Stefan Bursche (ur. 3 października 1887 w Wiskitkach, zm. 17 lutego 1940 w lasach lućmierskich) – inżynier mechanik, syn biskupa ewangelickiego Juliusza Bursche i Amalii Heleny z domu Krusche pochodzącej z rodu pabianickich przemysłowców w tamtejszym przemyśle włókienniczym.
Życiorys Stefan urodził się w Wiskitkach koło Żyrardowa, gdzie jego ojciec Juliusz Bursche był proboszczem parafii ewangelicko-augsburskiej. Już w 1888 roku rodzina przeniosła się do Warszawy, gdzie ks. Juliusz Bursche objął stanowisko diakona w parafii Świętej TrójcyTadeusz Wegener „Juliusz Bursche. Biskup w dobie przełomów”, Augustana, Bielsko-Biała 2003, str.20-22. Po ukończeniu szóstego warszawskiego gimnazjum humanistycznego Stefan wyjechał na studia za granicę. W maju 1912 roku na Politechnice w Darmstadt (Technische Hochschule zu Darmstadt) uzyskał dyplom inżyniera mechanika na kierunku budowy maszynJuliusz Bursche – myśli, działalność i dziedzictwo” pod redakcją Aleksandra Łupienki, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa 2023, str. 62-68. W trakcie studiów był członkiem polskich organizacji studenckich. Edukację wyższą uzupełniał w austriackim Grazu, gdzie zastała go I wojna światowa. Praktyki zawodowe podczas studiów odbył w Hucie trzynieckiej (Eisenwerk Trzynietz), w Warszawie w Fabryce Gerlach oraz Odlewni Żelaza i Fabryce Maszyn Braci Geisler, a także w Accrington w Anglii w fabryce tekstylnejArchiwum Uniwersyteckie Technicznego Uniwersytetu w Darmstadt, Sygnatura UA Darmstadt 102, Nr. 1339 w Universitätsarchiv der TU Darmstadt.
Na wycieczkach krajoznawczych, na które jeździł jeszcze przed I wojną światową poznał Zofię Kopczyńską z Łodzi, córkę Walentego Kopczyńskiego i Bronisławy z domu Wróblewskiej. W 1919 roku Stefan ożenił się z Zofią, mieli dwie córki Jadwigę (1923-2016) i Marię (1925-1994)„Juliusz Bursche – myśli, działalność i dziedzictwo” pod redakcją Aleksandra Łupienki, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa 2023, str. 62-68. Gdy wybuchła wojna polsko-bolszewicka zgłosił się do wojska, ale ostatecznie nie został wysłany na front.
W czerwcu 1919 roku rozpoczął pracę w fabryce przemysłu metalowego Towarzystwa Akcyjnego „Józef John” w Łodzi, a następnie w Towarzystwie Akcyjnym Wyrobów Bawełnianych Ludwika Geyera. Wraz z żoną i córkami mieszkał w Łodzi przy Piotrkowskiej 315, w mieszkaniu służbowym. W roku 1929 przeniósł się wraz z rodziną do Pabianic, gdzie objął stanowisko członka dyrekcji w tamtejszej fabryce przemysłu bawełnianego Krusche i Ender. Stefan był spokrewniony z prezesem spółki Feliksem Krusche, którego matka Stefana, Amalia Helena z domu Krusche, była stryjeczną siostrą. Rodzina Bursche zajmowała mieszkanie służbowe na pierwszym piętrze budynku przy ulicy Grobelnej 6 w Pabianicach (obecnie mieści się tam Państwowa Szkoła Muzyczna). W 1933 roku po wieloletniej chorobie zmarła na gruźlicę żona Stefana, Zofia„Juliusz Bursche – myśli, działalność i