thumb|5 pułk piechoty Legionów Polskich w Baranowiczach i Leszniewce mały mały mały 5 pułk piechoty (5 pp) – oddział piechoty Legionów Polskich i Polskiego Korpusu Posiłkowego.

Formowanie W nocy z 5 na 6 sierpnia 1914 roku, na teren Królestwa Polskiego wkroczyła 1 kompania kadrowa. W kolejnych dniach dołączyły do niej pozostałe oddziały. 18 sierpnia 1914 roku Józef Piłsudski wydał rozkaz w sprawie utworzenia 1 pułku piechoty w składzie pięciu batalionów: I – Żegoty -Januszajtisa, II – Norwida-Neugebauera, III – Śmigłego-Rydza, IV – Wyrwy-Furgalskiego, V – Karaszewicza-Tokarzewskiego.

W grudniu 1914 roku w Nowym Sączu została zorganizowana I Brygada Legionów Polskich w składzie dwóch pułków. Na bazie dotychczasowych II i IV batalionu utworzono 5 pułk. Jako oficjalną datę powstania pułku uznano 18 grudnia 1914 roku. W ramach wewnętrznej numeracji, pułk nosił numer „2” (Zamiast dwóch trzybatalionowych pułków (1 i 5), na jakie oficjalnie dzieliła się brygada, istniały trzy (1, 2 i 3) – każdy po dwa bataliony).

Walki pułku 20 grudnia 1914 roku pułk z Nowego Sącza pomaszerował pod Tarnów. W dniach 22–25 grudnia walczył z oddziałami rosyjskimi pod Łowczówkiem

2 marca pułk obsadził odcinek nad Nidą w rejonie Sobowice – Pawłowice – Kwasków. Tam do maja toczył walki pozycyjne. 11 maja przeprawił się przez Nidę i ścigał oddziały rosyjskie w kierunku wschodnim. Od 16 do 25 maja walczył w bitwie pod Konarami. W czerwcu, w ramach letniej ofensywy państw centralnych, 5 pp wziął udział w bitwie pod Ożarowem i Tarłowem. Za zasługi w bojach Józef Piłsudski nadał pułkowi przydomek „Zuchowatych”.

Po przekroczeniu Wisły pułk walczył pod Józefowem i Urzędowem. Pod Jastkowem wspierał nowo sformowany 4 pułk pułkownika Roji. W końcu sierpnia pułk walczył pod Raśną i Wysokiem Litewskiem. W pierwszych dniach września przegrupował się na Wołyń na linię Stochodu i Styru i do grudnia prowadził ciężkie walki w rejonie Kołki – Koszyszcze – Stowygoroże.

W końcu kwietnia 1916 roku, wspólnie z innymi oddziałami 1 Brygady Legionów obsadził rejon na północ od „Polskiej Góry” pod wsią Kostiuchnówka. Gdy trwała Ofensywa Brusiłowa, rankiem 4 lipca nastąpił ostrzał artyleryjski i natarcie piechoty rosyjskiej na polskie pozycje i rozpoczęła się Bitwa pod Kostiuchnówką. Na prawym skrzydle była 128. Brygada Honwedów, a na lewym skrzydle 11. Dywizja Kawalerii, jednak już w pierwszym dniu, Węgrzy opuścili okopy. Jednak przeciwnatarcie 5. pułku piechoty doprowadziło do odzyskania pozycji. 5 lipca o godzinie 2.30 nad ranem. 3. pp odbił Rosjanom i utrzymał Polską Górę. W najtrudniejszej sytuacji znalazł się I/ 5 pp. Batalion musiał walczyć w okrążeniu. Pomimo odparcia w dniu 6 lipca szarży 11 rosyjskich szwadronów 16. Dywizji Kawalerii, w wyniku przewagi ilościowej Rosjan, oddziały 5 pp. o godzinie 15.00 otrzymały rozkaz wycofania się na linię Stochodu. Mimo wycofania się armii austro-węgierskiej, za sprawą długiego oporu polskich Legionów odniesiono ważny sukces strategiczny, zapobiegając przełamaniu frontu mogącemu spowodować całkowitą dezorganizację frontu na tym odcinku.

Spod Kostiuchnówki, pułk został wycofany nad Stochód. Tu do października prowadził jeszcze szereg walk – pod Dubniakami, Rudką Mizyńską i Sitowiczami. W połowie października został przewieziony do Baranowicz. Zaś w końcu listopada został przetransportowany do Pułtuska, gdzie miał stanowić podstawę do tworzenia przyszłych sił zbrojnych przy boku Niemców. Tu wszedł w podporządkowanie dowódcy III Brygady Legionów płk. Szeptyckiego.

W okresie istnienia pułku w walkach zginęło 32 oficerów i 304 szeregowych, rannych zostało 1176 oficerów oraz szeregowych.

Pod koniec 1916 kapelanem pułku został mianowany ks. Henryk Ciepichałł.

