Archidiecezja szczecińsko-kamieńska () – jedna z czternastu archidiecezji Kościoła rzymskokatolickiego w Polsce z siedzibą w Szczecinie; diecezja utworzona 28 czerwca 1972, a podniesiona do godności archidiecezji przez Jana Pawła II 25 marca 1992 bullą Totus Tuus Poloniae populus.
Archidiecezja szczecińsko-kamieńska nawiązuje tradycją do istniejących w latach 1140–1535 diecezji: pomorskiej z siedzibą biskupią w Wolinie (do 1175) i kamieńskiej w Kamieniu Pomorskim (do 1535).
Historia left|thumb|Herb biskupstwa kamieńskiego (witraż z katedry kamieńskiej)
Tło historyczne
Podobnie jak rządzący królestwami Skandynawii czy cesarze Świętego Cesarstwa Rzymskiego, także władcy wczesnopiastowscy podejmowali próby podporządkowania sobie niechrześcijańskich Słowian zamieszkujących południowe wybrzeże Bałtyku na długo przed ogłoszeniem przez Eugeniusza III bulli Divina dispensatione (1147) wzywającej oficjalnie do rozpoczęcia krucjat. Polskim akcentem w tych wczesnych próbach było istniejące krótko biskupstwo kołobrzeskie (1000–1007/1015), czy nieudana misja bosonogiego mnicha Bernarda na Wolinie (1122) w ramach akcji chrystianizacyjnej Bolesława Krzywoustego na Pomorzu Zachodnim.
Biskupstwo pomorskie (1140–1175)
Wskutek przeprowadzeniana osobistą prośbę polskiego księcia Bolesława Krzywoustego przez bamberskiego biskupa Ottona dwóch misji chrystianizacyjnych w latach 1124–1125 oraz w roku 1128, na ziemiach księcia Warcisława I założono łącznie 14 kościołów w 12 lokalizacjach tworząc funkcjonującą sieć parafiiWejman, Grzegorz Organizacja kościelna Kamienia Pomorskiego w latach 1124-1544, Szczecin 1997, s. 105–106. Z niejasnego jednak powodu bp Otton aż do swojej śmierci (1139) nie sformalizował ostatecznie spraw kościelnych na Pomorzu, pomimo m.in. posiadania w swoim skarbcu poświęconego przez papieża Honoriusza II (zm. 1130) pierścienia biskupiego przeznaczonego dla przyszłego namiestnika diecezji. Insygnium owo wraz z inwestyturą przekazał desygnowanemu jeszcze przez Bolesława Krzywoustego i Warcisława I kandydatowi na biskupa pomorskiego księdzu Wojciechowi z Wolina dopiero następca Ottona – bp .
Ostatecznie sakry biskupiej Wojciechowi udzielił papież Innocenty II a powstanie biskupstwa pomorskiego z siedzibą w Wolinie zostało potwierdzone 14 października 1140. Bullą Ex commisa nobis papież podniósł jednocześnie kościół św. Wojciecha w Wolinie do rangi katedry i wyznaczył granice diecezji, która na wschodzie miała rozciągnąć się aż do rzeki Łeby (). Bulla nie określała przynależności metropolitarnej nowego biskupstwa.
Biskupstwo kamieńskie (1175–1534)
mały|Położenie diecezji kamieńskiej około 1400 roku W 1175 siedziba biskupstwa została przeniesiona do Kamienia Pomorskiego. Diecezja, zwana odtąd kamieńską, od początku swego istnienia miała przywilej wolności, co oznaczało, że biskupstwo to na zawsze () podlegało bezpośrednio Stolicy ApostolskiejKlemens III, bulla Ex iniuncta nobis a Deo, 25 lutego 1188.