dziedzictwo” pod redakcją Aleksandra Łupienki, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa 2023, str. 62-68. Jak pisała Alicja Dopart, historyk Pabianic, w fabryce Stefan:„Swoją postawą zyskuje szacunek zarówno kolegów jak i robotników, przez których jest szczególnie lubiany. Może o tym świadczyć fakt, że podczas strajków on jako jedyny z członków dyrekcji porusza się swobodnie po terenie fabryki pertraktując z robotnikami, dla których zawsze miał czas. Oni zaś wspominają »Chudego« (…), wspaniałą, wysportowaną sylwetkę i bezpośredni sposób bycia, udzielał się też społecznie. Wśród dokumentów (…) znajduje się pismo z datą 2.03.1926 r. mianujące druha Stefana Bursze [sic] naczelnikiem XII Oddziału Łódzkiego Straży Ogniowej Ochotniczej. Jest również ławnikiem Sądu Okręgowego w Łodzi, a od 8.1.1934 r. członkiem Rady Szpitalnej w Pabianicach”.Alicja Dopart, Saga Rodu Bursche, Zjednoczenie Pabianickie. Organizacja Pożytku Publicznego. http://zjednoczeniepabianickie.pl.Jako zapalony turysta i krajoznawca był członkiem Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego, Polskiego Związku Narciarskiego oraz Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego. Według relacji rodzinnych jego marzeniem było wejście na Matterhorn, jednak przygotowania do wyprawy przerwał wybuch II wojny światowej"Rodzina Burschów. Opowieści o polskich ewangelikach", pod redakcją Karola Karskiego i Aleksandra Łupienki, Wydawnictwo Augustana, 2016, str. 250. Zachowały się liczne zdjęcia Stefana z jego wspinaczek wysokogórskich oraz wycieczek krajoznawczychhttps://zacisze1903.pl/galeria-zdj%C4%99%C4%87.
Stefan Bursche nigdy oficjalnie nie zmienił niemieckiej pisowni swojego nazwiska, natomiast w kontaktach prywatnych zazwyczaj posługiwał się jego spolszczoną wersję – Bursze.
Po zajęciu Pabianic przez Niemców na Grobelnej 6, w mieszkaniu inżyniera Burschego, zakwaterowani zostali oficerowie Wehrmachtu. Stefan Bursche w rozmowie z nimi potrafił powiedzieć, iż wojnę przegrają i w Polsce nie zostaną. Odmówił podpisania volkslisty. 9 listopada 1939 roku został aresztowany przez Niemców i zwolniony„Juliusz Bursche – myśli, działalność i dziedzictwo” pod redakcją Aleksandra Łupienki, Wydawnictwo Naukowe Scholar, str. 68. Po zwolnieniu wrócił do pracy w fabryce Krusche i Ender. Ponownie aresztowano go 9 lutego 1940 roku. W siedzibie łódzkiego gestapo widział go jeszcze, również tam więziony, siostrzeniec jego ojca – ks. Jerzy Sachs, Stefan był dotkliwie pobityTadeusz Wegener „Juliusz Bursche. Biskup w dobie przełomów”, Augustana, Bielsko-Biała 2003, str.106. Stefan Bursche rozstrzelany został 17 lutego w lasach lućmierskich pod Łodzią. W zawiadomieniu wysłanym do matki Stefana napisano, że zmarł na zapalenie płuc. Był pierwszą ofiarą totalitaryzmu hitlerowskiego w rodzinie Bursche. Jego symboliczny grób znajduje się na cmentarzu ewangelicko-augsburskim w Warszawie (aleja 9, grób 2/3/4)śp. Stefan Bursche .
