Trylogia o muszkieterach – trylogia Aleksandra Dumasa publikowana w latach 1844-1850. Cykl składa się z trzech powieści: Trzej muszkieterowie (1844, Les trois mousquetaires, wyd. polskie 1846) Dwadzieścia lat później (1845, Vingt ans après, 1846) Wicehrabia de Bragelonne (1848-1850, Le vicomte de Bragelonne, wyd. polskie 1849)
Treść Akcja rozgrywa się głównie we Francji, w latach 1625-1665. Treścią są przygody czterech przyjaciół muszkieterów gwardii królewskiej: Atosa, Portosa, Aramisa i D’Artagnana. Obok wątków fikcyjnych mamy tu też ukazane wydarzenia historyczne za czasów panowania Ludwika XIII, regencji Anny Austriaczki i kardynała Mazarina oraz pierwszych lat panowania Ludwika XIV. Inspiracją dla stworzenia tego cyklu były pamiętniki królewskiego muszkietera gaskońskiego pochodzenia – Charlesa de Batz de Castelmore d’Artagnan. W przedmowie do Trzech muszkieterów Dumas przyznaje, że czerpał z tych pamiętników. Prócz tego jednak twierdzi, że rzekomo korzystał również z przypadkowo znalezionych w antykwariacie Pamiętników hrabiego de La Fère, co jest nieprawdą, jednakże pamiętać należy, iż taki sposób działania jak wymyślanie rzekomego pierwowzoru dla swych dzieł, był w dobie romantyzmu bardzo popularny. Autor chciał w ten sposób przekonać czytelników, że jego bohaterowie są postaciami autentycznymi, a ich przygody są prawdziwe. Chciał również zyskać większe zainteresowanie czytelników swoim dziełem, co mu się udało. Według niektórych źródeł Dumas napisał również krótkie dzieła o tytułach „Śmierć Aramisa” oraz „Syn Portosa”, które nawiązują do jego trylogii o muszkieterach, jednak dzieła te nigdy nie zostały opublikowane w Polsce. Powstała także powieść D’Artagnan inspirowana serią, której jej autorem jest Henry Bedford-Jones, choć książka jest publikowana pod nazwiskiem Dumasa.
Części cyklu Część pierwsza Trzej muszkieterowie – rozgrywa się w latach 1625-1628. D’Artagnan przybywa z Gaskonii do Paryża, by zostać muszkieterem, jak jego ojciec. Po drodze w miasteczku Meung wchodzi w konflikt z hrabią de Rochefort, agentem kardynała de Richelieu. Później w Paryżu wdaje się w sprzeczkę z trzema muszkieterami – Atosem, Portosem i Aramisem. Do pojedynków jednak nie dochodzi z powodu odwiecznych wrogów muszkieterów - gwardzistów kardynała. D’Artagnan w potyczce z nimi wspiera swych niedoszłych przeciwników, szybko zdobywając w nich przyjaciół. Wkrótce zostaje gwardzistą królewskim, a po dwóch latach muszkieterem. Najpierw jednak zakochuje się w Konstancji Bonacieux, żonie swego gospodarza. Konstancja jest pokojówką królowej Anny Austriaczki i jej wierną przyjaciółką. Królowa Francji kocha angielskiego premiera, księcia Buckingham. Gdy ten przybywa z wizytą, daje mu w prezencie dwanaście diamentowych zapinek, które otrzymała od swego męża, Ludwika XIII. Kardynał Richelieu, który nienawidzi królowej za to, że odrzuciła jego zaloty, dowiaduje się o tym od swoich szpiegów – Rocheforta i Milady de Winter. Każe tej drugiej ukraść księciu dwie zapinki. Następnie proponuje królowi, by urządził bal, na którym królowa zjawi się z diamentami. Anna Austriaczka jest zagrożona. Z pomocą przychodzi jej