thumb|Franciszek Latinik w mundurze austriackim, wraz z żoną i córkami w Łobzowie Franciszek Ksawery Latinik (ur. 17 lipca 1864 w Tarnowie, zm. 29 sierpnia 1949 w Krakowie) – polski wojskowy, pułkownik piechoty cesarskiej i królewskiej Armii, generał dywizji Wojska Polskiego, pisarz i działacz społeczny, kawaler Orderu Virtuti Militari.
Jako młody człowiek wstąpił do armii austro-węgierskiej. Ukończył studia w Akademii Sztabu Generalnego w Wiedniu. Po wybuchu I wojny światowej w 1914 roku dowodził 100 pułkiem piechoty, z którym wziął udział w maju 1915 w przełamaniu frontu rosyjskiego w bitwie pod Gorlicami. Później walczył na froncie rumuńskim i włoskim, gdzie został ciężko ranny.
Od 1918 służył w Wojsku Polskim. W styczniu 1919 dowodził obroną Śląska Cieszyńskiego przed ofensywą czechosłowacką. Od lutego do sierpnia 1920 był wojskowym przedstawicielem rządu polskiego w sporze o Śląsk Cieszyński. W czasie bitwy warszawskiej w sierpniu 1920 roku był wojskowym gubernatorem Warszawy i dowódcą 1 Armii, z którą odpierał bolszewickie uderzenie na przedpolach miasta. W 1921 roku objął dowództwo polskiego garnizonu w Przemyślu. Przeszedł w stan spoczynku w 1925 roku po wejściu w otwarty konflikt z piłsudczykami. Na emeryturze był aktywny społecznie, napisał trzy książki wspomnieniowe, a po zakończeniu okupacji hitlerowskiej założył Związek Emerytów Wojskowych i Wdów.
Życiorys Pochodzenie Urodził się w Tarnowie jako syn Antoniego Izydora Latinika (1823–1879), nauczyciela geografii w szkołach średnich i ludowych, autora prac Jeografija Galicyi dla szkół ludowych (1871) i Obywatel, państwo, rząd, formy rządów (1878); oraz Kornelii z domu Romer (1840–1874); wnuk Teofila Romera, powstańca krakowskiego; oraz Marianny Łempickej herbu Junosza; prawnuk Ignacego Łempickiego.
Franciszek Ksawery był jednym z kilkorga dzieci. Miał rodzeństwo: Karolinę, Wandę, Jana (1871–1928), Teofila (1862–1885), Zygmunta, Marię (ur. 1864) i Wiktora (1866–1890). Jego matka zmarła w 1874 rokuZob. nekrolog Kornelii z Romerów Latinik.. Ojciec zmarł w 1879 roku, gdy Franciszek Latinik miał piętnaście lat.
Cesarska i królewska armia (1882–1918) Edukacja i początki służby Franciszek Latinik uczęszczał do gimnazjum w Krakowie. W 1882 roku ukończył Szkołę Kadetów Piechoty w Łobzowie i rozpoczął służbę w wojsku austro-węgierskim, gdzie przydzielono go do 73 pułku piechoty. W 1885 roku został mianowany podporucznikiem, zaś w 1889 porucznikiem piechoty. W latach 1889–1891 studiował w Akademii Sztabu Generalnego w Wiedniu. Pełnił służbę w linii, w sztabach jednostek i w Sztabie Generalnym. Pracował w Biurze Kartograficznym Sztabu Generalnego, odbył staż w charakterze szefa sztabu brygady. Następnie był delegowany do Biura Operacyjnego XI Korpusu we Lwowie i do Biura Krajoznawczego Sztabu Generalnego w Wiedniu, z ramienia którego odbył służbowe podróże po Bałkanach z misją sporządzenia strategicznego i taktycznego opisu terenów pomiędzy Bośnią a Albanią. W latach 1901–1909 służył w 13 pułku piechoty. W 1896 awansował do rangi kapitana, a 1 maja 1909 – do rangi majora. Został przydzielony do 13 pułku piechoty w Krakowie. Był przez pewien czas komendantem kursów dla oficerów rezerwy, a potem wykładowcą taktyki w wyższej szkole oficerskiej. W latach 1909–1913 zajmował stanowisko komendanta macierzystej Szkoły Kadetów w Łobzowie. 1 grudnia 1912 awansował na podpułkownika. W 1913 został przeniesiony do 1 pułku piechoty w Opawie na stanowisko zastępcy dowódcy pułku.
I wojna światowa Po wybuchu I wojny światowej w lipcu 1914 objął dowództwo 2 pułku marszowego i w sierpniu brał udział w ofensywie na Lublin, walcząc pod Annopolem, Ratoszynem, Kraśnikiem, Rozwadowem i Mielcem. 17 września 1914 objął dowództwo 100 pułku piechoty (złożonego w dużej części z Polaków pochodzących ze Śląska Cieszyńskiego), z którym uczestniczył w walkach nad Nidą. Na czele tego pułku wziął udział w bitwie pod Gorlicami – 2 maja 1915 prowadził oddział w ataku na wzgórze Pustki, które stanowiło jedną z głównych pozycji sił rosyjskich na północ od miasta, a następnie w walkach pościgowych pod Bieczem, Jasłem i Jarosławiem.
