Józef Rotstadt w ZSRR Józef (Osip) Krasny (ros. Юзеф Яковлевич Красный, Осип Яковлевич Красный) ps. Krasny, J. Czerwony, Joterko, Kr, Mianowski, rt (ur. 25 listopada 1877 w Warszawie, zm. 5 lutego 1932 w Moskwie) – polski działacz komunistyczny żydowskiego pochodzenia, uczestnik rewolucji 1905 w Królestwie Polskim, publicysta, redaktor, historyk ruchu robotniczego, członek SDKPiL, KPP i RKP(b)/WKP(b), funkcjonariusz radzieckiego wywiadu.
Życiorys Wczesne lata Był synem żydowskiego fabrykanta Jakuba (Jakowa) Rotstadta i Rozalii (Rajzli) z domu Blumenthal (zm. 1925). Od 1900 publikował w Przeglądzie Tygodniowym, Niwie Polskiej i Gońcu Łódzkim. Od 1901 członek Stowarzyszenia Pracowników Handlowych wyznania mojżeszowego w Warszawie, w którym kierował frakcją lewicowo-rewolucyjną. W latach 1904–1905 redaktor wydawnictwa informacyjnego Rocznik Warszawski. 2 maja 1905 wstąpił do Socjaldemokracji Królestwa Polskiego i Litwy. Podczas rewolucji 1905 został aresztowany i uwięziony za udział w politycznej demonstracji. Organizator i członek trzyosobowego zarządu organizacji warszawskich handlowców, w 1906 był kierownikiem lubelskiej, a następnie łódzkiej organizacji SDKPiL. Potem został sekretarzem centralnej redakcji SDKPiL w Warszawie i współredaktorem nielegalnego pisma Czerwony Sztandar. Pod koniec grudnia 1906 został aresztowany podczas wspólnej konferencji SDKPiL i Bundu i osadzony na Pawiaku. W partii współpracował z Feliksem Dzierżyńskim i razem z nim był sądzony. Jesienią 1908 skazany na 6 lat katorgi. Był więziony w Kielcach i w Smoleńsku, a w 1913 zesłany do guberni irkuckiej (przebywał w i ).
I wojna światowa i czas rewolucji W 1914 zbiegł za granicę. Ukrywał się na Śląsku i w Austrii. Działał m.in. w Wiedniu i Genewie, gdzie był członkiem kolegium redakcyjnego Gazety Robotniczej – formalnego organu Komitetu Warszawskiego SDKPiL. Znał osobiście Lenina. Od jesieni 1915 działał ponownie w Warszawie, będąc jednym z czołowych propagandystów partii. W czerwcu 1916 został członkiem zarządu Towarzystwa „Wiedza Robotnicza” oraz redaktorem i czołowym publicystą Naszej Trybuny. Od jesieni 1916 więziony w obozie w Havelbergu. W listopadzie 1918 był współorganizatorem Warszawskiej Rady Delegatów Robotniczych. Zredagował jedyny numer Wiadomości Rady Delegatów Robotniczych m. Warszawy. 16 grudnia wziął udział w I (założycielskim) Zjeździe KPRP/KPP w Warszawie.
Od końca grudnia 1918 działał w Zagłębiu Dąbrowskim, w Zagłębiowskim Komitecie Okręgowym KPRP. 27 stycznia 1919 został przedstawicielem KPRP w Komitecie Wykonawczym Rady Delegatów Robotniczych Zagłębia Dąbrowskiego. Odpowiadał za Wydział Kulturalno-Oświatowy tej rady. Współredaktor Wiadomości Rady Delegatów Robotniczych Okręgu Sosnowieckiego i pisma Komunista. W maju 1919 został delegatem KPRP na Węgry, w Budapeszcie organizował polskich robotników i żołnierzy do walki w obronie Węgierskiej Republiki Rad. Redaktor i wydawca polskiego pisma Gazeta Czerwona i autor broszury Węgry i Polska. W sierpniu 1919, po upadku Węgierskiej Republiki Rad, przeniósł się do Wiednia, gdzie redagował polskojęzyczny tygodnik komunistyczny Świt i wydawał propagandowe broszury. Od 1919 kierował Południowo-Wschodnim Biurem Kominternu w Wiedniu. Od 1921 działacz Komunistycznej Partii Górnego Śląska i współpracownik jej pism Czerwony Sztandar i Oberschlesiche Rote Fahne. Od 1921 pełnił funkcję rezydenta połączonej rezydentury w krajach Europy Wschodniej i na Bałkanach, kierował rezydenturą wywiadu w Wiedniu, gdzie pracował wraz z żoną Lilą Rotstadt. W 1922 Rotstadtowie zostali aresztowani w Czechosłowacji i na krótko osadzeni. Po wypuszczeniu na wolność wyjechali do ZSRR.
