thumb|Ciało kobiety i mężczyzny Ciało ludzkie – w szeroko pojętych naukach biologicznych jest synonimem organizmu ludzkiego. W antropologii filozoficznej i w wielu religiach jest ono drugim, obok duszy, elementem tworzącym człowieka jako osobę. Ciało ludzkie przed narodzinami, od 8 tygodnia ciąży do porodu, określane jest mianem płodu. Po śmierci nazywane jest zwłokami. W chrześcijaństwie, religii wyznającej zmartwychwstanie, w odniesieniu do ciał świętych, relikwiami.

Ciało w ujęciu biologicznym i biochemicznym Poznaniem budowy ciała ludzkiego zajmuje się anatomia człowieka i antropologia fizyczna.

Główne części ciała to: głowa, szyja, tułów oraz kończyny: górna i dolna.

Pod względem stopnia organizacji składniki ciała dzielone są na układy, np. układ nerwowy, układ krwionośny, organy, tkanki i komórki.

mały|Dyskobol, klasyczne ujęcie ciała mężczyzny w pełni sprawności i harmonijnego rozwoju. Starożytna kopia rzeźby Myrona, tworzącego w latach 480–445 p.n.e. Rozwój i degeneracja ciała ludzkiego Prenatalny rozwój ciała Ciało ludzkie od momentu poczęcia istnieje najpierw w formie zarodkowej, a następnie w formie płodu.

Wkrótce po poczęciu i powstaniu, zygota zaczyna się dzielić, rozpoczynając z chwilą pierwszego podziału okres zarodkowy. Zarodek jeszcze w jajowodzie przechodzi stadium moruli (pierwsze 3-4 dni od zapłodnienia) i jako blastula trafia do macicy. Tu „leżakuje” przez następne 3-4 dni, przechodząc stadium blastocysty z maksymalnym blastocelem wewnątrz, a po zaniku osłonki przejrzystej (zona pellucida) w stadium trofoblastu (zmiana funkcjonalna). Komórki na biegunie zarodkowym (zwykle tam, gdzie jest mniej materiałów zapasowych), bardzo szybko się mnożą, tworząc wewnątrz węzeł zarodkowy, a na powierzchni początkowo syncytialny trofoblast. Po uzyskaniu bezpośredniego kontaktu ze śluzówką macicy, zwykle ok. 10-12 dnia od zapłodnienia, trofoblast wżera się w jej miąższ (koniec etapu jaja płodowego) i stopniowo pokrywa się kosmkami (kosmówka kosmata). Macica ze swej strony tworzy doczesną podstawową. Gdy w to miejsce po stronie zarodka dołączą komórki mezodermy, w skład której wchodzą naczynia krwionośne, krew i tkanka łączna, powstanie w 4. tygodniu łożysko.

Tymczasem węzeł zarodkowy rozwarstwia się tak, że od strony trofoblastu (tej wgłębiającej się w macicę) pojawia się kolejna przestrzeń wypełniona płynem i na całej powierzchni pokryta ektodermą – to początek owodni. Po stronie blastocysty, pod ektodermą leży drugi listek zarodkowy – endoderma. W tym momencie te dwie, w sumie niewielkie warstwy komórek, stanowią właściwy zarodek w stadium gastruli. W dalszej kolejności pojawiają się komórki mezodermy i wciskają się między warstwę ektodermy a endodermy.

Około 15. dnia zarodek ma już trzy listki zarodkowe. Endoderma rozwija się, tworząc pęcherzyk żółtkowy wtórny. Jest on pusty, gdyż jajo człowieka jest oligolecytalne. Powstaje także omocznia, natomiast owodnia rozrasta się, otaczając zarodek i pozostałe błony płodowe. Tymczasem zarodek rośnie, a przy okazji postępuje różnicowanie tkankowe i organogeneza kończąca się w 8-9 tygodniu, powstaniem szpiku w kości ramieniowej. Przyjmuje się, że tu następuje koniec etapu zarodka, a początek etapu płodu. Niektórzy kończą tę fazę dopiero w 75 dniu. W 4-5 tygodniu zarodek ma ok. 4 mm długości i łączy się z łożyskiem pępowiną. Następuje początek rozwoju szkieletu i układu mięśniowego oraz nerwowego – stadium pozbawionej nerwów cewki nerwowej. Pojawiają się zawiązki kończyn, nerek, tchawicy i płuc, wątroby i trzustki, oczu i uszu.

