Viggo Peter Mortensen Jr. (ur. 20 października 1958 w Nowym Jorku) – amerykański aktor teatralny i filmowy, a także poeta, fotograf, malarz oraz reżyser, scenarzysta i producent filmowy. Trzykrotnie nominowany do Oscara dla najlepszego aktora pierwszoplanowego.
Życiorys Młodość Urodził się na nowojorskim Manhattanie jako starszy syn Amerykanki Grace Gamble (z domu Atkinson) i Viggo Petera Mortensena Sr., pochodzenia duńskiego; jego rodzice spotkali się w Norwegii. Dziadek ze strony matki pochodził z Nowej Szkocji w Kanadzie, a rodzina babki ze strony matki była z Nowej Anglii. Jego rodzina przeniosła się do Wenezueli, a następnie do Danii i ostatecznie osiadła w Argentynie w prowincji Córdoba, w Chaco i Buenos Aires, gdzie uczęszczał do szkoły podstawowej i opanował biegle język hiszpański, podczas gdy jego ojciec zajmował się fermą drobiu i ranczem. Kiedy miał 11 lat, rodzice rozwiedli się, po czym wrócił z matką do Nowego Jorku, gdzie spędził resztę dzieciństwa. W 1976 ukończył Watertown High School w Watertown.
Studiował w St. Lawrence University w Canton w stanie Nowy Jork, zdobywając w 1980 tytuł licencjata na wydziale iberystyki i polityki. Później wyjechał do Europy i zamieszkał w Hiszpanii, Anglii i Danii, gdzie imał się różnych prac dorywczych, takich jak przewóz samochodem ciężarowym w Esbjerg czy sprzedażą kwiatów w Kopenhadze.
Kariera Po powrocie do Stanów Zjednoczonych rozpoczął karierę aktorską. Na początku lat 80. na Manhattanie studiował aktorstwo w Warren Robertson’s Theatre Workshop.
Początkowo występował na małym ekranie jako porucznik w LeBoeuf w miniserialu CBS Jerzy Waszyngton (George Washington, 1984) z Barrym Bostwickiem w roli tytułowej i jako Bragg w operze mydlanej NBC Search for Tomorrow (1985). Sceny filmowe z jego udziałem w dramacie Jonathana Demme’a Szybka zmiana (Swing Shift, 1984) i komedii romantycznej Woody’ego Allena Purpurowa róża z Kairu (The Purple Rose of Cairo, 1985) zostały ostatecznie wycięte. Na kinowym ekranie zadebiutował rolą farmera Mosesa Hochleitnera ze wspólnoty amiszów w dreszczowcu Petera Weira Świadek (Witness, 1985) z Harrisonem Fordem. Jednocześnie został obsadzony w roli żołnierza w przedstawieniu Williama Shakespeare’a Henryk V w Delacorte Theater w Central Park, ale zdecydował się odrzucić tę propozycjęKeith Clark, Jon Mefford Between Two Worlds: The Making of „Witness” (2005), DVD Paramount Pictures 949729643. W latach 1985–1986 w Indiana Repertory Theatre w Indianapolis grał Tybalta w tragedii szekspirowskiej Romeo i Julia. W 1987 otrzymał nagrodę Dramalogue Critics’ Award za rolę kapitana nazisty w spektaklu Bent o homoseksualnych więźniach obozów koncentracyjnych w Coast Playhouse w West Hollywood. W jednym z odcinków przebojowego serialu NBC Policjanci z Miami (Miami Vice, 1987) pojawił się gościnnie jako detektyw Eddie Trumbull u boku Lou Diamonda Phillipsa. W dramacie sensacyjnym Davida Cronenberga Wschodnie obietnice (Eastern Promises, 2007) stworzył kreację Nikołaja Łużyna, kierowcy rosyjskiego gangstera Siemiona (Armin Mueller-Stahl) i ochroniarza jego syna Kiriła (Vincent Cassel), która przyniosła mu Brytyjską Niezależną Nagrodę Filmową i nagrodę Sant Jordi oraz nominację do Oscara dla najlepszego aktora pierwszoplanowego, Złotego Globu, BAFTA, Nagrody Gildii Aktorów Ekranowych i Saturna.
Najbardziej znany jest z roli Aragorna w trzyczęściowej ekranizacji Władcy Pierścieni w reżyserii Petera Jacksona. Po czterech dniach zdjęć zastąpił wybranego wcześniej do tej roli Stuarta Townsenda, a przyjął ją tylko dzięki entuzjazmowi syna dla powieści Tolkiena. Część zarobionych za film pieniędzy przeznaczył na utworzenie wydawnictwa Perceval Press (nazwanego od imienia jednego z rycerzy Króla Artura), publikującego prace awangardowych artystów.