Dowodzony przez niego pułk zajął się przygotowaniem i zabezpieczeniem przeprawy przez Wisłokę, celem ofensywy na Jasło. Rankiem 6 maja 1915 jego batalion zajął wzgórza na wschód od Jareniówki. Po drugiej stronie rzeki znajdowały się umocnione stanowiska rosyjskie. Mimo natężonego ognia artylerii carskiej oddziałom Franciszka Latinika udało się utrzymać pozycje. Nocą oddziały te weszły do Jasła.
Jako dowódca 100 pułku piechoty Franciszek Latinik nawiązał znajomość ze służącym wówczas w tym pułku artystą Janem Wałachem. Mianował Wałacha malarzem pułkowym, rezygnując z wysyłania go na front.
1 marca 1915 awansował na pułkownika. Po dwumiesięcznej przerwie spowodowanej chorobą objął zastępczo dowództwo XXIII Brygady Piechoty, z którą 26 sierpnia 1915 wkroczył do Brześcia nad Bugiem. Następnie walczył na południowym odcinku frontu wschodniego, aż do czasu ofensywy Brusiłowa w czerwcu 1916. W lipcu 1916 z powodu choroby opuścił front i dopiero w październiku tego roku powrócił na stanowisko dowódcy XXIII Brygady walczącej wówczas na Bukowinie. Wiosną 1917 roku Latinik wraz z XII Dywizją Piechoty został przeniesiony na front włoski nad Soczę (Isonzo). Jesienią 1917 roku dowodzona przez niego brygada wzięła udział w austriacko-niemieckiej ofensywie pod Caporetto, m.in. przy zdobyciu Monfalcone i Aquilei oraz w pościgu aż do rzeki Piave. W lutym 1918 Latinik został przeniesiony na front w Tyrolu i objął dowództwo VIII Brygady Piechoty. W czerwcu 1918 został ciężko ranny.
Wojsko Polskie (1918–1925) thumb|Pułkownik Franciszek Latinik podczas defilady wojskowej w Cieszynie (1919) Po wyleczeniu został skierowany na terytorium okupowanego przez Austriaków Królestwa Polskiego. Objął stanowisko dowódcy okręgu wojskowego w Zamościu. 2 listopada 1918, gdy władze austriackie w Zamościu zostały zlikwidowane, Latinik przeszedł do Wojska Polskiego i objął dowództwo miejscowego garnizonu, popierając równocześnie działającą w mieście Polską Komisję Likwidacyjną.
Konflikt o Śląsk Cieszyński thumb|Latinik w 1919 roku, w czasie polsko-czeskiego konfliktu granicznego o Śląsk Cieszyński 17 listopada 1918 został mianowany dowódcą okręgu wojskowego w Cieszynie i przystąpił do organizowania oddziałów polskich na Śląsku Cieszyńskim. 23 stycznia 1919 odrzucił ultimatum czeskie żądające ewakuacji sił polskich z tego terytorium i stanął na czele około dwutysięcznego oddziału w walkach przeciwko nacierającym wojskom czeskim. Wyparty z Bogumina, Karwiny i Cieszyna, zatrzymał czeską ofensywę w bitwie pod Skoczowem 29–30 stycznia i doprowadził do zawieszenia broni 31 stycznia. Był członkiem delegacji polskiej do Komisji Rozjemczej utworzonej przez Komisję Międzysojuszniczą w Cieszynie. 22 maja 1919 został dowódcą Frontu Cieszyńskiego, a 30 maja tego roku został mianowany dowódcą 6 Dywizji Piechoty, która była w trakcie organizacjiDziennik Rozkazów Wojskowych Nr 68 z 21 czerwca 1919 roku, poz. 2175.. Od 13 października 1919 do marca 1920 dowodził 7 Dywizją Piechoty i równocześnie Frontem Śląskim. Decyzją Naczelnego Wodza z 23 listopada 1919 został awansowany na generała podporucznika 1 grudnia 1919Dziennik Rozkazów Wojskowych Nr 98 z 29 grudnia 1919 roku, poz. 4143.. Od lutego do sierpnia 1920 był wojskowym przedstawicielem rządu polskiego najpierw przy Komisji Delimitacyjnej polsko-czechosłowackiej w Opawie, a następnie przy Międzysojuszniczej Komisji Plebiscytowej w Cieszynie. Zaprzyjaźnił się z Julianem Fałatem, który zamieszkiwał w Bystrej i w czasie konfliktu o Śląsk Cieszyński wstąpił do wojska.
Bitwa warszawska W obliczu postępującej ofensywy bolszewickiej Latinik został przeniesiony do Frontu Północnego i 6 sierpnia 1920 objął dowództwo 1 Armii, która miała bronić przedpola Warszawy na odcinku pomiędzy Modlinem, Zegrzem i Górą Kalwarią. Na wyraźne własne życzenie został w tym samym czasie mianowany wojskowym gubernatorem Warszawy.
