thumb|Cibotium chamissoi thumb|Roślinozwierzęta z kłącza Cibotium barometz na ilustracji z 1791 Otężałkowate, cibotiowate (Cibotiaceae) – monotypowa rodzina paproci z rzędu olbrzymkowców (Cyatheales). Obejmuje jeden rodzaj otężałkaNazwa polska według , cibotium (Cibotium Kaulf.) z około 11 gatunkami. Należą tu paprocie naziemne występujące we wschodniej Azji, na Hawajach oraz w Ameryce Środkowej. Wyróżniają się wśród innych przedstawicieli rzędu osobliwą budową zarodników oraz liczbą chromosomów wynoszącą x=68.
Włoski pokrywające te rośliny były tradycyjnie wykorzystywane na Archipelagu Malajskim do tamowania krwotoków zewnętrznych. W XIX wieku ich zastosowanie zostało szeroko spopularyzowane, wykorzystywane były powszechnie w Europie np. podczas zabiegów operacyjnych. Owłosione kłącza Cibotium barometz docierające z Azji do Europy przez wieki uznawane były za tajemnicze roślinozwierzęta (Agnus scythicus).
Morfologia Kłącze masywne, pełzające, podnoszące się lub prosto wzniesione i osiągające do 6 m wysokości, solonosteliczne lub diktiosteliczne. W części szczytowej oraz przy trwałych nasadach ogonków liściowych miękko, żółto owłosione. Liście okazałe, osiągające 2–4 m długości, z blaszką podwójnie lub bardziej pierzasto podzieloną. Ogonki liściowe u nasady są owłosione. Wiązki przewodzące otwarte proste, rozgałęzione widlasto lub pierzaste. Zalążnie powstają na końcach wiązek.
Systematyka W obrębie rzędu olbrzymkowców Cyatheales rodzina Cibotiaceae zajmuje pozycję siostrzaną względem rodziny diksoniowatych Dicksoniaceae i Metaxyaceae.
Rodzina wyróżniona została dopiero w 2006 roku i utrzymana w systemie PPG I z 2016. Wcześniej była opisywana jako podrodzina Cibotioideae Nayar, Taxon 19:234. 1970 w obrębie szeroko ujmowanych olbrzymkowatych Cyatheaceae. W niektórych ujęciach wciąż utrzymywane jest szerokie ujęcie olbrzymkowatych.
Pozycja rodziny w kladogramie rzędu olbrzymkowców według systemu PPG I (2016):
Podział rodziny rodzaj otężałka, cibotium Cibotium Kaulfuss, Berlin. Jahrb. Pharm. Verbundenen Wiss. 21: 53. 1820 Wykaz gatunków o nazwach zaakceptowanych według The Plant List: Cibotium assamicum Hook. Cibotium barometz (L.) J. Sm. Cibotium chamissoi Kaulf. – cibotium Chamissa, otężałka Chamissa Cibotium cumingii Kunze Cibotium glaucum (Sm.) Hook. & Arn. – cibotium sine, otężałka siny Cibotium regale Verschaff. & Lem. – cibotium królewskie, otężałka królewski Cibotium schiedei Schltdl. & Cham. – cibotium Schiedego, otężałka Schiedego Cibotium splendens (Gaudich.) Krajina ex Skottsb.
Przypisy
Kategoria:Olbrzymkowce