Litewskie odrodzenie narodowe – okres w kulturze i historii Litwy, zapoczątkowany w drugiej połowie XIX wieku. Będąc pod zaborem rosyjskim, litewskie elity zaczęły dążyć do odzyskania niepodległości przez Wielkie Księstwo Litewskie, odrzucając jednocześnie związek z Polską. Trend litewskiego odrodzenia narodowego w dużym stopniu przyczynił się do ustanowienia niepodległego i niezależnego państwa litewskiego po pierwszej wojnie światowej.

Znaczący aktywiści litewskiego odrodzenia narodowego to m.in. Jonas Basanavičius i Vincas Kudirka. Dużą rolę odgrywały czasopisma „Aušra” i „Varpas”. Popularyzowano zreformowany język litewski.

Podłoże Na początku XIX wieku wśród części spolonizowanej litewskiej szlachty zaczęło wzrastać poczucie odrębności narodowej. Postacią skupiającą wokół siebie miłośników języka i folkloru litewskiego stał się biskup Józef Giedroyć. Rozpoczęto prace nad stworzeniem podręczników gramatyki, historii i słowników. Represje zaborcze przeciwstawiały się jednak tym próbom. Ruch rozwinął się ponownie po rozpoczęciu wydawania miesięcznika Aušra w 1883 roku, nabierając charakteru opozycyjnego wobec polskości. Zarzewiem sporu była też dominacja języka polskiego w liturgii.

Stosunek Polaków Wraz z pojawieniem się litewskiego odrodzenia narodowego stopniowo zmieniało się znaczenie pojęć. Polacy nazywali zwolenników litewskiego odrodzenia "Żmudzinami" od nazwy krainy historycznej, leżącej na zachodzie dzisiejszej Litwy. Słowo "Litwin" dla Polaków miało wtedy inne znaczenie niż dzisiaj (patrz: Litwini w znaczeniu historycznym). Sami przedstawiciele odrodzenia nazywali siebie Litwinami i dodatkowo zastrzegali sobie prawo do wyłącznej własności tego terminu. Zgłaszali także pretensje do ziem Wielkiego Księstwa Litewskiego. Oprócz tego w polskiej publicystyce część przedstawicieli odrodzenia określano mianem litwomanów, przypisując im przesadną fascynację litewską kulturą ludową.

Dla obu stron sporu istotne znaczenie miała kwestia definicji narodowości litewskiej i prawa do dziedzictwa Wielkiego Księstwa Litewskiego. Rozpoczynał się nowożytny spór, który nie tylko skomplikował i zmienił dotychczas używaną terminologię, ale również doprowadził do korekty wzajemnych wyobrażeń.

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Historia Litwy Kategoria:Kultura na Litwie