Plan pokojowy Kofiego Annana

Plan pokojowy Kofiego Annana odnosił się do wysiłków Organizacji Narodów Zjednoczonych (ONZ) i Ligi Państw Arabskich (LPA) na rzecz zakończenia wojny domowej w Syrii w latach 2011–2012. Pracami na rzecz pokoju przewodził Kofi Annan, sekretarz generalny ONZ w latach 1997–2006.

Kofi Annan przygotował sześciopunktowy plan pokojowy, który zakładał ustanowienie rozejmu między stronami konfliktu nadzorowanego przez ONZ, humanitarną pomoc dla ludności, ewakuację rannych, wycofanie ciężkiej broni z dzielnic mieszkalnych, podjęcie rozmów na temat politycznego rozwiązania konfliktu, zapewnienie swobody dziennikarzom przemieszczania się po całym terytorium, poszanowanie wolności do zrzeszania się oraz prawo do pokojowych manifestacji.

Po negocjacjach z rządem syryjskim, rebeliantami, a także po debacie na arenie międzynarodowej, ustalono, iż z dniem 10 kwietnia 2012, siły rządowe musiały zaprzestać operacji militarnych i wycofać się z miast. Do Syrii przybyli obserwatorzy ONZ, mający nadzorować rozejm. Jednakże planu Annana nie respektowano od samego początku jego obowiązywania.

Oficjalnie zawieszenie broni weszło w życie 12 kwietnia 2012. Rozejm nie był respektowany ani przez siły rządowe ani przez rebeliantów. Ponadto rząd pomimo zapewnień nie wypełnił żadnego z sześciu punktów planu Annana. W ramach tego planu wysłano do Syrii obserwatorów tworzących misję UNSMIS. Jednakże liczba 300 obserwatorów w szczytowym momencie okazała się niestarczająca by sprawnie monitorować sytuację w Syrii. Z dochodziło do coraz większych pogwałceń rozejmu, czego punktem kulminacyjnym była masakra w Huli z 25 maja 2012.

Po tej zbrodni, w której zginęło 108 cywilów, rebelianci ogłosili fiasko planu Annana i od czerwca 2012 rozpoczęli zbrojne operacje. 7 czerwca 2012 Kofi Annan oficjalnie przyznał, iż jego plan pokojowy nie odniósł zamierzonych skutków, a Syria pogrążała się w wojnie domowej. 16 czerwca 2012 z powodu eskalacji przemocy, ONZ zawiesiła misję obserwacyjną UNSMIS w Syrii, a dokładnie dwa miesiące później ogłoszono zakończenie misji UNSMIS. W międzyczasie, 2 sierpnia 2012 Kofi Annan podał się do dymisji z pełnionych funkcji wysłannika pokojowego, pozostając na stanowisku do daty wygaśnięcia misji UNSIMS, czyli 31 sierpnia 2012. Jego następcą został algierski dyplomata Al-Achdar al-Ibrahimi.

Tło

Wojna domowa w Syrii wybuchła 15 marca 2011. Początkowo były to masowe demonstracje niezadowolonego społeczeństwa syryjskiego z sytuacji życiowej. Następnie opozycja zaczęła się zbroić, a z wojska reżimowego zbuntowani żołnierze zaczęli przyłączać się w szeregi rebeliantów. W całym kraju wybuchły krwawe walki, które przed opracowaniem planu Annana przyniosły ok. 10 tys. zabitych ludzi.

Rada Bezpieczeństwa ONZ dwukrotnie próbowała sforsować rezolucję, potępiającą syryjski reżim oraz nakładający na niego sankcje. Jednakże w dwukrotnych głosowaniach nad rezolucją z 4 października 2011 i 4 lutego 2012, projekty wetowane były przez stałych członków RB ONZ – Rosję i Chiny.

Wobec zaostrzającej się sytuacji Liga Państw Arabskich podjęła misję pokojową, wysyłając obserwatorów do Syrii. 26 grudnia 2011 do Syrii przyjechali międzynarodowi obserwatorzy Ligi Państw Arabskich pod dowództwem sudańskiego generała Mustafy Dabiego. Misja ta nie spełniła swoich priorytetowych celów, mimo obecności obserwatorów, siły bezpieczeństwa nie wycofały się z miast i nie zaniechały ataków na opozycjonistów. Praca obserwatorów oraz wybór przewodniczącego misji, który podczas II wojny domowej w Sudanie pełnił rolę dowódcy wojsk Północy budziła kontrowersje i otwartą krytykę.

Wobec niepowodzenia misji i eskalacji przemocy w Syrii misja obserwatorów została zawieszona przez LPA 28 stycznia 2012. Po II wecie na forum RB ONZ, 12 lutego 2012 na spotkaniu ministrów spraw zagranicznych LPA oficjalnie zakończono misję obserwacyjną. Ministrowie wezwali w oświadczeniu ONZ do wysłania pokojowych wojsk międzynarodowych.

