Mitsubishi G6M1 – japoński myśliwiec eskortowy z okresu II wojny światowej. Był specjalnie do tego celu przebudowaną wersją samolotu bombowego Mitsubishi G4M i miał za zadanie eskortować wyprawy bombowe. Nigdy jednak nie został użyty zgodnie z przeznaczeniem, a wyprodukowane egzemplarze służyły jako samoloty treningowe i transportowe. Maszyna jest przykładem rozwiązania, mającego zapewnić ochronę wyprawom bombowym, przeciwko wrogim myśliwcom w okresie, kiedy nie dysponowano jeszcze klasycznymi samolotami myśliwskimi, zdolnymi towarzyszyć wyprawom bombowym podczas ich misji. G6M1 jak i inne tego typu konstrukcje, które pojawiły się na wyposażeniu sił powietrznych nie spełniły pokładanych w nich nadziei.
Historia Geneza 23 października 1939 roku oblatano bombowiec Mitsubishi G4MJacek Nowicki, Mitsubishi G4M "Betty", MILITARIA, 1998, s. 7, . Maszyna, pomimo bardzo dobrych osiągów, nie została skierowana od razu do produkcji seryjnej. Wiązało się to z sytuacją w Chinach, gdzie lotnictwo Japońskiej Cesarskiej Marynarki Wojennej prowadziło intensywne działania bojowe między innymi z użyciem bombowców Mitsubishi G3M i właśnie tych maszyn potrzebowała w pierwszej kolejności marynarka. Niechętnie zatem patrzyła na zakłócanie ich dostaw, a stałoby się tak w przypadku uruchomienia linii montażowej nowych bombowców G4M. Dodatkowo nowe samoloty wymagały czasu, aby przeszkolić w ich obsłudze załogi. Samoloty G3M pierwotnie przeznaczono do ataków na wrogie okręty, jednak z powodu braku tego rodzaju celów były często wykorzystywane do bombardowań miast i pozycji nieprzyjacielaKrzysztof Zalewski II, Mitsubishi G3M Nell cz. I, "Nowa Technika Wojskowa", nr 2 (1997), s. 25, ISSN 1230-1655. Zasięg prowadzonych działań sprawiał, że maszyny realizowały swoje zadania często bez osłony myśliwskiej, narażając się tym samym na przeciwdziałanie ze strony nieprzyjacielskiego lotnictwa. Straty były na tyle duże, że zrezygnowano z przeprowadzania nalotów dziennych na korzyść akcji przeprowadzanych w nocy. Szeroko wykorzystywane w Chinach myśliwce marynarki Mitsubishi A5M nie posiadały wystarczającego zasięgu aby towarzyszyć japońskim wyprawom bombowym w drodze nad cel. W tych okolicznościach, chińscy piloci latający na niezbyt nowoczesnych samolotach I-15bis, I-153 czy I-16 zadawali G3M ciężkie straty. Jednym z pomysłów, aby zaradzić zaistniałej sytuacji, było przebudowanie kilku maszyn wersji G3M2 do roli samolotów eskortowych. Zamierzano usunąć z nich wyposażenie bombowe, a w zamian uzbroić je w dodatkowe karabiny i działka. Do roli myśliwców eskortowych przeznaczono maszyny G3M2 Model 22. Pomysł nie sprawdził się, klasyczne bombowce G3M po zrzuceniu ładunku szybko oddalały się znad celu, a eskortowe G3M2, obciążone wyposażeniem strzeleckim i dziesięcioosobową załogą nie były w stanie dotrzymać im kroku. Pojawienie się G4M, samolotu o zdecydowanie większych osiągach niż G3M sprawiło, że pomysł odżył na nowo.