Pułk w 1917 roku Według raportu porannego z 25 czerwca 1917 roku stan zaprowiantowanych liczył 83 oficerów i 1629 szeregowych, w tym 72 urlopowanych oraz 189 koniRaport poranny Komendy 5 Pułku Piechoty Legionów Polskich z 25 czerwca 1917 roku, Centralne Archiwum Wojskowe sygn. I.120.1.145 s. 379..

W czasie kryzysu przysięgowego żołnierze pułku pochodzących z Królestwa Polskiego odmówili złożenia przysięgi na wierność Cesarzowi Niemieckiemu. 16 lipca 1917 roku 502. legionistów, którzy odmówili złożenia przysięgi zostało odesłanych do obozu internowania w Szczypiornie (115 z I baonu, 191 z II baonu i 196 z III baonu). 29 lipca do obozu internowania odesłanych zostało kolejnych 20 legionistów, którzy odmówili złożenia przesięgi (odpowiednio z poszczególnych batalionów 8+8+4)Pismo L. 1788/III Adj. dowódcy 5 Pułku Piechoty Wojsk Polskich, majora Józefa Zająca do Dowództwa Legionów Polskich w Warszawie z 12 sierpnia 1917 roku, Centralne Archiwum Wojskowe sygn. I.120.1.13 s. 129-137 .. Część legionistów będących obywatelami Austro-Węgier, w geście solidarności, odmówiła pełnienia służby w Polskim Korpusie Posiłkowym i została wcielona do cesarskiej i królewskiej armii. Dla obu tych grup „Zuchowatych” dzień 17 lipca 1917 roku jest ostatnim dniem istnienia pułku. W tym dniu pułk został rozwiązany. Proces rozformowywania trwał jeszcze kilka tygodni.

23 lipca 1917 roku stan ewidencyjny pułku wynosił 48 oficerów i 931 szeregowców, w tym 47 oficerów i 872 szeregowców – poddanych austro-węgierskich oraz 59 szeregowców – „królewiaków”, którzy odmówili złożenia przysięgi. Podporucznik Stefan Rowecki, jako poddany Królestwa Polskiego złożył przysięgę 24 lipca 1917 rokuSumaryczne zestawienie stanu oddziałów z dnia 23 lipca 1917 roku. Pismo L. 1835 dowódcy 5 Pułku Piechoty Wojsk Polskich do Dowództwa Legionów Polskich w Warszawie z 23 lipca 1917 roku .. 2 sierpnia 1917 roku w Więzieniu Fortecznym Wojsk Polskich przy ulicy Dzikiej i Gęsiej w Warszawie komendant Żandarmerii Polowej porucznik Norbert Okołowicz odebrał przysięgę od 7 aresztowanych obywateli Królestwa Polskiego – żołnierzy 5 ppPismo L. 11618/17 komendanta Żandarmerii Polowej Wojsk Polskich do Dowództwa Legionów Polskich w Warszawie z 3 sierpnia 1917 roku, Centralne Archiwum Wojskowe sygn. I.120.1.13 s. 368 . Według M. Klimeckiego i K. Filipowa, Legiony Polskie. Dzieje bojowe i organizacyjne, Bellona SA, Warszawa 2014, s. 186 przysięgę złożyło 2 oficerów i 1 żołnierz, a więc autorzy nie uwzględnili aresztantów.. 13 sierpnia 1917 roku ze służby w Polskim Korpusie Posiłkowym zostało zwolnionych 14 oficerów pułku na czele z kapitanami: Józefem Wilczyńskim i Alojzym Konasem oraz porucznikiem Stanisławem SkwarczyńskimWykaz oficerów Legionów Polskich zwolnionych do c. i k. Armii, Centralne Archiwum Wojskowe, sygn. I. 120.1.563, s. 249 ..

