Substytucja rodnikowa – chemiczna reakcja podstawienia (substytucji) przebiegająca poprzez mechanizm rodnikowy. Typowym przykładem jest reakcja alkanów z fluorowcami, jednak reakcji tej ulega wiele klas związków organicznych, także nienasycone i aromatyczne.
Pierwszym etapem reakcji, tzw. inicjacją, jest powstanie rodników, co zazwyczaj jest wynikiem homolitycznego pęknięcia wiązania pojedynczego:
Reakcja ta może zostać wymuszona, np. pod wpływem promieniowania UV lub ciepła. W wielu reakcjach substytucji rodnikowej stosuje się inicjatory reakcji, tj. związki spontanicznie rozpadające się na rodniki, np. nadtlenki.
Przykładowo, w reakcji metanu z chlorem, inicjacją jest rozpad cząsteczki pod wpływem światła lub ciepła rozpada się na dwa atomy (będące rodnikami, gdyż zawierają niesparowane elektrony):
Kolejnym etapem jest właściwa substytucja (etap wzrostu):
Sumarycznie:: Proces ten jest reakcją łańcuchową.
Reakcja kończy się etapem terminacji, polegającym na kombinacji dwóch rodników:
W przypadku substytucji rodnikowej na atomie chiralnym, praktycznie zawsze następuje racemizacja.
Substytucja rodnikowa jest oznaczana symbolem SR.
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Mechanizmy reakcji chemicznych Kategoria:Reakcje wolnorodnikowe Kategoria:Reakcje substytucji