Eparchia tobolska i tiumeńska – jedna z eparchii Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego, z siedzibą w Tobolsku. Jej obecnym (2022) ordynariuszem jest metropolita tobolski i tiumeński Dymitr (Kapalin)Димитрий, митрополит Тобольский и Тюменский (Капалин Алексей Михайлович), zaś funkcje katedry pełni sobór Mądrości Bożej i Zaśnięcia Matki Bożej w Tobolskuгород Тобольск. Софийско-Успенский кафедральный собор.

Historia Eparchia powstała w 1620 w celu prowadzenia działalności misyjnej wśród rdzennych ludów Syberii z inicjatywy współrządzących cara Michała I Romanowa oraz patriarchy moskiewskiego i całej Rusi Filareta. W 1667 na wielkim soborze moskiewskim ustanowiono w Tobolsku metropolię, jako że eparchia ciągle rosła stając się najrozleglejszą w ówczesnej Cerkwi rosyjskiej. Do połowy XVIII w. terytorium eparchii pokrywało się z terytorium guberni syberyjskiej i obejmowało cały Ural, Syberię i Daleki Wschód RosjiHistoria eparchii na oficjalnej stronie . W latach 80. XVII w. powstał sobór katedralny w Tobolsku – pierwszy obok miejscowego Kremla obiekt murowany za Uralem. Od XVIII w. eparchia prowadziła szeroko zakrojoną działalność misyjną i oświatową, którą zarzuciła dopiero po 1917. W latach 20. XX wieku większość cerkwi eparchii i wszystkie podległe jej monastery zostały zdewastowane i zamknięte. Realną działalność administratura wznowiła dopiero po zmianie stosunku władz komunistycznych do Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego w okresie II wojny światowej; następnie została zlikwidowana i włączona do eparchii omskiej i tiumeńskiej. Do końca lat 80. w całym obwodzie tiumeńskim funkcjonowało osiem czynnych świątyń.

Eparchia została reaktywowana w 1990. W 2011 z jej terytorium wydzielone zostały eparchie chanty-mansyjska i salechardzkaТобольская епархия, a w 2013 – eparchia iszymska.

W styczniu 2014 w eparchia liczyła 114 parafii, zgrupowanych w trzech dekanatach: jałutorowskim, tiumeńskim i tobolskim. W tym czasie w administraturze działało 120 osób duchownych, w tym 55 zakonnych.

Zmiany nazwy syberyjska i tobolska (1620 – 5 października 1768) tobolska i syberyjska (5 października 1768 – 1937) tobolska i tiumeńska (od 1990)

Biskupi tobolscy Cyprian (Starorusiennikow), 1620–1624 Makary (Kuczin), 1624–1635 Nektariusz (Telaszyn), 1636–1640 Gerazym (Kriemlew), 1640–1650 Symeon, 1651–1664 Korneliusz, 1664–1677/1678 Paweł, 1678–1692 Ignacy (Rimski-Korsakow), 1692–1700 Dymitr (Tuptało), 1701–1702 Filoteusz (Leszczyński), 1702–1711 Jan (Maksymowicz), 1712–1715 Teodor (Leszczyński), 1715–1721, po ślubach wielkiej schimy, ponownie Antoni (Stachowski), 1721–1740 Nikodem (Skrebnicki), 1740 Arseniusz (Maciejewicz), 1741–1742 Antoni (Narożnicki), 1742–1748 Sylwester (Głowacki), 1749–1755 Paweł (Koniuszkiewicz), 1758–1768 Warłaam (Pietrow-Ławrowski), 1768–1803 Antoni (Znamienski), 1803–1806 Ambroży (Kełembet), 1806–1822 Ambroży (Rożdiestwienski-Bieszczezierow), 1822–1825 Eugeniusz (Kazancew), 1825–1831 Paweł (Pawłow-Moriew), 1831 Atanazy (Protopopow), 1832–1842 Włodzimierz (Alawdin), 1842–1845 Jerzy (Jaszczurżinski), 1845–1852 Eulampiusz (Piatnicki), 1852–1856 Teognost (Lebiediew), 1856–1862 Warłaam (Uspienski), 1862–1872 Efrem (Riazanow), 1874–1880 Bazyli (Lewitow), 1880–1885 Abrahamiusz (Letnicki), 1885–1889 Justyn (Polański), 1889–1893 Agatangel (Prieobrażenski), 1893–1897 Antoni (Karżawin), 1897–1910 Euzebiusz (Grozdow), 1910–1912 Dionizy (Sosnowski), 1912, locum tenens Aleksy (Mołczanow), 1912–1913 Barnaba (Nakropin), 1913–1917 Hermogen (Dołganiow), 1917–1918 Irynarch (Sinieokow-Andriejewski), 1918–1922, locum tenens Mikołaj (Pokrowski), 1922–1925 Nazariusz (Blinow), 1925–1928 Artemiusz (Iljinski), 1930–1937 Aleksy (Pantielejew), 1946, locum tenens Antoni (Czeremisow), 1990Антоний, митрополит Орловский и Ливенский (Черемисов Иван Иванович) Ilian (Wostriakow), 1990 Dymitr (Kapalin), od 1990

Monastery W 2014 w eparchii działały 4 monastery: Monaster Abałackiej Ikony Matki Bożej „Znak” w Abałaku, męski Monaster Świętej Trójcy w Tiumeni, męski Monaster Narodzenia św. Jana Chrzciciela i Wprowadzenia Matki Bożej do Świątyni w Priirtyszskim, żeński Monaster Narodzenia Matki Bożej i św. Proroka Eliasza w Tiumeni, żeński

Przypisy

!