Anton Pannekoek (ur. 2 stycznia 1873 w Vaassen, Holandia, zm. 28 kwietnia 1960 w Wageningen) – holenderski astrofizyk, światowej sławy astronom, teoretyk marksistowski, jeden z czołowych przedstawicieli komunizmu rad.
Życiorys Pannekoek studiował matematykę i nauki stosowane na uniwersytecie w Lejdzie od 1891 r. Zanim dostał się na uniwersytet już wykazywał zainteresowania astronomiczne i badał zmienność Gwiazdy Polarnej. Swój pierwszy poważny artykuł, O konieczności dalszych badań Drogi Mlecznej, napisał i opublikował jeszcze będąc studentem. Parę lat po ukończeniu studiów rozpoczął pracę w Leidse Sterrewacht (lejdejskim obserwatorium), gdzie napisał swą pracę doktorską.
Był jednym z silnie oddziałujących ideowo członków radykalnie lewicowego skrzydła niemieckiej Socjaldemokratycznej Partii Niemiec. W 1906 roku został zaproszony do pracy w szkole partyjnej w Berlinie, ale musiał odmówić ze względu na groźbę wydalenia z Niemiec. Mimo to osiedlił się w Bremie. W 1909 roku opublikował pracę „Die taktischen Differenzen in der Arbeiterbewegung” („Taktyczne różnice w ruchu robotniczym”), w której argumentował, że w klasie robotniczej istnieją różne warstwy, a wśród nich również takie, które ulegają wpływom burżuazji. W 1912 roku polemizował z Kautskym podkreślając potrzebę zniszczenia państwa burżuazyjnego poprzez masowe wystąpienie proletariatu.
W Holandii razem z Henriette Roland-Holst i Hermanem Gorterem współtworzył grupę „trybunistów”, która wyłamała się z holenderskiej partii socjaldemokratycznej tworząc bardziej radykalne ugrupowanie. Ugrupowanie to było popierane przez bolszewików. Historycy dostrzegają analogie pomiędzy poglądami Pannekoeka i Lenina..
Pannekoek jest jednym z głównym teoretyków grupy określanej mianem "niemiecko-holenderskiej lewicy" podczas niemieckiej rewolucji we wczesnych latach 20. XX w. Był jednocześnie mentorem, stojącym w cieniu, holenderskiej Grupy Międzynarodowych Komunistów i jednym z głównych teoretycznych założycieli tradycji "komunizmu rad" lat 30. i 40. XX w.
Pannekoek to jednocześnie światowej sławy astrofizyk i astronom. Od 1925 był członkiem Królewskiej Holenderskiej Akademii Sztuk i Nauk. W 1888 roku Nöldeke otrzymał order Pour le Mérite, a w 1903 bawarski Order Maksymiliana. W 1951 roku otrzymał Złoty Medal Królewskiego Towarzystwa Astronomicznego. Po śmierci jego imieniem został nazwany Instytut Astronomiczny na Uniwersytecie w Amsterdamie.
Przypisy
Linki zewnętrzne A. Pannekoek, Nowa klasa średnia, www.przeglad-anarchistyczny.org, dostęp od 12 VII 2010 r. A. Pannekoek, Między własnością publiczną a własnością wspólną, tłum. B. Ślosarski, www.praktykateoretyczna.pl A. Pannekoek, Rewolucja robotnicza, tłum. B. Ślosarski, www.praktykateoretyczna.pl A. Pannekoek, Rady robotnicze, tłum. K. Piskała, www.praktykateoretyczna.pl Archiwum A. Pannekoeka
Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu w Lejdzie Kategoria:Astrofizycy Kategoria:Członkowie Królewskiej Holenderskiej Akademii Sztuk i Nauk Kategoria:Holenderscy astronomowie XIX wieku Kategoria:Holenderscy astronomowie XX wieku Kategoria:Holenderscy komuniści Kategoria:Laureaci Złotego Medalu Królewskiego Towarzystwa Astronomicznego Kategoria:Marksiści Kategoria:Urodzeni w 1873 Kategoria:Zmarli w 1960