Rozwój układu nerwowego Układ nerwowy zaczyna się rozwijać bardzo wcześnie. Już około 4. tygodnia, gdy zarodek ma 10 mm długości, można zaobserwować u niego elementy komórkowe OUN. Zawiązki układu widoczne są już w 13. dniu, a w 20. dniu zostają uformowane zawiązki mózgu i rdzenia kręgowego. Zaraz potem zaczyna się kształtować kora mózgowa, pojawia się też pięć pęcherzyków mózgowych. Konfiguracja mózgu dokonuje się w ciągu 7. tygodni. Po tym okresie, jest ona podobna do konfiguracji mózgu człowieka dorosłego - mózg wysyła impulsy, które koordynują funkcje niektórych organów. Wtedy też tworzą się pierwsze synapsy w mózgu. Dalej dokonuje się rozwój kory mózgowej i osłonki mielinowej. Odbiór bodźców w tym czasie nie jest jeszcze zsynchronizowany, selektywny i uporządkowany. Komórki nerwowe osiągają całkowitą dojrzałość dopiero w 4. miesiącu po urodzeniu dzieckaPor. .

Proces starzenia się

Nie ma jednej teorii wyjaśniającej starzenie się ciała ludzkiego. Proces starzenia się jest bardzo złożony. Jego źródła leżą w wielu różnych mechanizmach. Starzenie dotyczy prawdopodobnie wszystkich organizmów wielokomórkowych, z pewnymi wyjątkami, gdzie prawie nie obserwuje się starzenia. Proces jest zależny od działania genów oraz wpływu otoczenia na organizm.

Starzenie się jest zdecydowanie najczęstszą, pośrednią przyczyną zgonów. Bezpośrednią przyczyną wszelkiej ludzkiej śmierci, jest faktycznie niedotlenienie mózgowe, czyli brak dopływu tlenu do mózgu. Spośród około 150 tysięcy ludzi, którzy umierają każdego dnia na całym świecie, około dwie trzecie – 100 tys. dziennie – umiera z przyczyn związanych z wiekiem. W krajach uprzemysłowionych stosunek ten jest znacznie większy, osiągając 90%.

Biochemiczny skład ciała Z chemicznego punktu widzenia ciało ludzkie składa się z: wody – ok. 60% (u noworodka nawet do 75%), składników organicznych, czyli zbudowanych na bazie węgla, m.in. lipidów, białek, węglowodanów i kwasów nukleinowych, składników nieorganicznych, zwanych też mineralnymi.

Ciało w biomedycynie Konwencja o prawach człowieka i biomedycynie zabrania, by ciało ludzkie i jego części same w sobie stanowiły źródła zysku (art. 21). Jeżeli w czasie interwencji medycznej pobrano część ludzkiego ciała, może być ona przechowywana i wykorzystana w celu innym niż ten, dla którego została pobrana tylko wtedy, gdy właściwie poinformowano o tym odpowiednie osoby i uzyskano ich zgodę (art. 22). Zakaz ten powtarza Protokół dodatkowy dotyczący transplantacji organów i tkanek pochodzenia ludzkiego (2002). Handel ludzkimi organami jest traktowany jak handel ludźmiProtokół o zapobieganiu, zwalczaniu oraz karaniu za handel ludźmi, w szczególności kobietami i dziećmi, uzupełniający Konwencję Narodów Zjednoczonych przeciwko międzynarodowej przestępczości zorganizowanej, przyjęty przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 15 listopada 2000 r. (Dz.U. 2005 nr 18 poz. 160). Konwencja Rady Europy w sprawie działań przeciwko handlowi ludźmi, sporządzona w Warszawie 16 maja 2005 r. (Dz.U. 2009 nr 20 poz. 107)..

Ciało w ujęciu filozoficznym Filozofia, inaczej niż sztuka, w ciągu swych dziejów – jak zauważył Stanisław Witold Kowalczyk – nie interesowała się ciałem człowieka samym w sobie. A jeśli już podejmowała refleksję nad ludzkim organizmem, czyniła to badając relację pomiędzy cielesnością a duchowością. Takie ukierunkowanie inspirowane było przez platonizm, manicheizm, a także w epoce nowożytnej kartezjanizm. Według Platona było ono "więzieniem duszy". W filozofii idealistycznej i wielu religiach ciało jest określane jako drugi obok duszy element tworzący człowiekaNowy Leksykon PWN. 1998. Wydawnictwo Naukowe, Warszawa. .

Ciało w myśli Augustyna z Hippony Źródła Augustyna W bezpośredniej opozycji do manichejczyków i neoplatonizmu, Augustyn z Hippony zdecydowanie podkreślał dobroć ontyczną ciała ludzkiego. To prawda, że Augustynowa wizja relacji dusza-ciało kształtowała się także pod wpływem myśli Plotyna, np. gdy mówił o ciele jako partnerce i małżonce duszyPor. .. Ciało bowiem w łacinie jest rodzaju żeńskiego, dusza zaś ludzka w słowniku Augustyna była rodzaju męskiego: animus. Jednak również pisma Warrona, jak również poglądy Starej Akademii i samego Arystotelesa na temat jedności duszy i ciała miały znaczący wpływ na nauczanie AugustynaPor. . W jego rozumieniu człowiek to naturalna i relatywnie trwała psychofizyczna całość. Ciało ludzkie jest substancjalną rzeczywistością, w której znajduje się dusza jako w swym naturalnym podmiocie (Por. O obyczajach Kościoła 127; PL 32,1332).