Przygotowania i misja pokojowa Kofiego Annana 10 marca 2012 doszło do spotkania wysłannika ONZ Kofiego Annana z prezydentem Syrii Baszszarem al-Asadem w Damaszku. Były sekretarz generalny ONZ nakłaniał dyktatora do położeniu kresu prześladowań opozycjonistów. Nieustępliwy Assad ogłosił jednakże, iż rozwiązanie pokojowe blokują działające w kraju grupy terrorystyczne. Ponadto opozycja odrzuciła apel Annana o dialog z rządem. Uznała, iż po roku powstania takie rozmowy byłyby niemożliwe i bezcelowe. Z kolei tego samego dnia do porozumienia doszły kraje arabskie i Rosja. Był zgodne co do tego, że należało wysłać do Syrii niezależnych obserwatorów oraz dostarczyć tam pomoc humanitarną.

13 marca 2012 Kofi Annan spotkał się w Ankarze z przywódcą powstańców Burhanem Ghaljunem. Na spotkaniu poruszano kwestie pokojowego zakończenia konfliktu, współpracy międzynarodowej oraz dozbrajanie rebeliantów przez kraje zachodnie. Uzgodniono zwołanie kolejnej konferencji Przyjaciół Syrii, która miała się odbyć w Turcji. Tymczasem Assad ogłosił, iż 7 maja 2012 planowane będą wybory parlamentarne w Syrii. Decyzja ta była owocem wcześniejszego spotkania dyktatora z Annanem. thumb|250px|Misji pokojowej w Syrii podjął się Kofi Annan, Sekretarz Generalny ONZ w latach 1997–2006 14 marca 2012 władze Arabii Saudyjskiej podjęły decyzję o zamknięciu swojej ambasady i ewakuację całego personelu. Decyzję tę motywowano eskalacją przemocy w Syrii 19 marca 2012 do Damaszku przybyła grupa pięciu wysłanników ONZ. Eksperci od stosunków międzynarodowych, sił pokojowych i mediacji przybyli czterodniową wizytą w celu osiągnięcia porozumienia wprowadzenia w życie pokojowych propozycji Kofiego Annana. RB ONZ 21 marca 2012 daty jednogłośnie – łącznie z Rosją i Chinami – poparła sześciopunktowy plan pokojowy Annana.

Plan Annana zakładał ustanowienie rozejmu między stronami konfliktu nadzorowanego przez ONZ, humanitarną pomoc dla ludności, ewakuację rannych, wycofanie ciężkiej broni z dzielnic mieszkalnych, podjęcie rozmów na temat politycznego rozwiązania konfliktu, zapewnienie swobody dziennikarzom przemieszczania się po całym dziennikarzy, poszanowanie wolności do zrzeszania się oraz prawo do pokojowych manifestacji.

W dniach 24-25 marca 2012 Kofi Annan udał się do Moskwy, by rozmawiać z Dmitijem Miedwiediewem na temat kryzysu syryjskiego. W ocenie rosyjskiego prezydenta, misja Kofiego Annana była ostatnią szansą na uniknięcie długotrwałej i krwawej wojny domowej w Syrii. Poparcia Annanowi udzielił także minister spraw zagranicznych Rosji Siergiej Ławrow, które wezwał go do współpracy z rządem jak i opozycją. 27 marca 2012 Annan udał się na rozmowy do Pekinu. Rzecznik rządu poinformował 27 marca 2012, iż władze Syrii zaakceptowały plan pokojowy Kofiego Annana. Powstańcy wyrazili ostrożny optymizm w związku z opracowaniem planu pokojowego, gdyż w ich ocenie reżim go zaakceptował by zyskać na czasie i stłumić powstanie.

Po wizycie Annana w Chinach, 28 marca 2012 władze tego kraju zaapelowały zarówno do władz syryjskich jak i powstańców, by przestrzegali zobowiązań planu pokojowego. W związku z tym misja Annana przyniosła przełom na arenie międzynarodowej. Rosja oraz Chiny, które do tej pory broniły reżim w Damaszku, poparły plan ONZ i zaapelowały do sojusznika o wysiłek na rzecz zakończenia konfliktu. Na dzień przed szczytem Ligi Arabskiej w Bagdadzie, przebywający w Kuwejcie Sekretarz Generalny ONZ Ban Ki Mun wezwał reżim do jak najszybszego wdrążenia planu Annana.

29 marca 2012 w Bagdadzie miał miejsce szczyt Ligi Państw Arabskich. 10 z 21 przywódców państw członkowskich podsumowało Arabską Wiosnę. Szczególną uwagę poświęcono Syrii. Przyjęto deklarację w której zawarto apel do stron konfliktu syryjskiego o zaprzestanie aktów przemocy i rozpoczęcie dialogu w ramach planu Annana. Na szczycie Ban Ki Mun omówił dokładnie liderom państw arabskich charakter planu swojego poprzednika na stanowisku Sekretarza Generalnego ONZ.