Projekt Jeszcze przed oblataniem prototypu G4M, pomimo sprzeciwów ze strony wytwórni, pod koniec 1938 roku zapadła decyzja o przebudowie samolotu na maszynę eskortową. Inicjatorem całego przedsięwzięcia była marynarka, która z jednej strony chciała pozyskać maszynę eskortową ale z drugiej, była to również próba opóźnienia wprowadzenia bombowych wersji G4M. Pracę nad nową konstrukcją podjęto w Pierwszym ArsenaleW znaczeniu zakładu badawczo–produkcyjnego broni Lotniczo–Technicznym Lotnictwa Marynarki (第一海軍航空技術廠, Dai–Ichi Kaigun Kōkū Gijutsu–shō, znanym pod skrótowym określeniem Kūgishō) w Yokosuka. Nowa konstrukcja otrzymała oznaczenie 12–Shi Rikujo Kogeki–Ki Kai (12–Shi Doświadczalny Lądowy Samolot Uderzeniowy Marynarki Wojennej Zmodyfikowany)Osamu Tagaya, Mitsubishi Type 1 Rikko 'Betty' Units of World War II, Osprey Publishing , 2001, s. 11, . Usunięto wyposażenie bombowe a same drzwi bombowe zaspawano. Pod kadłubem – w miejscu komory bombowej – umieszczono dużą kroplową gondolę strzelecką. W jej wnętrzu umieszczono dwa działka Typ 99–1 Model1 kalibru 20 mm. Jedno z nich mogło prowadzić ogień do przodu, a drugie do tyłu. Kolejne działko Typ 99–1 umieszczono w ogonie samolotu, a następne, takie samo – zainstalowano na przenośnej lawecie – w środku kadłuba. Laweta umożliwiała prowadzenie ognia z boku kadłuba raz z jednej, raz z drugiej strony. Na dziobowym stanowisku strzeleckim, podobnie jak w wersji bombowej, pozostawiono pojedynczy karabin maszynowy Typ 97 kalibru 7,7 mm. Zlikwidowano grzbietowe stanowisko strzeleckie, usunięto część skrzydłowych, integralnych zbiorników paliwa znajdujących się na zewnątrz od silnika, a pozostawione zbiorniki pokryto trójwarstwową osłoną z gumy, ochraniając w ten sposób tylne i przednie ściany zbiornikówKrzysztof Zalewski, Mitsubishi G4M (Betty), "Lotnictwo", nr 2 (2012), s. 90, ISSN 1732-5323. Zapas paliwa umieszczony w skrzydłach został przeznaczony na dolot nad cel; walkę nad celem i powrót do bazy miały natomiast zapewnić dodatkowe zbiorniki umieszczone w komorze bombowej wewnątrz kadłuba, które również zostały osłonięte warstwą gumy. Ilość paliwa w porównaniu z wersją bombową uległa zmniejszeniu z 4900 do 3640 litrówJacek Nowicki, Mitsubishi G4M Betty Rozwój konstrukcji, "Nowa Technika Wojskowa", nr 6 (1996), s. 31, ISSN 1230-1655. Liczbę członków załogi zwiększono do 10 osób. Podobnie jak to miało miejsce w przypadku eskortowej wersji G3M, a później amerykańskich Boeing YB-40 Flying Fortress i Consolidated XB-41 Liberator, pomysł, aby uzbrojone bombowce pełniły rolę samolotów eskortowych, nie sprawdził się. Pomimo usunięcia wyposażenia i uzbrojenia bombowego, dodatkowe uzbrojenie strzeleckie oraz wieżyczki zwiększały masę samolotu oraz pogarszały właściwości lotne. W efekcie osiągi maszyny odbiegały od parametrów bombowców, które pozbywszy się swojego ładunku nad celem, pozostawiały swoją eskortę za sobą. Dopiero wprowadzanie klasycznych samolotów myśliwskich (w sierpniu 1940 roku w Chinach pojawił się myśliwiec Mitsubishi A6M, o dużym zasięgu) zapewniło ochronę wyprawom bombowym. Prace prowadzone nad wersją G6M1, opóźniły wprowadzenie do linii bombowych wariantów G4M o około rok.
Konstrukcja Średniopłat o konstrukcji całkowicie metalowej i półskorupowym kadłubie. Podwozie klasyczne z tylnym kółkiem ogonowym, całkowicie chowane w locie do gondoli silnikowych. Maszyna napędzana była dwoma, 14 cylindrowymi silnikami gwiazdowymi Mitsubishi Kasei 11 MK4A o mocy 1530 KM (1126 kW), dzięki którym była w stanie rozwinąć prędkość maksymalną w zależności od wersji od 416 km/h do 444 km/h. Usterzenie klasyczne, metalowe. Dwudźwigarowy, metalowy płat o trapezowym obrysie, rozpiętości 24,88 m i powierzchni 78 125 m². Wysokość samolotu wynosiła 4,9 m a jego długość 19,97 m. Masa własna, w zależności od wersji wahała się od 6800 kg do 7000 kg a startowa od 8800 kg do 9500 kg. W wersji G6M1–L2 samolot dysponował zasięgiem 4180 km. Z kolei prędkość opadania, w zależności od wersji wynosiła od 130 do 133 km/h.