W środę 11 sierpnia gazety wydrukowały obwieszczenie generał Franciszka Latinika, wojskowego gubernatora Warszawy o stanie oblężenia, w którym pisał: „1. Na mocy decyzji Rady Obrony Państwa (...) ustanowiony został w mieście stołecznym i w powiatach stan oblężenia, 2. Władza wykonawcza została przekazana mnie, 3. Wszystkie władze miejscowe zostają podporządkowane mnie, 4. Wzywam ludność podległego mi terytorium do bezwzględnego posłuszeństwa rozkazom moim, uprzedzając, że osoby uchylające się od ścisłego przestrzegania rozporządzeń moich, będą karane z całą surowością prawa, aż do kary śmierci włącznie, przez sądy doraźne”.
Podczas bitwy Warszawskiej 13–16 sierpnia kierował operacjami pod Zegrzem i Radzyminem, odpierając bolszewickie uderzenie na miasto. Podczas działań pościgowych był dowódcą Grupy Południowej 6 Armii, nacierając w kierunku na Tarnopol, Szepetówkę, Stary Konstantynów i Płoskirów.
Swoje refleksje z tego czasu Franciszek Latinik zawarł w publikacji Bój o Warszawę.
W czasie pokoju thumb|Latinik w stroju wyjściowym, na balkonie swojego mieszkania przy ulicy Studenckiej 2 w Krakowie Po zawieszeniu broni jesienią 1920 został mianowany generałem dywizji. Został powołany na kierownika Kursów Informacyjnych dla wyższych dowódców w Rembertowie pod Warszawą. 20 kwietnia 1921 roku został mianowany dowódcą Okręgu Generalnego „Kielce”Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 18 z 7 maja 1921 roku, s. 902.. Obowiązki na stanowisku dowódcy okręgu objął 14 maja, po wykorzystaniu urlopu przeniesieniowego, i pełnił je do czasu likwidacji Dowództwa Okręgu Generalnego „Kielce”. Od 20 września do 9 października 1921 roku przebywał w Poznaniu na urlopie „w sprawach familijnych”. Na stanowisku dowódcy okręgu zastępował go wówczas generał podporucznik Eugeniusz PogorzelskiDziennik Rozkazów Dowództwa Okręgu Generalnego „Kielce” Nr 116 z 29 września 1921 roku, Urlop generała i dowódcy okręgu generalnego – objęcie zastępstwa. Dziennik Rozkazów Dowództwa Okręgu Generalnego „Kielce” Nr 120 z 13 października 1921 roku, Powrót z urlopu.. Od 15 listopada 1921 roku dowodził Okręgiem Korpusu Nr X w Przemyślu. W latach 1920–22 wchodził w skład pierwszej Kapituły tymczasowej orderu „Virtuti Militari”. 3 maja 1922 roku został zweryfikowany w stopniu generała dywizji ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919 i 10. lokatą w korpusie generałów.
W wyborach parlamentarnych w listopadzie 1922 roku bezskutecznie ubiegał się o mandat poselski z list NZL Polskie Centrum. 30 listopada 1923 minister spraw wojskowych generał Stanisław Szeptycki powołał go na członka Tymczasowego Komitetu Organizacyjnego Budowy Pomnika Nieznanego Żołnierza w Warszawie.
Strajk generałów Józef Piłsudski negatywnie odnosił się do Latinika oraz jego aktywności w Przemyślu. W 1924 Latinik znalazł się w konflikcie z piłsudczykami. W wyniku jego wypowiedzi doszło do zbiorowej dymisji grupy oficerów Wojska Polskiego wywodzących się z Legionów, znanej jako „strajk generałów”, oraz związanej z nią ożywionej dyskusji publicystycznej. 9 listopada 1924 Prezydent RP Stanisław Wojciechowski zwolnił Latinika ze stanowiska dowódcy okręgu korpusuDziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 121 z 15 listopada 1924 roku, s. 673.. 28 lutego 1925 roku na własną prośbę Latinik został przeniesiony w stan spoczynku. thumb|341x341px|Franicszek Latinik (po lewej, trzymając parasol) podczas uroczystości rocznicowych bitwy pod Gorlicami, 1934
W stanie spoczynku (1925–1949) Zamieszkał w Krakowie przy ulicy Studenckiej 2, a następnie przy ul. Helclów. W 1929 przemawiał na pogrzebie Juliana Fałata. Był aktywny społecznie, działał jako członek Towarzystwa „Rozwój” i prowadził akcję odczytową. Choć nie angażował się politycznie, sympatyzował z Narodową Demokracją. Posiadał przewodnik po Krakowie, w którym były zaznaczone tylko sklepy należące do katolików, jak wspominał jego wnuk: „gdzieniegdzie ręcznie dziadek zaznaczał jakiś punkt i dopisywał Żyd”.