Życie prywatne 8 lipca 1987 poślubił Christene „Exene” Cervenkę, z którą ma syna Henry’ego Blake’a (ur. 28 stycznia 1988). W 1992 doszło do separacji, a w 1997 do rozwodu. W 2009 roku związał się z hiszpańską aktorką Ariadną Gil. Jest kibicem Realu Madryt.
Odznaczenia 2010 – Krzyż Kawalerski Orderu Danebroga (Dania)
Filmografia Obsada 1985: Świadek (Witness) jako Moses Hochleitnerthumb|Mortensen na premierze filmu Droga w 2009 roku na Festiwalu Filmowym w Toronto 1990: Młode strzelby II (Young Guns II) jako John W. Poe 1990: Teksańska masakra piłą mechaniczną III (Leatherface: The Texas Chainsaw Massacre III) jako Tex 1991: Indiański biegacz (The Indian Runner) jako Frank Roberts 1993: Życie Carlita (Carlito's Way) jako Lalin 1993: Amerykański łowca (The Young Americans) jako Frazer 1993: Amerykański yakuza (American Yakuza) jako Nick Davis/David Brandt 1993: Rubin z Kairu (Ruby Cairo) jako Johnny Faro 1993: Ewangelia według Harry’ego (The Gospel According to Harry) jako Wes 1995: Armia Boga (The Prophecy) jako Lucyfer 1995: Karmazynowy przypływ (Crimson Tide) jako porucznik Peter (Weps) Ince 1996: Tunel (Daylight) jako Roy Nord 1996: Portret damy (The Portrait of a Lady) jako Caspar Goodwood 1996: Biały aligator (Albino Alligator) jako Guy Foucard 1997: G.I. Jane jako sierżant John Urgayle 1997: Znikający punkt (Vanishing Point) jako Jimmy Kowalski 1997: La Pistola de mi Hermano jako Juanito 1998: Psychol (Psycho) jako Sam Loomis 1998: Morderstwo doskonałe (A Perfect Murder) jako David Shaw 1999: Spacer po księżycu (A Walk on the Moon) jako Walker Jerome 2000: 28 dni (28 Days) jako Eddie Boone 2001: Władca Pierścieni: Drużyna Pierścienia (The Lord of the Rings: The Fellowship of the Ring) jako Aragorn 2002: Władca Pierścieni: Dwie wieże (The Lord of the Rings: The Two Towers) jako Aragorn 2003: Władca Pierścieni: Powrót króla (The Lord of the Rings: The Return of the King) jako Aragorn 2004: Hidalgo – ocean ognia (Hidalgo) jako Frank T. Hopkins 2005: Historia przemocy (A History of Violence) jako Tom Stall/Joey Cusack 2006: Kapitan Alatriste (Alatriste) jako kapitan Alatriste 2007: Wschodnie obietnice (Eastern Promises) jako Nikołaj Łużyn 2008: Appaloosa jako Everett Hitch 2008: Good jako Halder 2009: Droga (The Road) jako ojciec 2011: Niebezpieczna metoda (A Dangerous Method) jako Zygmunt Freud 2012: Todos tenemos un plan jako Agustín / Pedro 2012: W drodze (On the Road) jako Old Bull Lee / William S. Burroughs 2014: Ze mną nie zginiesz (Loin des hommes) jako Daru 2014: Jauja jako Gunnar Dinesen 2014: Rozgrywka (The Two Faces of January) jako Chester 2016: Captain Fantastic jako Ben 2018: Green Book jako Frank „Tony Wara” Vallelonga 2020: Jeszcze jest czas (Falling) jako John Petersen 2022: Zbrodnie przyszłości (Crimes of the Future) jako Saul Tenser 2022: Trzynastu (Thirteen Lives) jako Richard Stanton 2023: Eureka jako Murphy 2023: The Dead Don’t Hurt jako Holger Olsen
Reżyser filmowy 2020: Jeszcze jest czas (Falling)
Scenarzysta filmowy 2020: Jeszcze jest czas (Falling)
Dyskografia 1994: Don’t Tell Me What to Do 1997: One Less Thing to Worry About 1998: Recent Forgeries 1999: The Other Parade 1999: One Man’s Meat 1999: Live at Beyond Baroque 2003: Pandemoniumfromamerica 2004: Live at Beyond Baroque II 2004: Please Tomorrow 2004: This, That, and The Other 2005: Intelligence Failure 2006: 3 Fools 4 April 2007: Time Waits for Everyone 2008: At All 2010: Canciones de Invierno 2011: Reunion 2013: Acá