Konstancja, która prosi d’Artagnana o przywiezienie z powrotem zapinek. On i jego trzej przyjaciele ruszają w drogę, która jest jednak usiana pułapkami. Jedynie d’Artagnan i jego wierny sługa Planchet wychodzą z nich bez szwanku i docierają do księcia. Ten oddaje zapinki, dorabia dwie dodatkowe i Gaskończyk dociera z nimi na czas. Kardynał przegrywa, ale z zemsty na jego rozkaz Rochefort porywa Konstancję. Pomaga mu w tym jej zazdrosny mąż, pan Bonacieux, który stał się wiernym sługą kardynała. D’Artagnan, szukając ukochanej, zaprzyjaźnia się z lordem de Winter i jego szwagierką, Milady. Wiedząc, że to szpieg kardynała, chłopak wdaje się z nią w romans, chcąc dowiedzieć się, gdzie jest Konstancja. Zakochuje się w Milady, ale gdy odkrywa jej inne romanse, upokarza ją, niechcący też odkrywa jej tajemnicę – jest ona napiętnowana „czarną lilią”, znakiem złodziejek i ladacznic. Milady chce go za to zabić. Konstancja zostaje uwolniona przez królową i ukryta w bezpiecznym miejscu. Kardynał proponuje d’Artagnanowi służbę w swojej gwardii, ale ten odmawia. D’Artagnan i trzej muszkieterowie ruszają wraz z wojskami króla i kardynała pod La Rochelle, protestancką twierdzę buntującą się przeciw królowi. Tam Milady urządza zamachy na życie Gaskończyka – na szczęście nieskuteczne. Książę Buckingham chce wesprzeć buntowników z La Rochelle. Kardynał postanawia do tego nie dopuścić i zleca Milady zabójstwo księcia. Kobieta zgadza się na to pod warunkiem, że w zamian otrzyma list żelazny pozwalający jej zabić d’Artagnana i Konstancję. Jednakże list odbiera jej Atos, który okazuje się być mężem Milady. Potem przekazuje go d’Artagnanowi podczas brawurowej obrony Bastionu Św. Gerwazego. Milady, choć pozbawiona swojej broni i tak wyrusza do Anglii, ale uprzedzony przez muszkieterów lord de Winter zamyka ją w swym zamku. Podstępna kobieta uwodzi jednak pilnującego ją oficera Johna Feltona i przekonuje go, że Buckingham to antychryst i zdrajca ich protestanckiej sprawy. Felton zakochuje się w Milady, uwalnia ją, po czym osobiście zabija nożem Buckinghama. Milady ucieka do Francji i chroni się w klasztorze w Béthune, gdzie spotyka Konstancję ukrytą tu przez królową. Z zemsty truje ją i to w chwili, gdy d’Artagnan i jego trzej przyjaciele przybywają po kobietę. Młody muszkieter jest żądny zemsty. On, Atos, Portos i Aramis, z pomocą lorda de Winter oraz kata z Béthune dopadają Milady i dokonują na niej samosądu, któremu przewodzi Atos. Kat ścina Milady. Kardynał dowiaduje się o wszystkich i chce ukarać całą czwórkę śmiercią, ale d’Artagnan ratuje siebie i przyjaciół listem żelaznym, który Atos odebrał Milady. Richelieu będąc pod wrażeniem działalności Gaskończyka dale mu nominację na porucznika muszkieterów. La Rochelle upada, pan Bonacieux trafia do Bastylii, D’Artagnan trzykrotnie bije się z Rochefortem, ale potem obaj się zaprzyjaźniają. Planchet wstępuje do wojska i z pomocą Rocheforta zostaje sierżantem. Portos i Aramis opuszczają służbę – pierwszy się żeni ze swą owdowiałą kochanką, a drugi zostaje księdzem. Atos przez jakiś czas służy jeszcze pod rozkazami d’Artagnana, lecz ostatecznie opuszcza służbę w roku 1631.