W Związku Radzieckim Planowano wysłać Rotstadta do placówki dyplomatycznej w Londynie, jednak rząd brytyjski odmówił przyznania mu wizy (byłby pierwszym legalnym rezydentem radzieckiego wywiadu). Wstąpił do RKP(b) z zaliczeniem stażu partyjnego od 1904. Pracował w Ludowym Komisariacie Spraw Zagranicznych Rosyjskiej Federacyjnej Republiki Radzieckiej, potem został kierownikiem Biblioteki w Moskwie. Pełnił również funkcję sekretarza organizacyjnego Międzynarodówki Chłopskiej. Z jej ramienia potajemnie jeździł na Bałkany. Współpracownik Biura Polskiego przy Komitecie Centralnym RKP(b) i pisma Trybuna Komunistyczna. Uczestnik jesienią 1922. 18 października 1923 wstąpił do Wszechzwiązkowego Stowarzyszenia Starych Bolszewików. Działał w . Był również członkiem . 23 stycznia 1925 został sekretarzem odpowiedzialnym Polskiej Komisji Historii Partii KC WKP(b) i kierownikiem Polskiego Archiwum Komunistycznego. W listopadzie-grudniu 1925 brał udział w IV Konferencji KPP w Moskwie. W wydawnictwie Sowietskaja Enciklopedija kierował redakcją dwutomowego słownika polsko-rosyjskiego i rosyjsko-polskiego. Tom polsko-rosyjski został wydany w 1931, a rosyjsko-polski już po jego śmierci, w 1933. Słownik zawiera ok. 65 tysięcy haseł i nigdy nie został wznowiony. Publikacja ta jest obecnie przedmiotem badań językoznawców nad polszczyzną radziecką.
Po śmierci został skremowany, a urna z jego prochami znajduje się w kolumbarium nr 6 na Cmentarzu Dońskim w Moskwie. Na urnie znajduje się medalion z jego wizerunkiem oraz inskrypcja Józef Krasny stary bolszewik.
Życie prywatne Jego pierwszą żoną była działaczka SDKPiL Jadwiga Rozalia Rozradowska, z którą miał córkę Ilonę Jolantę (ur. 1903) i syna Jana Arkadiusza (ur. 1907). Drugą żoną była działaczka komunistyczna Lila Liebling.
Wybrane publikacje Na dwulecie sowjeckiej Rosji: (7.XI.1917-7.XI.1919), Wiedeń 1919. Na Syberji: dziewięć listów zesłańca, Wiedeń 1922. Lenin: zarys życia i działalności, Moskwa: "Trybuna" 1924. 1905 rok w Polsce: łódzkie powstanie zbrojne w czerwcu 1905 roku, oprac. i wstępem opatrzył J. Krasny, Moskwa: Centralne Wydaw. Ludów SSSR 1925. 1905 rok w Polsce: zbiór artykułów, pod red. J. Krasnego, Moskwa: Centralne Wydawnictwo Ludów SSSR 1926. Materjały do dziejów ruchu socjalistycznego w Polsce, t. 1: Socjaldemokracja Królestwa Polskiego i Litwy. Cz. 1, 1893-1903, pod red. J. Krasnego, Moskwa: Centralne Wydawnictwo Ludów ZSRR 1927. Materjały do dziejów ruchu socjalistycznego w Polsce, t. 2: Socjaldemokracja Królestwa Polskiego i Litwy. Cz. 2, 1904-1905, ułożyła N. Millerowa, pod red. J. Krasnego, Moskwa: Centralne Wydawnictwo Ludów ZSRR 1927.
Linki zewnętrzne Publikacje Józefa Rotstadta w bibliotece Polona
Przypisy
Bibliografia Aleksander Kochański Józef Rotstadt [w:] Polski Słownik Biograficzny t. XXXII, Wrocław-Warszawa-Kraków 1989-1991 s. 307-309 Wadim Abramow, Евреи в КГБ. Палачи и жертвы, 2005 M. A. Aleksiejew, Aleksandr I. Kołpadiki, Walerij J. Koczik, Энциклопедия военной разведки. 1918-1945 гг., 2012 Alicja Pacholczyk, Krasny Józef [w:] Słownik historyków polskich, pod red. M. Prosińskiej-Jackl, Warszawa 1994, s. 261.
Kategoria:Członkowie Komunistycznej Partii Górnego Śląska Kategoria:Członkowie Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego Kategoria:Członkowie Rad Delegatów Robotniczych w Polsce 1918–1919 Kategoria:Działacze Komunistycznej Partii Polski Kategoria:Ludzie urodzeni w Warszawie Kategoria:Politycy SDKPiL Kategoria:Polscy publicyści Kategoria:Polscy Żydzi Kategoria:Urodzeni w 1877 Kategoria:Więźniowie Pawiaka (Królestwo Kongresowe) Kategoria:Zmarli w 1932 Kategoria:Internowani w Havelbergu Kategoria:Polscy redaktorzy Kategoria:Polscy zesłańcy na wschodni Sybir Kategoria:Bolszewicy