Prezydent Syrii ponownie zapowiedział, że będzie czynił wysiłki na rzecz wprowadzenia planu pokojowego, jednak tego samego oczekiwał od powstańców. Zażądał by Kofi Annan otrzymał deklaracje od opozycjonistów, iż zaprzestaną ataków na siły rządowe. Assad w swoim oświadczeniu zażądał także zakończenia dozbrajania rebeliantów przez podmioty zewnętrzne. Z kolei 2 kwietnia 2012 Annan poinformował RB ONZ, że Damaszek przyjął na 10 kwietnia 2012 zawieszenie wszelkich działań zbrojnych. W ciągu 48 godzin od tej daty miałoby dojść do pełnego zawieszenia broni między siłami rządowymi a rebeliantami. Zawieszenia broni miałoby nadzorować 200-250 nieuzbrojonych obserwatorów ONZ wchodzących w skład misji UNSMIS (United Nations Supervision Mission in Syria). Jednak misji obserwatorów moc prawną musiała nadać rezolucja RB ONZ, co stało się połowie kwietnia 2012.

5 kwietnia 2012 do Damaszku przybyła misja przygotowawcza do przyjazdu obserwatorów ONZ. Zadaniem 11 ekspertów, którymi kierował norweski generał Robert Mood, było wynegocjowanie z władzami Syrii warunków przysłania do kraju od 200 do 250 obserwatorów ONZ, po wprowadzeniu 10 kwietnia zawieszenia broni. 8 kwietnia syryjski rząd zażądał od rebeliantów pisemnej gwarancji, iż powstrzymają się od ataków partyzanckich po wprowadzeniu rozejmu i wycofaniu się w wojsk z miast. Reżim chciał tym samym zdobyć pewność, że po wycofaniu się ze spacyfikowanych miast, nie powrócą do nich rebelianci. Rebelianci pisemnych gwarancji nie dali, jednak chcieli przestrzegać zawieszenia broni, nawet w przypadku jeśli wojska rządowe nie wycofają się z miast.

Wprowadzenie zawieszenia broni i łamanie jego zasad I termin zawieszenia broni 10 kwietnia 2012 o godz. 6:00 (5:00 czasu polskiego) rozpoczęło się zawieszenie broni w Syrii ze strony sił rządowych. Od tego momentu siły Assada miały zaprzestać używania ognia i wycofać swoje siły z miast. Po dwóch dniach rozejm miał obowiązywać także rebeliantów. Następnie miały zostać podjęte wysiłki na rzecz wdrążenia pozostałych punktów planu Annana. Jednakże po nocnych walkach przy granicy z Libanem i Turcją, rano armia nadal kontynuowała ostrzał dzielnic Hims, Hamy i obrzeży stolicy, wbrew zapisom planu pokojowego. Czołgi zaatakowały również miasto Merah pod Aleppo. W przestrzeni powietrznej nadal latały śmigłowce.

Tymczasem szef syryjskiego MSW Walid al-Mu'allim zapewniał, że wojska wycofywały się z miast. Orzeczenie to odrzuciła opozycja, która mówiła wręcz o zintensyfikowaniu działań. Aktywiści mówili o 101 zabitych w działaniach militarnych. Najwięcej osób straciło życie w Hims (58 zabitych), Hamie i pod Aleppo. Jednak rebelianci w dalszym ciągu byli gotowi do porozumienia zgodnie z pokojowym planem ONZ. Dali reżimowi czas do 12 kwietnia 2012 na zakończenie wszystkich działań, w przeciwnym razie zadeklarowali walkę. 11 kwietnia 2012 w aktach przemocy zginęło niemal 100 osób. W operacjach w kontrolowanych przez rebeliantów dzielnicach Hims zginęło 57 osób. Działania były prowadzone w Hamie, a na Ar-Rastan spadły pociski artyleryjskie. W dzielnicy Hims – Dajr Baalba żołnierze dopuścili się masakry na 16-osobowej rodzinie.

II termin zawieszenia broni 12 kwietnia 2012 o godz. 6:00 (5:00 czasu polskiego) nastąpił drugi termin zawieszenia broni. Tego dnia nie odnotowano działań wojskowych oprócz czterech incydentów. W godz. 5:50-6:20 na miasto Zabadani spadło pięć pocisków, jednak po tym mieszkańcy poinformowali, że w mieście panował spokój. Trzy pociski spadły na górę Shahshabo w centrum kraju. Ponadto krótkotrwały ostrzał snajperów miał miejsce w Hims w dzielnicach Dajr Baalba i Kusar (6 zabitych), wymiana ognia była słyszana także w Idlib, gdzie zginęły cztery osoby. Po południu siły bezpieczeństwa zastrzeliły mężczyznę w Hamie, który nie zatrzymał się w punkcie kontrolnym, z kolei na przedmieściach Damaszku 5 osób. Z kolei w Aleppo w wyniku wybuchu miny-pułapki pod autobusem zginął jeden żołnierz, a 24 wojskowych i cywili zostało rannych. Według syryjskich Lokalnych Komitetów Koordynacyjnych łącznie zginęło 17 osób.