Lokator (tytuł oryg. The Lodger – A Story of the London Fog) – brytyjski niemy dreszczowiec kryminalny z 1927 w reżyserii Alfreda Hitchcocka i według scenariusza Eliota Stannarda. Jest on pierwszą ekranizacją opublikowanej w 1913 bestsellerowej powieści The Lodger autorstwa Marie Belloc Lowndes. Akcja rozgrywa się w londyńskiej dzielnicy Bloomsbury, w czasach seryjnych, cotygodniowych morderstw, dokonywanych przez niezidentyfikowanego „Mściciela”. Pewnego wieczora w domu państwa Buntingów (Marie Ault, Arthur Chesney) zjawia się tajemniczy nieznajomy mężczyzna (Ivor Novello), chcący wynająć pokój.

Film uzyskał w większości pochlebne recenzje od krytyków oraz był entuzjastycznie przyjęty przez publiczność, stając się pierwszym komercyjnym sukcesem w dorobku Hitchcocka. Współcześnie uznawany za jeden z kluczowych obrazów, który w znacznym stopniu przyczynił się do rozwoju i ukształtowania dreszczowca jako gatunku filmowego. Lokator, określany mianem „pierwszego prawdziwie hitchcockowskiego filmu”, zapoczątkował charakterystyczny suspensowy styl reżysera, a zawarte w nim motywy przewodnie stały się elementami wyróżniającymi późniejszą twórczość Hitchcocka.

Fabuła thumb|left|Ivor Novello jako lokator. Powyższy kadr jest przykładem na wykorzystanie ikonografii chrześcijańskiej Film rozpoczyna się od ujęcia krzyczącej dziewczyny, a po chwili pojawia się neon z napisem: „Dzisiaj złociste loki” (nawiązujący do koloru włosów kobiety). Następnie widać leżącą młodą dziewczynę na ulicy, a w oddali zapalone latarnie. Kolejna z przerażonych kobiet rozmawia z policjantem. Reporter zapisuje jej słowa w otoczeniu ulicznych gapiów. Notatka z podpisem The Avenger („Mściciel”) znajduje się na ciele zamordowanej kobiety. Obecny na miejscu reporter dzwoni z budki telefonicznej, a jedna z kobiet – będąca świadkiem zdarzenia – opisuje wygląd napastnika. Zeznaje, że jego twarz była zasłonięta do połowy. Stojący obok mężczyzna imituje opis dla żartu, czym wzbudza strach u zeznającej. Dziennikarze intensywnie pracują, opisując kolejne morderstwo „Mściciela”. Coraz bardziej zaniepokojona społeczność spieszy się, by kupić świeżo rozwożoną prasę.

Tego samego wieczora, przebywająca na pokazie mody Daisy Bunting (June Tripp), wraz z innymi dziewczętami czyta w garderobie wiadomości dotyczące morderstwa. Ponieważ większość z nich to blondynki, postanawiają ukryć swój naturalny kolor pod perukami oraz czapkami. Bunting bagatelizuje i wyśmiewa obawy koleżanek. Ojciec dziewczyny (Arthur Chesney) kupuje na ulicy gazetę i przychodzi do domu, gdzie żona (Marie Ault) przygotowuje ciasto w obecności Joe Chandlera (Malcolm Keen), detektywa i przyjaciela Daisy. Przerażony Bunting pokazuje mu artykuł opisujący siódme morderstwo „Mściciela” i zarzuca opieszałość w działaniach policji. Gdy do domu wraca Daisy, córka właścicieli, Chandler żartuje, mówiąc jej, że podobnie jak „Mściciel”, jest „cięty na blondynki”. Następnie wycina z ulepionego ciasta kilka serc. Dziewczyna odrzuca jedno z nich, po czym Joe rozrywa je na pół. Pani Bunting cieszy się z „zalotów” pary, lecz jej mąż pozostaje bardziej powściągliwy. Lampa ścienna zaczyna migotać, kiedy do drzwi wejściowych Buntingów zbliża się cień mężczyzny. Po tym, jak rodzice Daisy wychodzą z kuchni, Chandler chwyta dziewczynę i ją całuje. Bunting w korytarzu przed drzwiami kuchennymi staje na krześle, by sprawdzić licznik energii elektrycznej, a żona otwiera frontowe drzwi. W oparach gęstej mgły ukazuje się jej sylwetka młodego mężczyzny (Ivor Novello), ubranego w czarną pelerynę. Większość twarzy zasłania mu owinięty szalik, a w ręku trzyma torbę. Powoli odsłania swoją twarz i pyta o możliwość wynajęcia pokoju. W tym czasie mąż właścicielki spada z krzesła. Usłyszawszy huk gospodyni idzie sprawdzić, co stało się jej mężowi. Daisy, widząc ojca leżącego na podłodze, śmieje się z niego. Właścicielka wraca do stojącego w progu drzwi tajemniczego mężczyzny i zaprasza go na górę, by pokazać pokój.

