Zamek w Szczytnie – zamek zlokalizowany pomiędzy jeziorami Długim i Domowym Małym, przy ulicy Henryka Sienkiewicza w Szczytnie w województwie warmińsko-mazurskim, zachowany częściowo w formie ruiny. thumb|220px|left|Ruiny zamku i fosa thumb|220px|left|Wnętrze zamku Historia Okolice późniejszego Szczytna znajdowały się w obszarze Wielkiej Puszczy, określanej też jako Galindia. Po podboju Prus przez zakon krzyżacki w XIII wieku rejon ten znalazł się pod zarządem komturii elbląskiejSławomir Jóźwiak Powstanie i rozwój struktury administracyjno-terytorialnej Zakonu Krzyżackiego na południowych obszarach Prus Górnych do 1410 r., Komunikaty Mazursko-Warmińskie nr 1, 3-27 (2000). Puszcza długo była bezludna, a pierwsze osady służyły bartnikom.
Historia szczycieńskiego zamku sięga 1350 roku, kiedy to komtur elbląski Ortulf von Trier zbudował tu drewniano-ziemną strażnicę obronną, nazwaną od jego imiena Ortulfsburg. Przy zameczku założył osadę bartną, która dała początek Szczytnu (niem. Ortelsburg).
Niespełna dwadzieścia lat później Litwini pod wodzą księcia Kiejstuta spalili strażnicę. Po tym wydarzeniu w latach 1370–1380 wybudowano murowany zamek na rzucie zbliżonym do kwadratu, w środku którego znajdowała się studnia. Od strony południowo-wschodniej rozciągało się przedzamcze. Było ono wraz z zamkiem otoczone murami obronnymi i fosą. Przedzamcze od zamku oddzielone było murem obronnym, w którym znajdowała się prowadząca do środka brama.
Przed wybuchem wojny trzynastoletniej inwentarze zamkowe wymieniały: silos zbożowy, piwnice, kuchnię, słodownię, prochownię, kaplicę, poddasze służące jako skład mięsa, folwark bydlęcy, folwark zwyczajny, łaźnię, spiżarnię i snycernię. Trzymano tu też 26 kusz i 10250 bełtów oraz 43 hakownice.
Po likwidacji zakonu w 1525 roku, na zamku rezydował starosta książęcy. Służył też on za kwaterę w trakcie polowań księcia pruskiego Albrechta oraz jego następców. W XVII wieku opustoszał, a w kolejnym stuleciu zaczął popadać w ruinę. Rozebrano wieżę i mury wraz z basztami. W latach 1766–1792 rozebrano północno-wschodnie skrzydło zamku, oraz górne kondygnacje pozostałych skrzydeł. Zasypano również południową fosę.
Aktualnie ruiny zamku poddawane są rewitalizacji i staną się nowym produktem na turystycznej mapie Warmii i Mazur.
Przed II wojną światową w miejscu zamku zbudowano gmach ratusza. Zachowała się wysoka wieża zwana „Wieżą Juranda”, część zabudowy przedzamcza i fosa.
W literaturze Zamek w Szczytnie jest jednym z miejsc fabuły w powieści Henryka Sienkiewicza Krzyżacy.
Jego opis różni się jednak w wielu szczegółach od faktów historycznych.
Przypisy
Bibliografia Polska: mapa zamków - Warszawa Wrocław: Polskie Przedsiębiorstwo Wydawnictw Kartograficznych im. Eugeniusza Romera, 1995
Kategoria:Ruiny zamków krzyżackich w Polsce Kategoria:Zabytki nieruchome w Szczytnie Kategoria:Zamki w województwie warmińsko-mazurskim