Kajtuś czarodziej – powieść fantasy dla dzieci autorstwa Janusza Korczaka, wydana w 1933 roku. W 1960 Nasza Księgarnia opublikowała książkę w ramach Klubu Siedmiu Przygód, z ilustracjami Gabriela Rechowicza.
W utworze opisane są dzieje małego chłopca Antosia, nazywanego przez wszystkich Kajtusiem, mającego magiczne umiejętności. Antoś jest samoukiem, zdobywa magiczne moce i stopniowo uczy się odpowiedzialności za własne czyny.
Utwór jest uznawany za jedno z najważniejszych dzieł Korczaka oraz klasykę polskiej literatury dziecięcej. Współcześni krytycy często porównują go do cyklu o Harrym Potterze, podkreślając jednak jego odmienny, bardziej pedagogiczny charakter.
Fabuła
Powieść przedstawia historię ucznia szkoły podstawowej, Kajtusia, który niespodziewanie odkrywa u siebie zdolności magiczne. Początkowo wykorzystuje je w egoistyczny sposób, płatając figle i wywołując zamieszanie. Z czasem zaczyna dostrzegać skutki swoich działań i opuszcza rodzinne miasto, gdzie zyskał opinię niepoprawnego psotnika.
Podczas swoich podróży spotyka Zosię, dziewczynkę wykorzystującą magię do czynienia dobra. Wspólnie stawiają czoła złemu czarnoksiężnikowi, a Kajtuś ostatecznie wybiera drogę dobrego maga.
Akcja rozgrywa się częściowo w nienazwanym mieście przypominającym Warszawę lat 30. XX wieku, gdzie Kajtuś wywołuje chaos coraz śmielszymi magicznymi psotami, a częściowo w Stanach Zjednoczonych, zwłaszcza w Hollywood, gdzie dzięki magii błyskawicznie zostaje gwiazdą filmową, lecz nie przynosi mu to szczęścia.
W książce zachowały się także luki narracyjne wynikające z usunięcia przez autora fragmentów uznanych za zbyt przerażające dla młodych czytelników.
Odbiór
Powieść spotkała się z uznaniem krytyków i jest zaliczana do kanonu polskiej literatury dziecięcej. W latach 30. XX wieku cieszyła się dużą popularnością zarówno w Polsce, jak i w przekładach na kilka innych języków. W nowszych omówieniach i recenzjach często porównywana jest do serii o Harrym Potterze Także: Dunin Kinga, Epitafium dla Kajtusia (Książka dzieciństwa), „Res Publica Nowa” 2002, 7, s. 86-88.
Utwór jest uznawany za jeden z najważniejszych nośników pedagogicznego przesłania Korczaka. Podobnie jak Maciuś z powieści Król Maciuś Pierwszy, Kajtuś musi nauczyć się odpowiedzialnego korzystania z niezwykłych zdolności, które mogą przynosić cierpienie innym ludziom, jeśli zostaną niewłaściwie wykorzystane. Głównym tematem książki jest dorastanie oraz konieczność podejmowania moralnych decyzji dotyczących dobra i zła.
Zdaniem socjolożki i krytyczki Kingi Dunin pod względem pedagogicznym Kajtuś Czarodziej przewyższa cykl o Harrym Potterze, ponieważ bohater przechodzi w jednej książce znacznie głębszą przemianę, a przedstawiony świat jest bardziej realistyczny i mniej jednoznaczny moralnie. Jednocześnie Dunin krytykowała powieść za obecność, jej zdaniem, przestarzałych poglądów dotyczących płci i rasy.
Przekłady
Angielskie tłumaczenie (Kaytek the Wizard) powieści ukazało się w sierpniu 2012 roku i było drugą powieścią Korczaka wydaną w języku angielskim po Królu Maciusiu Pierwszym.
Adaptacje
Powieść była wielokrotnie adaptowana na potrzeby teatru, między innymi w 2008 roku w reżyserii Łukasza Kosa oraz w 2012 roku w reżyserii Jerzego Łazewskiego.
W 1997 roku Julia Wernio zrealizowała telewizyjną adaptację utworu, której premiera odbyła się w 1999 roku. Produkcja trwała 46 minut.
Po zawarciu w 2011 roku porozumienia między Instytutem Książki a wrocławską firmą Media Brigade zapowiedziano również realizację pełnometrażowej ekranizacji kinowej, która miała być zrealizowana pod koniec tej dekady. W 2023 premierę miał film Kajtek Czarodziej w reżyserii Magdaleny Łazarkiewiczhttps://filmpolski.pl/fp/index.php?film=1264742.
Zobacz też
– inny utwór również porównywany do cyklu o Harrym Potterze, a także wcześniejszy od niego
Przypisy
Linki zewnętrzne
Janusz Korczak, Kajtuś czarodziej. Powieść, Warszawa 1935 [i.e. 1934]. Reprodukcja cyfrowa w serwisie Polona.pl
Kategoria:Powieści Janusza Korczaka Kategoria:Polskie powieści dla dzieci i młodzieży Kategoria:Polskie powieści dwudziestolecia międzywojennego Kategoria:Powieści z 1934 Kategoria:Polskie powieści fantasy Kategoria:Powieści fantastyczne wydane w latach 1930–1939