Ewolucja myśli Augustyna Można dostrzec trzy etapy ewolucji nauczania Augustyna na temat ciała.

Pierwszy etap przed nawróceniem na chrześcijaństwo. Dokonywał się najpierw pod wpływem ideologii manichejczyków, których był słuchaczem przez dziewięć lat. Następnie, zawiedziony manicheizmem, zainspirował się pismami neoplatońskimi. Obydwa nurty traktowały ciało negatywnie, pierwszy z wrogością, drugi co najmniej z niechęcią.

Drugim etapem, było zetknięcie się z doktryną chrześcijańską w Mediolanie, zwłaszcza z nauczaniem biskupa Ambrożego. W jego pismach z tego okresu, spotykamy trzy podstawowe prawdy o ciele ludzkim: jest dobre, gdyż zostało stworzone przez Boga: np. w Solilokwiach 1.1.2 oraz O wielkości duszy 33.73 jest integralną częścią człowieka, np. O życiu szczęśliwym 2.2, O obyczajach Kościoła Katolickiego i obyczajach manichejczyków 1.3.4. dusza ludzka jest lepszym bądź wyżej postawionym od ciała, np. O nieśmiertelności duszy 2.2, Solilokwia 1.12.20.

Już w tym okresie można dostrzec wpływ Listów św. Pawła, gdy mówił o trudnościach związanych z ciałem, nie miał na myśli ciała jako takiego, lecz jego tendencje do zepsucia moralnego po grzechu pierworodnym (por. np. O obyczajach Kościoła i obyczajach manichejczyków I.22.40; Przeciwko manichejczykom komentarz do Księgi Rodzaju II, 7.8; Objaśnienie psalmów 141,17–19, List 164.5.16) i dążenia cielesne człowieka (O wielkości duszy 14.24). Mówił też często o ucieczce (łąc. fuga), w ślad za biblijnym napomnieniem, by nie żyć według ciała (O kazaniu Pana na górze 2.12.42). W tym okresie można spotkać stwierdzenia wyraźnie inspirowane nurtem platońskim, np. o duszy, która „opuści to mroczne więzienie ciała” (Przeciw Akademikom 3,9; por. Solilokwia, 1,14.24). Jak wykazał N. Cipriani, ostatecznie jego model antropologiczny ukształtował się pod wpływem Warrona, który bronił doczesnej dobroci tak ciała, jak i duszy przed stoikami i Plotynem. Augustyn postrzegał ciało jako integralną część człowieka, podobnie jak dusza zmysłowa była dla niego integralną częścią duszy ludzkiej. Nie utożsamiał człowieka bynajmniej wyłącznie z duszą rozumną. Dusza w swej prawdziwej naturze jest według Augustyna ukierunkowana ku ciału (O wielkości duszy 13.22; O nieśmiertelności duszy 13.20). Miłość bliźniego, o której Augustyna czytał w Pierwszym Liście do Koryntian 6,15–20, zakładała uczestnictwo w jednym Ciele Chrystusa oraz uznanie, że w ciele chrześcijanie noszą BogaPor. .

Trzeci okres, po święceniach prezbiteratu w 391 r., oznaczał dalsze dowartościowanie ciała pod wpływem studiów nad pismami Pawłowymi. Znaczące było szczególnie zdanie z Listu do Efezjan 5,29: „Przecież nigdy nikt nie odnosił się z nienawiścią do własnego ciała”. Augustyn pełniej uzmysłowił sobie znaczenie zmartwychwstania ciała. Pisał o tym w Sprostowaniach 1,17 odnosząc się do tego, co napisał w O wierze i Symbolu 10,24, że zmartwychwstanie oznacza, iż ciało przywrócone życiu nie będzie już poddane zniszczalności i śmiertelności (kazanie 155.13.14–14.15Tekst łaciński Sermo 155; kazanie 242A.3; list 140.6.16). Augustyn nie mówił już o pozostawieniu ciała za sobą, lecz ukazywał moc Boga, zdolną je przemienić (Państwo Boże 13.16–18, cf. 22.30). W odniesieniu do swych analiz fragmentu św. Pawła z Listu do Rzymian 7,24–25a, mówił więc o kontraście między „ciałem tej śmierci” a „ciałem tego życia” (np. Małżeństwo i pożądliwość 1.31,3-36; 2.6.16). Nadzieja na przemienione przez zmartwychwstanie ciało wyraża się także, według Augustyna, w trosce o ciała zmarłych, mówił o tym w dziełku O trosce wobec zmarłych 7.9 (por. Przeciw Faustusowi 11.3; Państwo Boże 22.30; Sprostowania 1,26).

Ciało ludzkie ma życie od duszy