Część druga Dwadzieścia lat później (lub W dwadzieścia lat później) – rozgrywa się w latach 1648-1649. Nie żyją już Ludwik XIII i kardynał Richelieu. Ludwik XIV jest niepełnoletni, więc zamiast niego w ramach regencji rządzą Anna Austriaczka i kardynał Mazarin, jej kochanek i drugi mąż, a także następca Richelieu na stanowisku I ministra. Tymczasem trzej muszkieterowie porzucili służbę i wrócili do prawdziwych nazwisk – Atos jako hrabia Olivier de La Fère wychowuje swego syna Raula, Portos jako Christopher du Vallon owdowiał i nudzi się w swojej posiadłości, a Aramis jako kawaler Rene d'Herblay jest obecnie opatem w zakonie jezuitów. Jedynie d’Artagnan jako porucznik wiernie służy krajowi licząc, że awansuje wreszcie na kapitana muszkieterów. W kraju trwa Fronda – mieszczanie zdenerwowani ograniczaniem ich praw i lichwiarskimi podatkami wychodzą na ulice, a wspiera ich magnateria licząca na osłabienie władzy królewskiej i zwiększenie swojej. Mazarin chce zwerbować do gwardii królewskiej wiernych i zmyślnych ludzi. Od przebywającego w Bastylii Rocheforta dowiaduje się, że najlepsi są Atos, Portos, Aramis i d’Artagnan. Ten ostatni więc dostaje zadanie sprowadzenia na służbę do kardynała swoich dawnych kompanów. Z pomocą dawnego sługi Plancheta (obecnie cukiernika i frondysty) znajduje ich, ale udaje się mu zwerbować tylko Portosa. Atos i Aramis zaś są frondystami. Atos wysyła sługę Grimauda do twierdzy Vincennes, gdzie przebywa przywódca Frondy książę de Beaufort. Grimaud umożliwia księciu ucieczkę, którą organizują Atos, Aramis i niedawno zbiegły z Bastylii Rochefort. W pościg za uciekinierem ruszają d’Artagnan, Portos i jego sługa Mouston. Zaprzestają jednak pościgu, gdy odkrywają, kogo ścigają. Następnego dnia czwórka dawnych muszkieterów spotyka się i odnawia przysięgę wiecznej przyjaźni. Tymczasem syn Atosa, wicehrabia Raul de Bragelonne na rozkaz ojca jedzie do Flandrii na wojnę. Ratuje po drodze życie hrabiego de Guise, który zaprzyjaźnia się z nim. Obaj są świadkami zabójstwa kata z Béthune przez tajemniczego mnicha, którym okazuje się być syn Milady, John Franciszek de Winter, który pod pseudonimem Mordaunt chce pomścić śmierć matki. Tymczasem w Anglii trwa rebelia Olivera Cromwella. Władza Karola I jest zagrożona. Jego żona i córka są we Francji. Lord de Winter chce zwerbować dla króla czterech muszkieterów, ale udaje mu się jedynie z Atosem i Aramisem. Cała trójka jedzie do Anglii wesprzeć Karola I. Walka jest jednak skazana na porażkę. Król Anglii odznacza za wierną służbę Atosa i Aramisa Orderem Podwiązki. Mazarin chce wspomóc zniszczenie monarchii w Anglii, gdyż według niego republikański kraj łatwiej sobie podporządkować. Posyła więc tam d’Artagnana i Portosa oraz Moustona. Ich przewodnikiem zostaje Mordaunt. Z jego pomocą Karol I zostaje złapany, a wraz z nim Atos i Aramis, lord de Winter zaś ginie z ręki mściwego bratanka. D’Artagnan knuje plan, z pomocą którego czwórka przyjaciół i ich wierni służący uciekają. Atos jednak chce ratować króla Anglii. Czterej muszkieterowie ruszają mu więc na pomoc, niestety oba plany uratowania króla nie powodzą się, zaś Karola I ścina przebrany za kata Mordaunt. Przyjaciele dopadają go, ale młodzieniec wymyka się im, nim wymierzają mu karę za jego zbrodnie. Muszkieterowie wracają więc do Francji na statku „Błyskawica”, niestety okręt ten to zasadzka syna Milady i ma zostać wysadzony w powietrze razem z muszkieterami. Przyjaciele odkrywają to z pomocą Grimauda i Moustona, dlatego szybko uciekają w szalupie z prowiantem. Statek wylatuje w powietrze, a Mordaunt ginie z ręki Atosa. Przyjaciele wracają do Francji i rozdzielają się. D’Artagnan i Portos zostają aresztowani przez Mazarina, który od Cromwella dowiedział się o ich prawdziwej działalności w Anglii. Atos i Aramis biorą udział w bitwie frondystów z wojskami króla. Łapią też do niewoli Raula i przekonują go do walki po swojej stronie. Atos chce uwolnić uwięzionych przyjaciół, ale sam trafia do aresztu. Aramis i Raul zbierają więc frondystów i ruszają im na pomoc. Okazuje się jednak, że trzej przyjaciele sami się uwolnili, przy okazji porywając Mazarina. Kardynał zostaje uwięziony i zmuszony do pewnych ustępstw wobec Frondy. Plus do tego d’Artagnan zostaje kapitanem, Portos baronem, Atos otrzymuje Order Ducha Świętego, a Raul dowództwo pułku. D’Artagnan i Portos, broniąc króla, w zamieszkach zabijają Rocheforta i pana Bonacieux. Po tych wydarzeniach Portos wraca z Moustonem do domu, a d’Artagnan zostaje na służbie, szykując się do kolejnej wojny.
Część trzecia