Arabskie powstanie w Palestynie nazywane także Wielką Rewolucją Arabską – powstanie narodowe palestyńskich Arabów przeciwko brytyjskiej władzy kolonialnej i masowej imigracji żydowskiej, do którego doszło w latach 1936–1939 w Mandacie Palestyny.

Powstanie składało się z dwóch odrębnych faz. Pierwsza faza rozpoczęła się od wezwania Wysokiego Komitetu Arabskiego do ogłoszenia strajku generalnego. Faza ta przybrała postać strajków i różnorodnych protestów politycznych, do których dochodziło w miastach. Brytyjska administracja mandatowa stłumiła tę fazę w październiku 1936. Wykorzystano przy tym kombinację różnych politycznych i dyplomatycznych kroków oraz zagrożono wprowadzeniem stanu wojennego. Druga faza rozpoczęła się pod koniec 1937 i przybrała postać gwałtownych zbrojnych wystąpień arabskich chłopów, które były ukierunkowane przeciwko brytyjskim siłom. Do stłumienia powstania władze użyły wojska i sił policyjnych. Dodatkowo do obrony osiedli żydowskich sformowano żydowskie siły samoobrony. Utworzone w czerwcu 1938 Specjalne Jednostki Nocne Hagany przeprowadzały nocne operacje na terytorium całej Palestyny, organizując zasadzki i atakując arabskie milicje. Podczas tłumienia powstania wykorzystano wielorakie środki represyjne, które były obliczone na zastraszenie ludności arabskiej i osłabienie poparcia dla buntu.

Chociaż powstanie zakończyło się niepowodzeniem, miało jednak długofalowe skutki. Jego następstwem był przebieg wojny domowej w Mandacie Palestyny (1947–1948) i arabska klęska w I wojnie izraelsko-arabskiej (1948–1949).

Tło konfliktu U podstaw wybuchu w 1936 arabskiego powstania w Mandacie Palestyny leżały głównie czynniki ekonomiczne. Gdy w 1918 zakończyła się I wojna światowa, Brytyjczycy przejęli kontrolę nad zacofaną i bardzo biedną Palestyną. Ponad dwie trzecie autochtonicznej ludności stanowili chłopi, którzy zamieszkiwali tereny wiejskie, żyjąc w ubóstwie na marginesie społeczeństwa. Imperium Osmańskie, a następnie brytyjskie władze mandatowe nałożyły wysokie podatki na produkcję rolną i płody rolne. Dodatkowym czynnikiem pogarszającym status społeczny arabskich chłopów były utrzymujące się w latach 1920–1930 niskie ceny, tani import, klęski żywiołowe i słabe zbiory. Niskie plony były także wynikiem zacofania arabskiego rolnictwa. Wszystkie te czynniki powodowały postępujące ubożenie i zadłużenie chłopów. Czynsze płacone przez najemców gwałtownie rosły, powodując szybki wzrost liczby bezrolnych chłopów. Jednocześnie żydowskie organizacje syjonistyczne wykupywały liczne grunty rolne pod rozbudowę osiedli żydowskich. Rosnące osadnictwo żydowskie w Palestynie budziło coraz większe niezadowolenie społeczności arabskiej. Do pierwszych wystąpień arabskich doszło już w 1920 – były to zamieszki w Nabi Musa, a społeczność żydowska rozpoczęła tworzenie własnej paramilitarnej organizacji samoobrony Hagana. W maju 1921 doszło do kolejnych krwawych arabskich wystąpień – zamieszki w Jafie. Aby uspokoić nastroje społeczności arabskiej, brytyjskie władze w czerwcu 1922 ogłosiły białą księgę Churchilla, która w znacznym stopniu ograniczała liczebność nowych żydowskich imigrantów napływających do Palestyny. Do kolejnych arabskich wystąpień doszło w 1929 – zamieszki w Palestynie 1929. Po tych wydarzeniach zostało przeprowadzone dochodzenie, a końcowy raport przedstawił sekretarz stanu do spraw kolonii sir John Hope Simpson. Raport mówił, że arabska społeczność Palestyny nie jest w stanie stworzyć własnego samodzielnego państwa, ponieważ jest zbyt biedną i słabą ekonomicznie grupą społeczną. Jako jedyną możliwość rozwoju Palestyny wskazano napływ średniej klasy żydowskiej, która poprzez tworzenie nowych osad rolniczych pobudzała rozwój gospodarki narodowej. Jednakże wiązało się z tym rosnące zagrożenie ze strony arabskich rozruchów. Wrogość do nowych imigrantów była podstawowym czynnikiem budującym rodzącą się narodową tożsamość palestyńskich Arabów. Podsumowując, raport stwierdzał, że aby utrzymać spokój wewnętrzny należy ograniczyć żydowską imigrację. W rezultacie, w październiku 1930 brytyjski rząd opublikował kolejną białą księgę Passfielda, zmniejszając liczbę żydowskich imigrantów i ograniczając prawa nabywania ziemi w Palestynie. Ograniczenia w nabywaniu ziemi były stosunkowo łatwe do obejścia, a władze mandatowe okazały się nieskuteczne w przestrzeganiu przepisów. W rezultacie coraz bardziej pogłębiały się różnice w statusie ekonomicznym społeczności arabskiej i żydowskiej. Dotyczyło to rozwoju gospodarczego, ilości inwestycji, dostępu do służby zdrowia, poziomu edukacji i pomocy społecznej. Płaca minimalna arabskich robotników była ustalona na niższym poziomie niż robotników żydowskich, w wyniku czego tania arabska siła robocza masowo odpływała ze wsi i była zatrudniana w żydowskich firmach. Wielu bezrolnych arabskich chłopów tłoczyło się w slumsach Jafy i Hajfy. Znaleźli oni wsparcie i pomoc charyzmatycznego szejka Izz ad-Din al-Kassama, który zachęcał chłopów do zakładania spółdzielni rolniczych oraz stawiania oporu Brytyjczykom i Żydom, którzy usiłują kolonizować ich kraj. Narastający bunt był więc powstaniem ludowym, w którym biedni chłopi wybrali przywódców i skierowali swój gniew przeciwko władzom mandatowym i żydowskim osadom rolniczym.