Rozglądając się po pokoju mężczyzna obserwuje wiszące na ścianach portrety jasnowłosych kobiet. Następnie podchodzi do okna, z którego zauważa na ulicy domokrążcę reklamującego kanapki, obwieszczającego morderstwa. Zamyka okno, po czym zakrywa twarz w dłoniach. Siada przy stole i wyjmuje pieniądze, chcąc zapłacić za miesiąc z góry. Właścicielka początkowo protestuje, lecz mężczyzna się wzdryga i prosi jedynie o odrobinę chleba z masłem i szklankę mleka. Wziąwszy pieniądze, gospodyni opuszcza pokój. Mężczyzna chowa czarną torbę do szafki. Kiedy pan Bunting zabawia córkę i Chandlera różnymi sztuczkami, właścicielka udaje się z posiłkiem do pokoju mężczyzny i patrzy, jak ten odwraca wiszące na ścianach portrety. Zakłopotany tłumaczy, że nie podobają mu się, i pyta czy nie można ich przewiesić. Z pomocą córki gospodyni zdejmuje pozostałe obrazy. Lokator, stojąc przy kominku, przygląda się córce właścicieli. Gdy kończą, Daisy schodzi na dół, gdzie w salonie całuje się z Chandlerem. Przeszkadza im wracająca z ostatnim obrazem pani Bunting. Detektyw żartuje i cieszy się z faktu, że lokator nie jest zainteresowany kobietami. W pewnej chwili wszyscy słyszą kroki mężczyzny na piętrze. Gdy spoglądają ku górze, ukazuje się im (w wyobraźni) widok lokatora od spodu, krążącego po pokoju.

Kilka dni później mężczyzna gra z Daisy w szachy. W międzyczasie Chandler wchodzi przez drzwi kuchenne, gdzie właścicielka usiłuje zawiązać mężowi krawat. Detektyw oznajmia, że dostał sprawę „Mściciela” i chciałby podzielić się nowiną z Daisy. Wyznaje, że gdy sprawca zostanie w końcu powieszony, on oświadczy się dziewczynie. Po tym, jak mąż gospodyni wychodzi z mieszkania, Daisy w żartach ucieka korytarzem przed Chandlerem, który zakłada na jej ręce kajdanki. Krzyk dziewczyny słyszy matka i lokator. Mężczyzna wychodzi z pokoju i z góry obserwuje przekomarzającą się parę. Pani Bunting schodzi po schodach i zabiera córkę, pozostawiając Chandlera samego, na którego nieustannie spogląda lokator. Detektyw udaje się za Daisy i jej matką do salonu, przepraszając dziewczynę za swe zachowanie. Daisy przyjmuje przeprosiny, po czym biegnie po schodach na górę. Chandler, nabierając podejrzeń, pyta właścicielkę, czy tajemniczy lokator nie skrzywdzi jej córki. Kobieta zapewnia go, że „nie jest on człowiekiem tego sortu”.

thumb|left|June Tripp (na zdj. w 1923), odtwórczyni roli Daisy Bunting Dla zwiększenia bezpieczeństwa, ulice miasta patrolują funkcjonariusze policji, a kobiety poruszają się w obecności swoich mężów. Lokator Buntingów, w szaliku owiniętym wokół twarzy, wychodzi z domu. Kilka minut później dochodzi do kolejnego zabójstwa, a nieznajomy mężczyzna znika w ciemności. Wokół leżącej kobiety gromadzi się tłum. Przy jej ciele zostaje odnaleziona notatka od „Mściciela”. W tym samym czasie pani Bunting udaje się do pokoju lokatora. Odkrywa, że drzwi do szafki są zamknięte na klucz. Rankiem jej mąż natrafia na artykuł, opisujący morderstwo popełnione ostatniej nocy tuż za rogiem ulicy. Do domu właścicieli przychodzi poruszony ostatnim zabójstwem Chandler. Usłyszawszy krzyk Daisy, zaniepokojony udaje się na piętro, gdzie w pokoju zastaje ją w objęciach lokatora. Zazdrosny domaga się wyjaśnień. Daisy tłumaczy, że wystraszyła się myszy. Urażony zachowaniem i pretensjami detektywa lokator nakazuje mu opuszczenie pokoju. Mężczyzna zwraca uwagę właścicielce, że jeśli taka sytuacja powtórzy się, będzie zmuszony poszukać innego miejsca. Pani Bunting informuje męża, że zeszłej nocy lokator wychodził gdzieś późną porą. Podejrzewa, że to on może być poszukiwanym „Mścicielem”. Postanawia uniemożliwiać córce spotkania z nim na osobności. Wieczorem Daisy otrzymuje paczkę z zapakowaną sukienką, w której występowała po południu na pokazie mody. Mówi rodzicom, że lokator ją widział. Pan Bunting pakuje prezent i odnosi go na piętro. Tłumaczy mężczyźnie, że nie mogą przyjąć podarunku od nieznajomego. Gdy Daisy zażywa kąpieli, lokator stoi pod drzwiami i nasłuchuje śpiewu dziewczyny. Następnie – rozmawiając z nią przez drzwi od łazienki – pyta, czy nie jest zła na niego za sytuację z sukienką. Jednocześnie wyraża on obawę, że pan Bunting nie chce, aby jego córka wychodziła z nim, lecz Daisy bagatelizuje zakaz ojca.