Służba thumb|left|Bataan 1 i Bataan 2 na wyspie Le Shima, na pierwszym planie G4M1 Pierwsze dwie maszyny, przebudowane z gotowych płatowców G4M, ukończono w sierpniu 1940 roku; we wrześniu kolejne dwie, a do końca roku kolejnych dwanaście. W sumie do marca 1941 roku wybudowano 30 egzemplarzy. Samolot nigdy nie został wprowadzony do akcji w roli maszyny myśliwskiej. Pierwsze trzy G6M, które miały przejść cykl badań w roli myśliwców skierowano do Takao Kōkūtai (Korpus Lotniczy/Grupa Powietrzna Takao), wykorzystano do przeszkolenia załóg samolotów bombowych G4M. Wprowadzenie do akcji A6M sprawiło, że G6M stały się zbędne, przebudowano je do roli samolotów szkolnych dla załóg bombowych, usuwając z nich zbędne wyposażenie strzeleckie. Tak zmodyfikowane samoloty otrzymały oznaczenie Duży Lądowy Samolot Treningowy Marynarki Wojennej Typ 1 i skrótowe oznaczenie G6M1–K, przyjęto je na uzbrojenie w kwietniu 1941 roku. Część z wybudowanych samolotów zmodernizowano do pełnienia roli samolotu transportowego, mogącego przewozić dwudziestu spadochroniarzy wraz z wyposażeniem lub ekwiwalent ładunkuGordon Rottman, Akira Takizawa, Japanese Paratroop Forces of World War II, Osprey Publishing , 2005, s. 20, . W boku kadłuba, w miejscu standardowych, umieszczono duże drzwi ułatwiające desantowanie. Zdemontowano zbędne uzbrojenie, dzięki czemu zredukowano załogę do pięciu osób. Tak zmodyfikowana maszyna otrzymała oznaczenie G6M1–L2 i przyjęto ją na uzbrojenie w październiku 1941 roku. Część maszyn G6M1–L2 wykorzystywana była w sztabach flotylli powietrznych jako samoloty dyspozycyjne. Samoloty G6M1–L2 wykorzystywano w 1, 2 i 3 Kōkūtai oraz w Kōkūtai 1001 i 202 (jednostki lotnictwa transportowego) i Tainan KōkūtaiMartin Ferkl, Mitsubishi G4M "Betty", REVI Publications, 2002, s. 51, . Ostatnim zadaniem wersji G6M1–L2 było przewiezienie z Kisarazu w Japonii na wyspę Ie-jima (Riukiu) delegacji pod przewodnictwem generała Torashiro Kawabe w celu odbycia rozmów kapitulacyjnych z generałem Douglasem MacArthurem. Misje wykonały dwie maszyny oznaczone jako Bataan 1, pod którym krył się samolot G6M1–L2 i Bataan 2, którym była G4M1. Obydwa samoloty pomalowane były całe na biało, a w miejscu zarezerwowanym dla Hinomaru zostały wymalowane zielone krzyże. Kryptonimy Bataan wybrał osobiście MacArthur a nawiązywały one do bataańskiego marszu śmierci. Po wylądowaniu na Ie jima japońska delegacja przesiadła się na pokład amerykańskiego Douglas C-54 Skymaster, którym polecieli do Manili na Filipinach, gdzie oczekiwał na nich MacArthur. Po zakończeniu rozmów japońska delegacja wróciła na Ie-jima, lecz z powodu awarii G4M1 wszystkich musiał na pokład wziąć Bataan 1. Podczas lotu powrotnego do Japonii maszyna z powodów technicznych musiała awaryjnie lądować w okolicach rzeki Tenryū na wyspie Honsiu.
Uwagi
Przypisy
Bibliografia Krzysztof Zalewski, Mitsubishi G4M (Betty), "Lotnictwo", nr 2 (2012), s. 90, ISSN 1732-5323. Krzysztof Zalewski, Mitsubishi G4M (Betty), "Lotnictwo", nr 3 (2012), s. 78-87, ISSN 1732-5323. Krzysztof Zalewski, Mitsubishi G3M Nell Cz. I, "Nowa Technika Wojskowa", nr 2 (1997), s. 23-31, ISSN 1230-1655.
G6M1 Kategoria:Japońskie samoloty myśliwskie II wojny światowej Kategoria:Japońskie samoloty transportowe II wojny światowej Kategoria:Samoloty myśliwskie z napędem śmigłowym Kategoria:Samoloty transportowe z napędem śmigłowym