mały|Święto Kolejarza na dworcu w Czelabińsku w Rosji (3 sierpnia 2008) Dzień Kolejarza lub Święto Kolejarza – polskie święto obchodzone corocznie przez kolejarzy i pracowników kolei 25 listopada (od 1981 r.), w dniu wspomnienia św. Katarzyny Aleksandryjskiej, patronki kolejarzy.
Święto w Polsce W czasie II RP Dzień Kolejarza Polskiego obchodzono we wrześniu. Święto nie miało charakteru centralnego, choć w obchodach często uczestniczyli ministrowie komunikacji, a w Polskim Radiu odbywał się przekaz na żywo z uroczystościProgram Radiowy, [w:] Orędownik wrzesiński, nr 111 z 25 września 1937, s. 4.. Kościół Katolicki także był włączany w obchody, odbywały się nabożeństwaWielki dzień kolejarza polskiego, [w:] Gazeta Lwowska, nr 220 z 28 września 1938, Lwów, s. 3, za PAT.. Przykładowo, w 1935 roku Dzień Kolejarza Polskiego obchodzono 29 września. Obchody odbyły się m.in. w Poznaniu, gdzie przybył minister komunikacji Michał ButkiewiczDzień kolejarza polskiego, [w:] Śląski Kurjer Poranny, nr 238 z 1 października 1935, Chorzów – Katowice, s. 2.. Natomiast w 1937 roku Dzień Kolejarza Polskiego obchodzono 26 września, w obchodach w Toruniu brał udział minister komunikacji Juliusz UlrychKolejowe Przysposobienie Wojskowe, dwutygodnik, nr 14 (111) z 10 października 1937, Warszawa..
Po II Wojnie Światowej Dzień Kolejarza Polski Ludowej ustanowiono tak jak przed wojną, także we wrześniu – na drugą niedzielę września... Po wojnie po raz pierwszy obchodzono je w 12 września 1954 roku. Święto wprowadzono uchwałą Rady Ministrów, obchodom nadano charakter centralny, a zostało wprowadzone na wniosek przedstawiciela tarnogórskich kolejarzy, maszynistę Pawła Kocota. W Dniu Kolejarza, do 1989 roku wręczano m.in. honorowy tytuł Zasłużony Kolejarz z odznaką..
W okresie przemian społeczno-gospodarczych zmniejszono rangę święta i zaniechano obchodów w dacie wrześniowej, choć formalnie obowiązywała ona ostatni raz w 2000 roku.. Większości świąt zawodowych wyznaczanych na niedzielę przypisano stałą datę. Dzień Kolejarza wyznaczono na 13 września, choć powszechnie w tej dacie nie odbywają się uroczystości z uwagi na wyznaczenie przez „Solidarność” konkurencyjnej daty święta, bardziej nawiązującej do religii katolickiej.
Dnia 21 lipca 1981 roku NSZZ „Solidarność” Węzła PKP Lublin podjęła Uchwałę nr 1, „że począwszy od roku 1981 Dniem Kolejarza uznaje się 25 listopada, tj. dzień św. Katarzyny Aleksandryjskiej, patronki polskich kolejarzy”. Pierwsze główne uroczystości w dacie 25 listopada odbyły się w Lublinie, które zbiegły się z odsłonięciem i poświęceniem przez biskupa lubelskiego Bolesława Pylaka Krzyża-Pomnika Doli Kolejarskiej na terenie Lokomotywowni Lublin.
Obchody Dnia Kolejarza to tradycja sięgająca XIX wieku. W dniu tym prezentowana jest historia kolei, praca na zapleczu, organizowane są konkursy z nagrodami oraz prezentacje nowoczesnego i historycznego taboru. To również okazja do awansowania i odznaczenia pracowników za wzorowe i sumienne wykonywanie obowiązków wynikających z pracy zawodowej Krzyżem Zasługi czy odznaką honorową Zasłużony dla Kolejnictwa ustanowioną przez Radę Ministrów w 2000 roku – Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 22 listopada 2000 r. w sprawie ustanowienia odznaki honorowej „Zasłużony dla Kolejnictwa”, ustalenia jej wzoru oraz zasad i trybu nadawania, a także noszenia..
Elementem obchodów są pielgrzymki na Jasną Górę i do różnych sanktuariów. Udział w nich biorą pracownicy z rodzinami, emeryci, renciści oraz sympatycy kolei.
