mały|250px|Bazylika Grobu Pańskiego w Jerozolimie – Kościół Matka Patriarchat Jerozolimy, Kościół Jerozolimski – tradycyjna i popularna nazwa lokalnej wspólnoty chrześcijańskiej w Jerozolimie.
Historia
Pierwsza wspólnota powstała bezpośrednio po śmierci Jezusa z Nazaretu, w roku 30 lub 33 i tworzyli ją wszyscy apostołowie wraz z Marią, matką Jezusa oraz jego pozostali uczniowie (zarówno mężczyźni, jak i kobiety), którzy wcześniej im towarzyszyli. Po Zesłaniu Ducha Świętego liczba członków wspólnoty wzrosła do około trzech tysięcy i stanowili ją judeochrześcijanie z całego ówczesnego cywilizowanego świata.
Pierwszym przywódcą Kościoła w Jerozolimie był Piotr Apostoł, potem Jakub Sprawiedliwy, a po jego śmierci w 62 r. n.e. biskupem Kościoła w Jerozolimie został Symeon, syn Kleofasa i Marii.
Początkowo wspólnota ta miała podstawowe znaczenie dla Kościoła czego dowodem może być narada apostołów zwana Soborem jerozolimskim, dlatego chrześcijanie uważają Kościół Jerozolimski za Kościół Matkę.
Do r. 135 Kościół Jerozolimski miał charakter czysto żydowski. Po tej dacie, w związku z wygnaniem Żydów z Jerozolimy, wspólnota chrześcijańska tego miasta została powtórnie sformowana przez rzymskich kolonistów. W r. 451 Kościół jerozolimski został podniesiony do godności patriarchatu. W 1099 r. doszło do podziału urzędu patriarchy Jerozolimy pomiędzy patriarchę prawosławnego i łacińskiego.
Pierwszym miejscem spotkań judeochrześcijan w Jerozolimie i jednocześnie pierwszą „katedrą biskupią” był Wieczernik. Od IV wieku najbardziej znanym obiektem sakralnym Kościoła Jerozolimy jest Bazylika Grobu Pańskiego.
Biskupi Jerozolimy tradycji judeochrześcijańskiej Euzebiusz z Cezarei podaje, że do czasu oblężenia Żydów w Jerozolimie za panowania cesarza Hadriana nastąpiło po sobie kolejno 15 biskupów o rodowodzie hebrajskim. Wszyscy pochodzili z obrzezanych. Powstaje pytanie, dlaczego w tak krótkim czasie nastąpiło po sobie tylu biskupów. Niektórzy historycy proponują, by listę stworzoną przez Euzebiusza traktować jako wykaz prezbiterów (starszych) jerozolimskich, spośród których wybierano biskupa.
Lista: Piotr Apostoł, Jan Ewangelista, Jakub Większy Apostoł do ok. 62 – Jakub Sprawiedliwy ok. 62-111 – Symeon do ok. 111 – Justus Zacheusz (?) Tobiasz (?) Beniamin I (?) Jan I (?) Mateusz I (?) Filip (?) Seneka (?) Justus II (?) Lewi (?) Józef I (?) do ok. 134 – Juda (?)
Biskupi Jerozolimy narodowości rzymskiej Lista: Marek (134–?) Kasjan (?) Euzebiusz (?) Polibiusz (?) Maksym I (?) Julian I (?) Gajusz I (?) Symmach (?) Gajusz II (?–162) Julian II (162–?) Eliasz (?) Kapiton (?) Maksym II (?) Antonin (?) Walens (?)
Biskupi Jerozolimy narodowości greckiej Lista: Dolichian (?–185) Narcyz (185–211) Dios (213) Germanion (213) Gordius (213) Aleksander (213–251) Mazabanes (251–260) Hymenajos (260–298) Zabdas (298-300) Hermon (300–314) Makary (314–333) Maksym (333–348) Cyryl Jerozolimski (348–386) Jan II (387–417) Prauliusz (417–422) Juwenalis (422–451) W 451 r. – wyniesienie do rangi patriarchy przez Sobór Chalcedoński
Patriarchowie Jerozolimy do schizmy wschodniej Lista: Juwenalis (Juwanalios) (451–458) Anastazy I (Anastazjusz) (458–478) Martyriusz (478–486) Sallustiusz (486–494) Eliasz I (494–516) Jan III (516–524) Piotr I (524–552) Makary II (552) Eustachy (Eustachiusz) (552–563/564) Makary II (563/564–575) Jan IV (575–594) Amos (594–601) Izaak (Isaakiusz) (601–609) Zachariasz (609–632) Modest (Modestus) (632–634) Sofroniusz I (634–638) Anastazy II (Anastazjusz) (?–706) Jan V (706–735) Teodor I (745–770) Eliasz II (770–797) Jerzy (797–807) Tomasz I (807–820) Bazyli (820–838) Jan VI (838–842) Sergiusz I (842–844) Salomon (Solomon) (855–860) Teodozjusz (862–878) Eliasz III (878–907) Sergiusz II (908–911) Leoncjusz I (912–929) Atanazy I (Atanazjusz) (929–937) Chrystodolus I (ok. 937) Agaton (950–964) Jan VII (964–966) Chrystodulos II (966–969) Tomasz II (969–978) Józef II (980–983) Orestes (983–1005) Teofil I (Teofilus) (1012–1020) Nicefor I (Niceforus) (1020–?) Joannicjusz (po 1020 – przed 1084)
Zobacz też Kościół partykularny Pentarchia Łaciński patriarchat Jerozolimy Prawosławny patriarchat Jerozolimy Sobór jerozolimski Wieczernik
Przypisy por. Euzebiusz z Cezarei „Historia kościelna. O męczennikach Palestyńskich”
Kategoria:Historia chrześcijaństwa