thumb|Ault i Novello w kadrze z filmu Kiedy właścicielka orientuje się, że jej córka wyszła z domu z podejrzanym mężczyzną we wtorkowy wieczór przejść się po okolicy, jest przerażona. Spacerując ulicą, obydwoje siadają na ławce. Lokator chwyta Daisy za dłoń, po czym zaczynają się całować. Chandler z uwagą obserwuje zza rogu całą sytuację. Po chwili podchodzi do pary i żąda, by mężczyzna zostawił jego dziewczynę w spokoju. Daisy irytuje się zachowaniem zazdrosnego przyjaciela. Lokator odprowadza ją do domu, a następnie kontynuują przerwany wcześniej pocałunek. Po chwili, mimo nalegań ze strony córki właścicieli, odpycha ją. Do Buntingów przychodzi Chandler w asyście dwóch współpracowników. W pokoju zastaje całującą się parę. Pod pretekstem nakazu sądowego przeszukuje pokój lokatora. Detektywi znajdują czarną torbę, w której ukryta jest broń, mapy z planami morderstw dokonanych przez „Mściciela” oraz wycinki prasowe. Mężczyzna usiłuje wyjaśnić, że jego siostra była pierwszą z ofiar mordercy, lecz Chandler nie daje temu wiary i aresztuje lokatora. W czasie, gdy właścicielka mdleje, mężczyzna wykorzystuje zaistniałą sytuację i ucieka. Zziębnięty czeka na ławce pod latarnią na Daisy. Gdy ta go odnajduje, lokator opowiada jej historię swojej siostry. Wyznaje, że podąża tropem „Mściciela”, aby pomścić śmierć siostry. Daisy okrywa mężczyznę płaszczem i udaje się z nim do pubu, pomagając mu spożyć kieliszek brandy na rozgrzanie (ma on schowane dłonie pod płaszczem, na których są kajdanki). Następnie opuszczają lokal przed przybyciem Chandlera i jego ludzi. Gdy goście pubu orientują się, że podejrzany był w kajdankach, udają się w pościg za nim. Chandler, który telefonuje z lokalu do swego szefa, dowiaduje się, że „Mściciel” został ujęty przed kilkoma minutami. Uświadamia sobie, że lokator jest niewinny. Widząc wzburzony, goniący go tłum, mężczyzna rzuca się do ucieczki. Usiłując przeskoczyć przez ogrodzenie, zaczepia o nie kajdankami i zawisa na nim, po czym zostaje niemal zlinczowany przez lokalną społeczność. Chandler ze współpracownikami przybywa na miejsce i przepycha się z tłumem ludzi, starając się dotrzeć do mężczyzny. Szamotaninę przerywa sprzedawca gazety z informacją, że „Mściciela” aresztowano. Detektywi pomagają zdjąć mężczyznę z ogrodzenia. Odzyskawszy siły w szpitalu, tytułowy lokator zamieszkuje z Daisy. Parę odwiedzają rodzice dziewczyny.

Obsada Opracowano na podstawie materiału źródłowego; ; ; ; .:

Produkcja Scenariusz i przygotowania thumb|left|Podstawę scenariusza stanowiła powieść Marie Belloc Lowndes z 1913 (na zdj. tytułowa karta opowiadania z 1911 autorstwa Henry’ego Raleigha) Gdy w grudniu 1925 Alfred Hitchcock przebywał w Niemczech, realizując dreszczowiec melodramatyczny Orzeł z gór (1927), Gainsborough Pictures zapowiedziało trzeci projekt w jego reżyserii. Główną inspiracją do realizacji Lokatora była historia seryjnego mordercy Kuby Rozpruwacza, któremu przypisuje się morderstwa jedenastu kobiet w londyńskiej dzielnicy Whitechapel pomiędzy 1888 a 1891. Podstawę scenariusza stanowiła opublikowana w 1913 bestsellerowa powieść The Lodger Marie Belloc Lowndes. Teatralną inscenizację pod tytułem Who Is He? – przygotowaną przez Horace’a Annesleya Vachella – Hitchcock oglądał w 1915. Reżysera szczególnie interesowały opowieści o morderstwach w ciemnych zaułkach East Endu oraz wizja nieznajomego, podążającego z chustą na twarzy i czarną torbą w ręku za bezbronnymi kobietami.

thumb|Fabuła Lokatora była inspirowana historią Kuby Rozpruwacza (na zdj. ilustracja z „The Illustrated London News” z 1888)