z okazji 100-lecia działalności Akademii w Krakowie (1972) Brązowy Medal pamiątkowy z okazji 25-lecia istnienia Instytutu Historii Polskiej Akademii Nauk (1978) Źródło:.
Przypisy
Kategoria:Ludzie urodzeni w Krakowie Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (Polska Ludowa) Kategoria:Pochowani na cmentarzu Rakowickim Kategoria:Polscy historycy Kategoria:Urodzeni w 1907 Kategoria:Współpracownicy Polskiego Słownika Biograficznego Kategoria:Zmarli w 1995