Obchody na terenach byłego ZSRR W Federacji Rosyjskiej i wielu byłych republikach ZSRR obchodzony jest również Dzień kolejarza. Do czasu rozpadu ZSRR branżowe święto obchodzono w pierwszą niedzielę sierpnia. Obecnie terminy są zróżnicowane: Azerbejdżan – 13 października, jako „Dzień pracowników azerbejdżańskiej kolei” (), Estonia – 21 sierpnia, jako „Dzień historii kolei” () upamiętniający przyjazd pierwszego pociągu z Tallinna do Tartu w 1876 roku, Kazachstan – pierwsza niedziela sierpnia, jako „Dzień pracowników transportu i komunikacji” (), powołany ustawą Republiki Kazachstanu z 13 grudnia 2001 (№ 267-II), Kirgistan – pierwsza niedziela sierpnia, jako „Dzień kolejarza”, ustanowiony 3 sierpnia 1994 (№ 578), Litwa – 28 sierpnia, jako „Dzień kolejarza” () upamiętniający zakończenie w roku 1860 prac budowlanych na odcinku Dźwińsk – Wilno Warszawsko-Petersburskiej Drogi Żelaznej, Łotwa – 5 sierpnia, jako „Dzień kolei” (), upamiętniający utworzenie Kolei Łotewskich w 1919 roku, Rosja – pierwsza niedziela sierpnia, jako „Dzień kolejarza” (), ustanowiony przez ministra komunikacji Imperium Rosyjskiego księcia Michaiła Iwanowicza Chiłkowa 9 czerwca 1896 roku (№ 68) na pamiątkę 100. rocznicy urodzin Mikołaja I, który rozpoczął budowę kolei, Ukraina – 4 listopada; w latach 1993–2002 pierwsza niedziela sierpnia ustanowiona 5 lipca 1993 przez prezydenta Ukrainy Łeonida Krawczuka (№ 257/93), zmieniona dekretem 11 grudnia 2002 (№ 1140/2002) przez Łeonida Kuczmę (na wniosek ministra transportu Heorhija Kirpy) na pamiątkę przyjazdu pierwszego pociągu na dworzec we Lwowie, z Wiednia przez Kraków i Przemyśl 4 listopada 1861 roku.
Obchody w innych regionach świata Bośnia i Hercegowina – 15 kwietnia, jako „Dzień kolejarza” (), w rocznicę strajku generalnego kolejarzy byłej Jugosławii w kwietniu 1920 roku, Bułgaria – pierwsza niedziela sierpnia, jako „Dzień kolejarza” () upamiętniający uruchomienie pierwszej linii kolejowej w 1888 roku na początku sierpnia, na trasie Dimitrovgrad-Sofia-Biełowo, Chorwacja – 5 października, jako „Dzień chorwackich kolei” () upamiętniający odejście chorwackich kolei z byłej Jugosławii i przystąpienie do międzynarodowego związku UIC w 1990 oraz 15 kwietnia, jako „Międzynarodowy Dzień Kolejarza” (chorw. ) w rocznicę strajku generalnego kolejarzy w Jugosławii w kwietniu 1920 roku, Czechy – z reguły czwartą sobota września, jako „Dzień kolei” () upamiętniający pierwszy odjazd pociągu George’a Stephensona ze Stockton-on-Tees do Darlington w Anglii w 1825 roku, Niemcy – brak oficjalnego święta branżowego, jednakże „Dzień niemieckich kolejarzy” () obchodzony był w III Rzeszy w dowód uznania niezwykłych osiągnięć niemieckich kolejarzy podczas II wojny światowej na podstawie rozporządzenia o kolei z 7 grudnia 1943 ministra propagandy i oświecenia publicznego Józefa Goebbelsa; również była Niemiecka Republika Demokratyczna celebrowała ten dzień ustanowiony 10 czerwca 1951 roku, jako dni kolei: „Dzień pracowników kolei”, „Dzień niemieckiego kolejarza” lub „Dzień kolejarza”, Serbia – 12 maja, jako „Dzień kolejarza” ( lub ) ustanowiony w 2001 w dzień wspomnienia liturgicznego w Kościele prawosławnym św. Bazylego Ostrogskiego, jak i dzień wyprowadzenia wojsk jugosłowiańskich z kraju; można również spotkać datę upamiętniającą pierwszy normalny ruch pasażerski zapoczątkowany w 1884 roku (pierwszą linię uruchomiono na trasie Belgrad-Nisz), Słowacja – 27 września, jako „Dzień kolejarza” () upamiętniający otwarcie w 1840 roku kolei konnej na trasie Bratysława-Svätý Jur jako pierwszej w Austro-Węgrzech, Słowenia – 2 czerwca, jako „Dzień kolejarza” () upamiętniający przyjazd pierwszego pociągu do Graz z Celje 2 czerwca 1846 roku, Węgry – druga niedziela lipca, jako „Dzień kolei” () od 1961 roku ustanowiony za czasów Węgierskiej Republiki Ludowej.
Przypisy
Bibliografia
Święto Kolejarza 2010 – Przewozy Regionalne Święto Kolejarza 2007.pdf – KURIER PKP 48/2.12.2007 NSZZ Solidarność Lokomotywownia Lublin
Kategoria:Święta polskie Kategoria:Kolejnictwo