Biskupstwo kamieńskie sąsiadowało: od zachodu – z diecezją w Schwerinie (granica prowadziła wzdłuż rzeki Ryck oraz przez miejscowości Widz, Wotenick i Nebel), od południowego zachodu – z biskupstwami w Havelbergu (granica biegła na linii Landgraben–Tollense–Piana) i Brandenburgu (oddzielone pograniczem brandenbursko-rańskim), od południa – z diecezją lubuską (diecezje rozgraniczała linia Warty; ziemia tuczeńska należała do biskupstwa kamieńskiego, a ziemia kostrzyńska – lubuskiego) i z biskupstwem poznańskim (granica biegła Wartą, Notecią i Drawą), od południowego wschodu – z arcybiskupstwem gnieźnieńskim (archidiakonat w Słupsku przynależny był biskupstwu kamieńskiemu) od wschodu – z diecezją włocławską (granicę stanowiła rzeka Łeba; ziemia bytowska w diecezji kamieńskiej)Wiejak, Grzegorz Biskupi kamieńscy w Golczewie
Biskupi kamieńscy rezydowali na zamku w Golczewie (1304) a od 1370 na zamku w Karlinie.
Okres protestancki na Pomorzu (1534–1945) Na sejmie trzebiatowskim (1534) zgromadzonym pod przewodnictwem książąt pomorskich Barnima IX i Filipa I, a także w obecności urzędującego biskupa kamieńskiego Erazma Manteuffela, książęta podjęli decyzję o konwersji na protestantyzm i przyjęciu luteranizmu jako religii państwowej na Pomorzu. Przyjęto napisaną przez Jana Bugenhagena Ordynację Kościelną księstwa. Stworzono państwowy Pomorski Kościół Ewangelicki (niem. Pommersche Evangelische Kirche). Wprowadzono liturgię protestancką, utworzono konsystorz i urząd superintendenta oraz przeprowadzono sekularyzację dóbr kościelnych. W 1545 świeżo powołany biskup kamieński Bartłomiej Swawe opierając się na wytycznych Ordynacji Kościelnej zrzekł się praw do dominium i przekazał zwierzchnictwo nad diecezją książętom pomorskim, co było jednoznaczne z zerwaniem związków biskupstwa ze Stolicą Apostolską. Ta formalna schizma i przekazanie Gryfitom majątku diecezjalnego spotkały się z kontrreformacyjnym sprzeciwem gorliwego katolika cesarza Karola V będącego suwerenem Pomorza. W 1549 Swawe został zmuszony do rezygnacji a protestancka kamieńska kapituła katedralna działając pod presją cesarza wybrała na jego miejsce luteranina Marcina Wejhera, który – pomimo swego wyznania – otrzymał w 1551 bullę prekonizacyjną od papieża Juliusza III. Wobec postanowień kończącego drugą wojnę szmalkaldzką augsburskiego pokoju religijnego (1555) wprowadzającego w księstwach Rzeszy zasadę cuius regio, eius religio, po śmierci Wejhera (zm. 1556) urząd biskupa kamieńskiego stał się tytułem książąt pomorskich.
Po załamaniu się struktur diecezji kamieńskiej, katolicką jurysdykcję nad obszarem Pomorza przejął (). Instytucja ta początkowo podlegała nuncjuszowi apostolskiemu z Kolonii, została następnie (1622) przekazana nuncjaturze warszawskiej. Później (1819) podlegała biskupowi wrocławskiemu. W 1829 wydzielono w strukturach wikariatu osobną delegaturę dla Brandenburgii i Pomorza rezydującą w BerlinieJustyna Obodzińska, Z dziejów chrześcijaństwa na ziemi wolińskiej, Studia Wrocławskie IX-2006, s. 311.
Po 1945 Powstanie współczesnej archidiecezji związane było z wydarzeniami po II wojnie światowej i organizacją życia Kościoła katolickiego w Polsce Ludowej. Z uwagi na sytuację polityczną tereny Pomorza Zachodniego wchodziły w skład administratury apostolskiej z siedzibą w Gorzowie Wielkopolskim.