Nagrody i nominacje Rok Nagroda Kategoria Film Rezultat 1999 Nagroda Blockbuster Entertainment Ulubiony aktor drugoplanowy - suspens Morderstwo doskonałe (1998) Nominacja 2002 Nagroda Gildii Aktorów EkranowychNajlepszy filmowy zespół aktorski Władca Pierścieni: Drużyna Pierścienia (2001) Nominacja2003 Nagroda Gildii Aktorów EkranowychWładca Pierścieni: Dwie wieże (2002) Nominacja Nagroda Satelita Najlepszy aktor drugoplanowy w dramacie NominacjaNagroda SaturnNajlepszy aktor Nominacja2004Władca Pierścieni: Powrót króla (2003) Nominacja Nagroda Gildii Aktorów Ekranowych Najlepszy filmowy zespół aktorski Wygrana2005 Golden Buzzard Najlepszy aktor Hidalgo – ocean ognia (2004) Nominacja Nagroda Satelita Najlepszy aktor w filmie dramatycznymHistoria przemocy (2005) Nominacja Stowarzyszenie Nowojorskich Krytyków Filmowych Najlepszy aktor3 miejsce 2006 Nagroda Saturn Najlepszy aktor Nominacja2007 Stowarzyszenie Nowojorskich Krytyków Filmowych Najlepszy aktor Wschodnie obietnice (2007)2 miejsce Nagroda Satelita Najlepszy aktor Wygrana 2008 Nagroda Akademii Filmowej Najlepszy aktor pierwszoplanowy Nominacja 2009 Kataloński Międzynarodowy Festiwal Filmowy w Sitges Honorowa nagroda główna – Wygrana2011 Kanadyjska Akademia Filmowa i Telewizyjna Najlepszy aktor drugoplanowy Niebezpieczna metoda (2011) Wygrana Nagroda Stowarzyszenia Nowojorskich Krytyków Filmowych Najlepszy aktor drugoplanowy3 miejsce 2012 Nagroda Genie Najlepszy aktor drugoplanowy Wygrana2017 Nagroda Akademii Filmowej Najlepszy aktor pierwszoplanowyCaptain Fantastic (2016) Nominacja Nagroda Satelita Najlepszy aktor Wygrana 2019 Nagroda Akademii Filmowej Najlepszy aktor pierwszoplanowy Green Book (2018) Nominacja2020 Międzynarodowy Festiwal Filmowy w Sztokholmie Nagroda za całokształt twórczości – Wygrana Europejska Nagroda Filmowa Europejski aktorJeszcze jest czas (2020) NominacjaMiędzynarodowy Festiwal Filmowy w San Sebastián Najlepszy film Wygrana Nagroda za całokształt twórczości – Wygrana
Przypisy
Bibliografia
Perceval Press Strona wydawnictwa Mortensena www.brego.net/viggo/ Informacje nt. działalności artystycznej i politycznej Mortensena
Kategoria:Amerykanie pochodzenia duńskiego Kategoria:Amerykanie pochodzenia kanadyjskiego Kategoria:Amerykanie pochodzenia norweskiego Kategoria:Amerykańscy aktorzy dubbingowi Kategoria:Amerykańscy aktorzy filmowi Kategoria:Amerykańscy aktorzy głosowi Kategoria:Amerykańscy aktorzy teatralni Kategoria:Amerykańscy aktorzy telewizyjni Kategoria:Amerykańscy fotografowie Kategoria:Amerykańscy muzycy Kategoria:Amerykańscy malarze Kategoria:Amerykańscy pisarze Kategoria:Amerykańscy poeci XX wieku Kategoria:Amerykańscy producenci filmowi Kategoria:Amerykańscy reżyserzy filmowi Kategoria:Amerykańscy scenarzyści XXI wieku Kategoria:Duńczycy pochodzenia amerykańskiego Kategoria:Duńscy fotografowie Kategoria:Duńscy aktorzy filmowi Kategoria:Duńscy aktorzy głosowi Kategoria:Duńscy aktorzy teatralni Kategoria:Duńscy aktorzy telewizyjni Kategoria:Duńscy malarze Kategoria:Duńscy poeci Kategoria:Ludzie urodzeni w Nowym Jorku Kategoria:Urodzeni w 1958 Kategoria:Odznaczeni Orderem Danebroga