Fotografie Archiwum fotograficzne Stefana Burschego zostało zeskanowane i opracowanie przez warszawską Fundację Archeologia Fotografii. W 2014 roku w galerii FF w Łodzi prezentowana była wystawa pt. „Piknik na skale. Fotografie Stefana Burschego”. W katalogu wystawy tak opisano twórczość fotograficzną autora zdjęćFundacja Archeologia Fotografii, Wirtualne Muzeum Fotografii, https://fotomuzeum.faf.org.pl/container/477:„Spuścizna Stefana Bursche, zawierająca ponad 800 negatywów (w tym szklanych i celuloidowych) wykracza swoim charakterem poza zwykły zbiór rodzinny - zarówno poprzez obszerność i tematykę, jak i wartość historyczną i artystyczną. W zbiorze zachowały się zdjęcia z okresu od ok. 1910 roku do lat 30. XX wieku. Liczna i zarazem najwcześniejsza część zdjęć to fotografie z wycieczek krajoznawczych. Jako fotograf – turysta Bursche dokumentował przede wszystkim Tatry, ale także inne miejsca w Polsce, gdzie jeździł wraz z innymi członkami towarzystw krajoznawczych - jak Jurę Krakowsko-Częstochowską, czy najbliższe mu województwo Łódzkie. (...) Zbiór wczesnych zdjęć Bursche dobrze wpisuje się w zjawisko powiązanej ze sobą popularyzacji wycieczek krajoznawczych, czy szerzej pojmowanej aktywności turystycznej, z upowszechnieniem fotografii jako ambitnego hobby. Na zdjęciach widzimy zresztą też innych amatorów fotografów. Wśród ujęć z wycieczek pojawia się też przyszła żona Stefana – Zofia Kopczyńska, dzieląca jego krajoznawcze zainteresowania. Z czasem, wraz z dwoma córkami Jadwigą i Marią, stanie się jedną z ważniejszych bohaterek jego późniejszych zdjęć, które od połowy lat 20-tych koncentrują się coraz bardziej na życiu rodzinnym. Ostatnie zdjęcia w kolekcji pochodzą z okresu tuż przed wybuchem II wojny światowej.” Fotografie Stefana Burschego opublikowane zostały w czterech książkach poświęconych rodzinie Bursche, oraz w albumach „Historia fotografii tatrzańskiej. Mistrzowie obiektywu 1859–1939”"Historia fotografii tatrzańskiej. Mistrzowie obiektywu 1859–1939” Irena Majcher, Jare Majcher, Bogusław Szybkowski, ms wydawnictwo, 2021 i „Emulsja”„Emulsja” Marta Przybyło-Ibadullajev, Sławomir Sikora, Monika Supruniuk, 2015 dla powstania którego były bezpośrednią inspiracją.
W 2021 roku podczas remontu budynku szkoły w Państwowej Szkole Muzycznej przy ul. Grobelnej 6 w Pabianicach robotnicy natknęli się na nietypowe znalezisko – ukryte pod sufitem stare negatywy oraz zeszyt ćwiczeń z odręcznymi notatkami Stefana Burschego z Politechniki z Darmstad. Dyrekcja szkoły przekazała pamiątki potomkom Stefanahttps://zyciepabianic.pl/pl/11_wiadomosci/777_pabianice-informacje/50621_-podczas-remontu-szkoly-muzycznej-znaleziono-pamiatki-po-pierwszych-s.html.
Wnukiem Stefana Burschego jest profesor nauk ekonomicznych, socjolog, Juliusz Gardawski.
Zobacz też Bursche Zakłady bawełniane "Krusche-Ender" w Pabianicach Przypisy
Bibliografia Rapalski Stanisław, Byłem w piekle. Wspomnienia z Radogoszcza, Łódź 1963 (ss. 50 i 134), Łódź 1969 (ss. 62 i 168). Kneifel Eduard, Die Pastoren der Evangelische-Augsburischen-Kirche in Polen. Niederbayern [ok. 1969], s. 70. „Łódź w Ilustracji”, 24 XI 1935, nr 47, s. 3 (foto: na uroczystości wręczenia świadectw kursu dla członków drużyn ratowniczych PCK; 10 XI 1935) Tadeusz Wegener „Juliusz Bursche. Biskup w dobie przełomów”, Augustana, Bielsko-Biała 2003, str.20-22 „Juliusz Bursche – myśli, działalność i dziedzictwo” pod redakcją Aleksandra Łupienki, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa 2023, str. 62-68 "Rodzina Burschów. Opowieści o polskich ewangelikach", pod redakcją Karola Karskiego i Aleksandra Łupienki, Wydawnictwo Augustana, 2016. str. 249-256
Kategoria:Członkowie Polskiego Czerwonego Krzyża (II Rzeczpospolita) Kategoria:Ludzie związani z Pabianicami Kategoria:Ludzie urodzeni w Wiskitkach Kategoria:Polacy i obywatele polscy straceni przez Niemcy nazistowskie w Polsce 1939–1945 Kategoria:Polscy inżynierowie mechanicy Kategoria:Polscy ławnicy sądowi Stefan Kategoria:Urodzeni w 1887 Kategoria:Zmarli w 1940 Kategoria:Inżynierowie związani z Łodzią Kategoria:Działacze społeczni i kulturalni związani z Łodzią Kategoria:Pochowani na cmentarzu ewangelicko-augsburskim w Warszawie - grób symboliczny