Po nawiązaniu stosunków dyplomatycznych między Republiką Federalną Niemiec a Polską Rzecząpospolitą Ludową 28 czerwca 1972 Paweł VI bullą (łac.) Episcoporum Poloniae coetus na terenach administracji gorzowskiej utworzył trzy pełnoprawne diecezje, w tym diecezję szczecińsko-kamieńską z siedzibą biskupią w Szczecinie. Powołana w ten sposób jednostka kościelna była sufraganią metropolii gnieźnieńskiej. 25 marca 1992, w wyniku reformy administracyjnej Kościoła katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej, Szczecin stał się na mocy papieskiej bulli Totus Tuus Poloniae populus siedzibą metropolii szczecińsko-kamieńskiej (w skład której jako sufraganie wchodzą także diecezje: koszalińsko-kołobrzeska oraz zielonogórsko-gorzowska).
Biskupi
thumb|Wiesław Śmigiel – metropolita
Biskup diecezjalny abp Wiesław Śmigiel – metropolita szczecińsko-kamieński od 2024
Biskup pomocniczy bp Henryk Wejman (wikariusz generalny) – od 2014
Biskup senior abp Andrzej Dzięga – metropolita szczecińsko-kamieński w latach 2009–2024, senior od 2024
Instytucje Kuria Metropolitalna Szczecińsko-Kamieńska (ul. Papieża Pawła VI nr 4) Trybunał Metropolitalny Arcybiskupie Wyższe Seminarium Duchowne w Szczecinie Caritas Archidiecezjalne Muzeum Archidiecezjalne Archiwum Radio Plus (Szczecin, dawniej również Lipiany i Gryfice)
Główne świątynie thumb|Konkatedra św. Jana Chrzciciela w Kamieniu Pomorskim
Katedry i bazyliki: Bazylika archikatedralna św. Jakuba w Szczecinie, Konkatedra św. Jana Chrzciciela w Kamieniu Pomorskim, Bazylika św. Jana Chrzciciela w Szczecinie
Kolegiaty: Kolegiata św. Jana Chrzciciela w Myśliborzu, Kolegiata Najświętszej Marii Panny Królowej Świata w Stargardzie, Kolegiata św. Mikołaja w Wolinie.
Sanktuaria: Sanktuarium Matki Bożej Brzeskiej, Sanktuarium Matki Bożej Nieustającej Pomocy w Choszcznie, Sanktuarium Miłosierdzia Bożego w Myśliborzu, Sanktuarium Matki Bożej Niepokalanej w Resku, Sanktuarium Nadodrzańskiej Królowej Pokoju w Siekierkach, Sanktuarium Matki Bożej Fatimskiej w Szczecinie, Sanktuarium Miłosierdzia Bożego w Szczecinie, Sanktuarium Najświętszego Serca Pana Jezusa w Szczecinie, Sanktuarium Macierzyństwa Najświętszej Maryi Panny w Trzebiatowie, Sanktuarium św. Andrzeja Boboli w Szczecinie.