W 1930 szejk Izz ad-Din al-Kassam założył antysyjonistyczną i antybrytyjską organizację paramilitarną Czarna Ręka (arab. الكف الاسود; al-Kaff al-Aswad). Rozpoczął werbunek chłopów i zorganizował system szkoleń paramilitarnych. Towarzyszyła temu ekspansja idei panarabizmu i arabskiego nacjonalizmu. W tym samym okresie pojawiły się nowe arabskie organizacje polityczne, społeczne, kulturalne i religijne, mobilizujące palestyńskich Arabów do zachowania swojego odrębnego dziedzictwa i tożsamości. W 1928 powstało Stowarzyszenie Młodzieży Muzułmańskiej (arab. جمعية الشبان المسلمين, Jam’iyyat al-Shubban al-Muslimin), które w 1932 przyłączyło się do antysyjonistycznej Partii Młodzieży Kongresu. Był to początek palestyńskiego ruchu skautów. W styczniu 1932 Jakub al-Ghusajn zorganizował w Jafie pierwszy Narodowy Kongres Młodzieży Arabskiej, na którym głośno wyrażono poglądy panarabskie. Od końca lat 20. XX wieku kobiece organizacje były coraz bardziej aktywne w sprawach społecznych i politycznych. W 1929 w Jerozolimie odbył się Kongres Kobiet Arabskich, w którym uczestniczyło 200 kobiet. Założono wówczas Stowarzyszenie Kobiet Arabskich, którego liderką była feministka Tarab Abdul al-Hadi. W 1932 powstała nacjonalistyczna arabska Partia Niepodległości (arab. حزب الاستقلال العربي, Hizb al-Istiqlal), której działalność była finansowana przez kilku zamożnych notabli. W 1934 powstała Partia Obrony Narodowej, w 1935 Partia Palestyńskich Arabów, Partia Reform i Blok Narodowy. Istniało także kilka podziemnych organizacji, które wzywały do oporu zbrojnego. W rejonie miasta Safed działała organizacja Zielona Dłoń, została ona jednak rozbita przez Brytyjczyków w 1931. W rejonie Hebronu działała Organizacja Świętej Walki, kierowana przez Abd al-Kadir al-Husajni ego. Od 1935 w rejonie Tulkarem i Kalkilja działali Młodzi Rebelianci. Tradycyjne święta religijne, takie jak Nabi Musa, przybrały charakter demonstracji politycznych o wymiarze nacjonalistycznym. Dodano do nich nowe święta narodowe o zupełnie nowym charakterze. 2 listopada obchodzono Dzień Balfoura, aby wyrazić niezadowolenie i sprzeciw wobec deklaracji Balfoura. 4 lipca obchodzono rocznicę bitwy pod Hittin (z 1187), po której muzułmańska armia Saladyna zajęła Jerozolimę. Począwszy od 1930, każdy 16 maja obchodzono jako Dzień Palestyny. Całemu temu ożywieniu społeczno-politycznemu sprzyjał rozwój społeczeństwa obywatelskiego, tworzenie organów władz samorządowych, a także rozbudowa transportu, komunikacji i mediów. Brytyjskie władze mandatowe czyniły wiele wysiłków, aby w ten sposób pobudzać rozwój kraju.

