Wielkolot (Petaurista) – rodzaj ssaków z podrodziny wiewiórek (Sciurinae) w obrębie rodziny wiewiórkowatych (Sciuridae).

Rozmieszczenie geograficzne Rodzaj obejmuje gatunki występujące w Azji.

Morfologia Długość ciała (bez ogona) 270–610 mm, długość ogona 280–770 mm; masa ciała 0,49–3 kg.

Systematyka Rodzaj zdefiniował w 1795 roku niemiecki przyrodnik Johann Heinrich Friedrich Link w książce swojego autorstwa o tytule Wkład w historię naturalną. Gatunkiem typowym jest (absolutna tautonimia) wielkolot rdzawy (P. petaurista).

Etymologia Petaurista (Petauristus): ‘akrobata, tancerz’, od petauristēs ‘akrobata’. Galeolemur: gr. γαλεη galeē lub γαλη galē ‘łasica’; rodzaj Lemur (lemur). Rodzaj opisany jako należący do Cynocephalidae na podstawie okazu z Cejlonu, lecz według Thomasa, jako że na Cejlonie nie występują lotokoty musi to być gatunek z rodzaju Petaurista. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Galeopithecus macrourus (nomen dubium). Schoinobates: σχοινοβατης skhoinobatēs ‘tancerz na linie, linoskoczek’. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Pteromys leucogenys .

Podział systematyczny Do rodzaju należą następujące występujące współcześnie gatunki: Grafika Gatunek Autor i rok opisu Nazwa zwyczajowa Podgatunki Rozmieszczenie geograficzne Podstawowe wymiaryDC – długość ciała; DO – długość ogona; MC – masa ciała StatusIUCNcentruj|80pxPetaurista leucogenys (Temminck, 1827)wielkolot białolicy 3 podgatunkiendemit Japonii: Honsiu, Sikoku i KiusiuDC: 27–48 cmDO: 28–41 cmMC: 0,49–1,2 kgPetaurista xanthotis(A. Milne-Edwards, 1872)wielkolot chińskigatunek monotypowyendemit Chin: Qinghai, wschodni Tybet, Gansu, Syczuan i północno-zachodni Junnan; zakres wysokości: 2000–3400 m n.p.m.DC: 32–44 cmDO: 29–38 cmMC: 0,73–1,2 kgcentruj|150pxPetaurista lena O. Thomas, 1907gatunek monotypowyendemit Tajwanu: ograniczony do lasów liściastych i iglastych; zakres wysokości: 1200–3750 m n.p.m.DC: 35–51 cmDO: 36–52 cmMC: 0,88–1,9 kgcentruj|150pxPetaurista caniceps(J.E. Gray, 1842)gatunek monotypowyNepal, północno-wschodnie Indie (północny Bengal Zachodni na wschód do Arunachal Pradesh i Nagalandu), Bhutan, południowe Chiny (południowy Tybet, Syczuan, Kuejczou i Junnan)DC: 30–37 cmDO: 36–40 cmMC: brak danychcentruj|150pxPetaurista grandis(Swinhoe, 1863)gatunek monotypowyendemit Tajwanu: lasy liściasteDC: brak danychDO: brak danychMC: brak danychcentruj|150pxPetaurista petaurista(Pallas, 1766)wielkolot rdzawy15 podgatunkówpołudniowo-wschodnie Chiny przez Półwysep Malajski do Sumatry, Jawy, Borneo i przybrzeżnych wysp; zakres wysokości: 0–3100 m n.p.m.DC: 28–52 cmDO: 34–63 cmMC: 0,99–2,9 kgcentruj|150pxPetaurista elegans (Temminck, 1836)wielkolot strojny3 podgatunkiSumatra, Jawa (wraz z wyspą Kembang), góry północnego Borneo i Wyspy NatunaDC: brak danychDO: brak danychMC: brak danychPetaurista nujiangensisLi Quan, S.M. Jackson & Jiang Xuelong, 2025gatunek monotypowyendemit Chin: północno=zachodnie Junnan; prawdopodobnie północno-wschodnia Mjanma; zakres wysokości: 2800–3100 m n.p.m.DC: 35,5–39 cmDO: 39,3–41 cmMC: 1,2–1,3 kgcentruj|150pxPetaurista marica(O. Thomas, 1912)2 podgatunkipółnocno-wschodnie Indie, północna i wschodnia Mjanma, środkowe i południowe Chiny, Laos, Wietnam, Tajlandia i półwyspowa Malezja; zakres wysokości: 200–4000 m n.p.m.DC: około 34—36 cmDO: około 34—38 cmMC: brak danychcentruj|150pxPetaurista albiventer(J.E. Gray, 1834)wielkolot wspaniały3 podgatunkipółnocne i północno-wschodnie Indie (Pendżab, Uttarakhand, Sikkim i Arunachal Pradesh), Nepal, Bhutan, południowe Chiny (południowy i południowo-wschodni Tybet i północno-zachodni Junnan) i Tajlandia; niepotwierdzony w północno-wschodnim Afganistanie i północno-zachodnim Pakistanie; zakres wysokości: 1350–3050 m n.p.m.DC: 33–55 cmDO: 39–55 cmMC: 1,1–1,8 kgcentruj|150pxPetaurista hainanusG.M. Allen, 1925gatunek monotypowyendemit Chin: HajnanDC: 40–51 cmDO: 45–59 cmMC: brak danychcentruj|150pxPetaurista alborufus(A. Milne-Edwards, 1870)wielkolot biało-czerwony5 podgatunkówpółnocno-wschodnie Indie, środkowa Chiny (na północ do Shaanxi, na wschód do Hubei), Mjanma i północna Tajlandia; zakres wysokości: 800–3500 m n.p.m.DC: 35–58 cmDO: 40–61 cmMC: 1,2–1,9 kgcentruj|150pxPetaurista philippensis(W. Elliot, 1839)wielkolot orientalny5 podgatunkówfragmentarycznie w środkowych, południowych i północno-wschodnich Indiach, Sri Lance i Chinach (na południe od wschodniego Gansu i Shaanxi) do wiąkszości kontynentalnej Azji Południowo-Wschodniej oraz archipelag Mergui)DC: 38–61 cmDO: 48–69 cmMC: 1,3–2,3 kgcentruj|150pxPetaurista nobilis(J.E. Gray, 1842)wielkolot szlachetny 4 podgatunkiNepal, północno-wschodnie Indie (Sikkim, Arunachal Pradesh i północny Bengal Zachodni), Bhutan, Chiny (Tybet, Syczuan, Junnan i Kuangsi) rozciągając się do północnej Mjanmy, północnego Laosu i północnego Wietnamu; zakres wysokości: 1500–4270 m n.p.m.DC: 35–61 cmDO: 38–77 cmMC: 0,73–3 kgPetaurista siangensisChoudhury, 2013gatunek monotypowyendemit Indii: zakłada się, że występuje między rzeką Siang a rzeką Dibang (Arunachal Pradesh)DC: około 57 cmDO: około 56 cmMC: brak danych Kategorie IUCN: – gatunek najmniejszej troski, – gatunek bliski zagrożenia; – gatunki niepoddane jeszcze ocenie.

Opisano również gatunki wymarłe z plejstocenu Azji: Petaurista brachyodus Petaurista tetyukhensis

Uwagi

Przypisy

Nazwy zwyczajowe za:

Bibliografia

Kategoria:Wiewiórki