Miasta diecezji lp. Herb Miasto Dekanat Powiat Liczba ludności Liczba parafii 124px Szczecin Szczecin:-Dąbie-Niebuszewo-Pogodno-Pomorzany-Słoneczne-Śródmieście-Żelechowa Szczecin 401 907 47 224px Stargard Stargard:WschódZachód stargardzki 67 837 8 324px Świnoujście Świnoujście Świnoujście 40 888 6 424px Police Police policki 32 490 3 524px Goleniów Goleniów goleniowski 22 216 3 624px Gryfino Gryfino gryfiński 21 167 2 724px Nowogard Nowogard goleniowski 16 585 3 824px Gryfice Gryfice gryficki 16 415 2 924px Choszczno Choszczno choszczeński 15 109 2 1024px Dębno Dębno myśliborski 13 696 2 1124px Barlinek Barlinek myśliborski 13 663 3 1224px Pyrzyce Pyrzyce pyrzycki 12 578 2 1324px Myślibórz Myślibórz myśliborski 11 109 2 1424px Łobez Łobez łobeski 10 066 1 1524px Trzebiatów Trzebiatów gryficki 9 964 1 1624px Kamień Pomorski Kamień Pomorski kamieński 8 808 1 1724px Chojna Chojna gryfiński 7 408 3 1824px Międzyzdroje Świnoujście kamieński 5 343 1 1924px Wolin Wolin kamieński 4 770 1 2024px Resko Resko łobeski 4 205 1 2124px Płoty Resko gryficki 3 927 1 2224px Lipiany Lipiany pyrzycki 3 908 1 2324px Mieszkowice Mieszkowice gryfiński 3 612 1 2424px Maszewo Maszewo goleniowski 3 363 1 2524px Chociwel Ińsko stargardzki 3 150 1 2624px Recz Choszczno choszczeński 2 883 1 2724px Węgorzyno Łobez łobeski 2 779 1 2824px Dziwnów Kamień Pomorski kamieński 2 660 1 2924px Golczewo Golczewo kamieński 2 660 1 3024px Pełczyce Barlinek choszczeński 2 589 1 3124px Stepnica Goleniów goleniowski 2 472 1 3224px Dobra Nowogard łobeski 2 290 1 3324px Drawno Drawno choszczeński 2 274 1 3424px Trzcińsko-Zdrój Chojna gryfiński 2 248 1 3524px Dobrzany Suchań stargardzki 2 247 1 3624px Ińsko Ińsko stargardzki 1 918 1 3724px Moryń Cedynia gryfiński 1 629 1 3824px Cedynia Cedynia gryfiński 1 520 1 3924px Suchań Suchań stargardzki 1 462 1 4024px Nowe Warpno Police policki 1 181 1
Kapituły Kapituła szczecińska powołana 15 maja 1978, Kapituła kamieńska powołana 8 września 1979, Kapituła myśliborska powołana 1 listopada 1992, Kapituła stargardzka powołana 15 sierpnia 1995, Kapituła wolińska powołana 14 września 2008
Zakony Zakony męskie: chrystusowcy (TChr) dominikanie (OP) franciszkanie konwentualni (OFM Conv.) jezuici (SI) kapucyni (OFM Cap.) pallotyni (SAC) paulini (OSPPE) redemptoryści (CSsR) salezjanie (SDB) salwatorianie (SDS)
Zakony żeńskie: boromeuszki (SCB) felicjanki (CSSF) jadwiżanki wawelskie (CHR) karmelitanki bose (OCD) magdalenki (CSMM) małe siostry Jezusa (CPSI) marianki (SMI) misjonarki Chrystusa Króla (MChR) misjonarki Miłości (MC) misjonarki Świętej Rodziny (MSF) salezjanki (FMA/CMW) salwatorianki (SDS) służebniczki Najświętszej Maryi Panny Niepokalanie Poczętej (ABMV) uczennice Krzyża (CSDC) urszulanki Serca Jezusa Konającego (SJK) Zgromadzenie Sióstr Najświętszej Duszy Chrystusa Pana (ZDCh) Zgromadzenie Sióstr Opatrzności Bożej (CSDP) Zgromadzenie Sióstr Jezusa Miłosiernego (ZSJM) Zgromadzenie Sióstr Służebnic Niepokalanej Panny Maryi (SAMI (SSNPM, SSMI)
Świeckie Instytuty Życia Konsekrowanego: Instytut Świętej Rodziny
Zobacz też Biskupi szczecińsko-kamieńscy Metropolia szczecińsko-kamieńska Podział administracyjny Kościoła katolickiego w Polsce Nuncjatura Apostolska w Polsce
Uwagi
Przypisy
Bibliografia