W dniu 16 października 1935 w porcie Jafa doszło do poważnego w skutkach incydentu. Arabscy dokerzy rozładowywali beczki z cementem White-Star z belgijskiego statku „Leopold II”, które były przeznaczone dla żydowskiego kupca J. Katana. Gdy jedna z beczek przypadkowo otworzyła się, ze środka wypadła broń i amunicja. Przeprowadzone przez brytyjskich urzędników dochodzenie wykazało, że w beczkach znajdowało się 25 karabinów maszynowych Lewis, 800 karabinów oraz 400 tys. sztuk amunicji. Był to poważny przemyt broni przeznaczonej dla żydowskiej organizacji paramilitarnej Hagana. Wywołało to ogólne oburzenie arabskiej prasy i 26 października doszło do strajku generalnego. Pod koniec października Izz ad-Din al-Kassam podjął decyzję o rozpoczęciu walki zbrojnej z Brytyjczykami i Żydami. Jordański książę Raszed Al-Khuzai udzielił mu bezpośredniego poparcia, dzięki czemu rozpoczęło się „powstanie szejka al-Kassama”. Powstańcy mieli swoją główną bazę w górach w rejonie miasteczka Adżlun w Emiracie Transjordanii. Tam otrzymywali uzupełnienia i broń, a następnie wyruszali na akcje do Mandatu Palestyny, przeprowadzając akcje dywersyjne przeciwko żydowskim kibucom i moszawom oraz brytyjskim liniom kolejowym. W listopadzie 1935 doszło do starcia arabskich bojowników z patrolem brytyjskiej policji, w którym zginął jeden policjant. Po tym incydencie Brytyjczycy zorganizowali obławę i w starciu przy wiosce Dża’bad zabili al-Kassama. Jego śmierć wywołała oburzenie arabskiej społeczności. W pogrzebie w Hajfie uczestniczyły tłumy. Dwa tygodnie po jego śmierci, lider społeczności żydowskiej Dawid Ben Gurion ostrzegł Komitet Wykonawczy Mapai, że „po raz pierwszy Arabowie zobaczyli, jak ktoś ofiarował własne życie dla sprawy. Dało to Arabom siły moralnej, której im brakowało”. Porównał on al-Kassama do Josefa Trumpeldora, który zginął w 1920 podczas obrony żydowskiej osady Tel Chaj.

Wybuch powstania Arabskie powstanie rozpoczęło się 15 kwietnia 1936 od ataku na konwój żydowskich ciężarówek na drodze z Nablusu do Tulkarem. Napastnicy zastrzelili dwóch żydowskich kierowców: Izrael Khazan zginął na miejscu, a Zvi Dannenberg zmarł pięć dni później. Sprawcami napaści byli dawni członkowie organizacji Czarna Ręka, którzy teraz nazywali sami siebie Kassamijun lub zwolennikami al-Kassama. Pogrzeb Izraela Khazana, który odbył się 17 kwietnia w Tel Awiwie, przerodził się w wielką demonstrację nacjonalistyczną. Jej uczestnicy niszczyli arabskie mienie i pobili kilku przechodniów.

Pierwsza faza powstania thumb|Khalil al-Sakakini wzywał powstańców do walki na „śmierć lub życie” thumb|Abd al-Kadir al-Husajni, 1936 thumb|Żydowski autobus z kratami w oknach, aby chronić pasażerów przed kamieniami i wrzuceniem do środka granatów, 1936 thumb|Członkowie żydowskiej Hagany w pobliżu Rosz ha-Ajin, 1936 Pierwsza faza powstania rozpoczęła się od wezwania Wielkiego Muftiego Jerozolimy Muhammada Amin al-Husajniego z dnia 16 kwietnia 1936 do ogłoszenia strajku generalnego. W dniu 19 kwietnia w Jafie doszło do gwałtownych arabskich rozruchów, podczas których atakowano żydowskich przechodniów. W odpowiedzi do podobnych incydentów doszło w Tel Awiwie, gdzie atakowano arabskich przechodniów. Między 19 a 22 kwietniem w Jafie i Tel Awiwie zginęło 16 Żydów i 5 Arabów. Rannych zostało 49 Żydów i 41 Arabów. W Jafie ograbiono i spalono żydowską szkołę, a tysiące Żydów uciekło do Tel Awiwu w obawie przed eskalacją przemocy. Wysoki komisarz Palestyny sir Arthur Grenfell Wauchope usiłował uspokoić sytuację, jednak jego działania spotkały się z odmową arabskich przywódców. Wzrost napięcia był tak gwałtowny, że podczas pogrzebów ofiar zamieszek w Tel Awiwie, w dniu 20 kwietnia, Dawid Ben Gurion powiedział do żałobników, że Żydzi będą bezpieczni jedynie w społecznościach w 100% żydowskich i wybudowanych na żydowskiej ziemi.