27 i 28 sierpnia 1917 roku pułk został przetransportowany koleją z Zegrza do Galicji. 27 sierpnia o godz. 6.10 odjechał transport nr 93609, w którym znajdowało się 26 oficerów, 417 szeregowców, 100 koni i 35 wozów. Następnego dnia o godz. 9.30 odjechał transport nr 93610 z II rzutem pułku. Oba transporty pobierały prowiant 28 sierpnia na stacji w KoluszkachDane o składzie transportu nr 93609 podane 27 sierpnia 1917 roku o godz. 7.50 przez adiutanta 5 pp, porucznika Gluth w meldunku telefonicznym do Dowództwa Legionów Polskich różnią się od składu podanego przez Dowództwo LP w depeszy nr pf 10127 do Dowództwa 5 pp z 26 sierpnia 1917 roku, gdzie jest mowa o 40 oficerach, 430 żołnierzach, 96 koniach i 32 wozach, dla których przewidziano 44 wagony. W depeszy nr pf 10142 Dowództwa LP do Dowództwa 5 pp z 27 sierpnia 1917 roku transport nr 93610 miał liczyć 12 oficerów, 430 żołnierzy, 95 koni i 33 wozy. Łącznie w obu transportach miało się znaleźć 52 oficerów, 860 żołnierzy, 191 koni i 65 wozów. Centralne Archiwum Wojskowe, sygn. I. 120.1.562, s. 242, 248, 272 .. Po przybyciu transportów pułk został rozlokowany w Siedliskach. 16 września 1917 roku Komenda Oddziału Uzupełniającego otrzymała polecenie skierowania do Siedlisk 60 żołnierzy pod dowództwem oficera celem odbioru „materiału skarbowego po 5 pułku piechoty”Depesza L. 538 porucznika Józefa Papeć do Komendy Oddziału Uzupełniającego z 16 września 1917 roku, Centralne Archiwum Wojskowe, sygn. I. 120.1.563, s. 87.. Tego samego dnia dowódca Polskiego Korpusu Posiłkowego, pułkownik Zygmunt Zieliński „uwolnił ze służby Polskim Korpusie Posiłkowym” 39 oficerów na czele z kapitanem Michałem Tokarzewskim, którzy wyrazili chęć wstąpienia do c. i k. armiiRozkaz Nr 363 dowódcy Polskiego Korpusu Posiłkowego z 16 września 1917 roku, Centralne Archiwum Wojskowe, sygn. I. 120.1.563, s. 306..

Od 18 do 25 września 1917 roku, w czterech transportach, wyjechało łącznie 27 oficerów i 830 żołnierzy pułku, którzy zrezygnowali ze służby w PKP i wyrazili chęć służby w c. i k. armii: 18 września, transportem nr 35148 wyjechało 5 oficerów i 219 żołnierzy z I baonu, z przeznaczeniem dla 1 i 2 Armii, 19 września, transportem nr 58027 wyjechało 3 oficerów i 95 żołnierzy z 5 i 6 kompanii, z przeznaczeniem dla 4 Armii, 22 września, transportem nr 33163 wyjechało 4 oficerów i 134 żołnierzy z 7 i 8 kompanii oraz kompanii karabinów maszynowych, z przeznaczeniem dla 10 Armii, 25 września, transportem nr 31887 wyjechało 15 oficerów i 382 żołnierzy III baonu, z przeznaczeniem dla 11 Armii.

Transport nr 33163 wyjechał ze stacji kolejowej Przemyśl. Pozostałe transporty odjechały ze stacji Bakończyce. Pododdziały pułku do stacji załadowczych udawały się marszem. W czasie marszu przez miejscowości obowiązywał zakaz śpiewuCentralne Archiwum Wojskowe, sygn. I. 120.1.563, s. 123-124, 127, 163-164, 426-433..

Sztandar pułku Prawa strona wykonana była z czerwonego jedwabiu. W środku znajdował się w wieńcu laurowym herb dwupolowy Rzeczypospolitej pod koroną. U góry widniał napis „WOJSKO POLSKIE” na dole „PUŁK 5-TY PIECHOTY”. Na lewej stronie, na białym tle znajdował się herb dwupolowy Rzeczypospolitej, a na dole data „1914-1916”.

Żołnierze pułku

Dowódcy pułku kpt. Leon Berbecki (18 XII 1914 – 5 VII 1916) mjr Stanisław Burhardt-Bukacki (6 VII – 25 IX 1916) ppłk Leon Berbecki (26 IX – XI 1916) mjr Mieczysław Ryś-Trojanowski (XI 1916 – I 1917) mjr Stanisław Burhardt-Bukacki (I – 17 VII 1917) mjr Józef Zając (od 1 VIII 1917Pismo mjr. Józefa Zająca do Dowództwa Legionów Polskich z 1 sierpnia 1917 roku o objęciu dowództwa 5 Pułku Piechoty Wojsk Polskich, Centralne Archiwum Wojskowe, sygn. I.120.1.368 s. 364 .)

Oficerowie pułku ppor. Alfred Greffner ppor. Józef Ignacy Wiśniewski Stanisław Dworzański Władysław Grzybowski chor. Adolf Panczakiewicz chor. san. Karol Piro chor. Stefan Zieliński

Legioniści Czesław Bomba st. sierż. Henryk König Stanisław Flank Kazimierz Rogoziewicz Henryk Wąsala Jan Franciszek Dotzauer (29.VIII.1914 - VII 1917)

Kawalerowie Virtuti Militari lewo|66x66px|Order Virtuti Militari

Żołnierze byłego 5 pułku piechoty Legionów Polskich, którym Naczelnik Państwa i Naczelny Wódz nadał dekretem z 17 maja 1922 Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari:

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Pułki piechoty Legionów Polskich 1914–1918 Kategoria:Polski Korpus Posiłkowy Kategoria:Wojsko Polskie w Zegrzu Kategoria:Polskie jednostki piechoty utworzone w 1914 Kategoria:Polskie jednostki organizacyjne wojska rozwiązane w 1917