thumb|200px|Podobizna króla Dawida lub Artakserksesa I (fragment) thumb|200px|Podobizna Uriasza lub Hamana (fragment) Dawid odprawiający Uriasza (Haman uświadamia sobie swój los) – obraz holenderskiego malarza Rembrandta Harmenszoona van Rijn, wykonany w 1665 roku.
Data powstania obrazu nie jest do końca ustalona. W większości opracowań uznaje się powstanie dzieła pomiędzy rokiem 1660 a 1665. Większą zagadką jest tematyka i interpretacja obrazu.
Interpretacja postaci na podstawie drugiej księgi Samuela Według jednej interpretacji obraz przedstawia scenę zaczerpniętą ze Starego Testamentu z 2 Księgi Samuela. Historia opowiada o królu Dawidzie, który podczas walk z Ammonitami, przebywał w swoim pałacu i zobaczył piękną, kąpiącą się kobietę. Była to Batszeba, żona wodza Uriasza Hetyty. Król poznał kobietę i posiadł ją, w wyniku czego stała się brzemienna. Wówczas Dawid posłał po męża Batszeby, by ten, nieświadom, wrócił do domu i spełniał swe obowiązki małżeńskie. Wódz nie usłuchał króla i pod pozorem wierności swoim wojskom spędzał noce ze swoimi żołnierzami. Pewnego dnia Dawid wysłał list do dowódcy armii Joaba:
Interpretację postaci z prawej strony jako Dawida i Uriasza w czerwonej szacie, prezentowali radzieccy historycy sztuki Jurij Kuzniecow i Irena LinnikGaleria malarstwa w Ermitażu, zbiory i ich historia Jurij Kuzniecow; katalog i wybór il. Irena Linnik; z ros. tł. Igor Zakrzewski Warszawa: „Arkady”, 1977. oraz niemiecki historyk, znawca dzieł Rembrandta, Wilhelm Valentiner.
Interpretacja postaci na podstawie księgi Estery Według innej interpretacji dzieło porusza temat związany z wydarzeniami opisanymi w Starym Testamencie w Księdze Estery. Obraz tytułowany jest jako Haman uświadamia sobie swój los. Głównymi postaciami jest zarządca Haman i król Achaszwerosz (Aswerus). Motyw przedstawiony na obrazie dotyczy chwili, gdy Achaszwerosz poleca Hamanowi uczczenie Mardocheusza.
Haman był wiernym sługą króla Achaszwerosza, miał wielką władzę i nienawidził ludu żydowskiego oraz jego przedstawiciela, Mardocheusza. Ten ostatni wzbudzał u niego wielką niechęć, ponieważ nigdy nie oddawał mu czci. Mardocheusz zasłużył się Achaszweroszowi, gdy dzięki wskazówkom otrzymanym w śnie wydał mu dwóch eunuchów spiskujących na życie króla. Achaszwerosz obdarzył go zaszczytem służenia mu na dziedzińcu królewskim. Gdy zarządca osiągnął już najwyższy szczebel władzy i zaufania u władcy, postanowił zgładzić niepokornego Żyda i rozkazał przygotowanie drzewa na którym miał go powiesić. W dniu zabicia Żyda, król przypomniał sobie o Mardocheuszu za sprawą tajemniczego snu. Wróciła sprawa ze skazanymi za zdradę eunuchami. Król postanowił jeszcze raz nagrodzić Żyda. Nie wiedząc w jaki sposób to zrobić zwrócił się o radę do Hamana:
Według późniejszej relacji, na dworze królewskim odbyła się uczta zorganizowana przez królową Esterę. Obecny na niej król, zapragnął spełnić każde życzenie królowej. Ta, będąc z ludu żydowskiego o czym nikt nie wiedział, zażyczyła sobie śmierci Hamana jako tego, który prześladuje jej lud.
Rembrandt prawdopodobnie wybrał moment, gdy Achaszwerosz poleca Hamanowi uczczenie Mardocheusza. Taką interpretację przedstawiali m.in. Madlyn Kahr, J. NieuwstratenHaman, Rembrandt and Michelangelo, Oud Holland – Quarterly for Dutch Art History, Volume 82 1967., Christian Tümpel. Według interpretacji H. van de Waala scena przedstawia moment, gdy Haman dowiaduje się o wyroku śmierci wydanego na niego przez króla Achaszwerosza. Trzecią postacią miałby być sługa Hamana, Charbona, w którego zgodnie z żydowską tradycją wciela się prorok EliaszNa podstawie Symbole i obrazy Jan Białostocki s. 328.. Podobna kompozycja tematu, wyłączająca obecność Estery, została zaprezentowana w żydowskim przedstawieniu teatralnym granym wówczas w Amsterdamie, w 1659 roku.
Opis obrazu Obraz przedstawia trzy postacie. Na pierwszym planie widać mężczyznę w czerwonym płaszczu przedstawiający, w zależności od interpretacji, Hamana lub Uriasza. Postać wyraźnie jest zakłopotana lub zasmucona. Nie patrzy na widza, lecz ze spuszczonym wzrokiem przyjmuje swój los; czy to wyrok króla Achaszwerosza (Aswerusa) czy rozkaz króla Dawida. W obu przypadkach historia kończy się jego śmiercią. Dwie postacie za nim mają również smutny wyraz twarzy. Przedstawione w ten sposób postacie powodowały wiele trudności w ich zidentyfikowaniu. Według tradycji, król Achaszwerosz był przedstawiany najczęściej jako mężczyzna oburzony lub zagniewany. Tak wygląda na obrazie nauczyciela Rembrandta Lastmana pt. Gniew Ahaswera na HamanaPieter Lastman, Gniew Ahaswera na Hamana, 1615 Muzeum Narodowe w Warszawie., tak też jest w dziele z Releigh autorstwa Lievensa i obrazach Jana Steena. Wyjaśnienie takiego stanu rzeczy zaproponowała historyk sztuki Madlyn Kahr: wyraz zatroskania króla proponuje interpretować jako wyraz jego smutku wyrażony z chwilą uświadomienia sobie przezeń niewdzięczności, jaką zawinił wobec MordocheuszaAlfred Bader, A New Interpretation of Rembrandt’s „Disgrace of Haman”.Madlyn Kahr, A Rembrandt Problem: Haman or Uriah?. Druga postać, stojąca z tyłu po lewej stronie, identyfikowana jest albo z pisarzem, któremu Dawid dyktował list w sprawie Uriasza, albo (w drugim przypadku) jako dworzanin króla Achaszwerosza.
Według Jana Białostockiego obraz należy do ikonograficznie najoryginalniejszych i najbardziej osobistych dzieł RembrandtaJan Białostocki Symbole i obrazy s. 332.. Nie posiada on żadnych analogii ikonograficznych i nikt nie próbował go naśladować. Jest rzadkim przykładem przedstawienia bohatera negatywnego i jedynym przykładem obrazu w całości poświęconemu Hamanowi jako jednostce, której losy mogą nas obchodzić, w której sytuację się wczuwamy, której los staje się głównym tematem i oddziaływa na nas niemal katartycznieJ. Białostocki Symbole i obrazy s. 332.
Przypisy
Bibliografia Douglas Mannering, Życie i twórczość Rembrandta, Wyd. Muza SA, Warszawa 1995, . Jan Białostocki, Symbole i obrazy, Wyd. PWN, Warszawa 1982, .
Kategoria:Obrazy Rembrandta Kategoria:Obrazy w Muzeum Ermitażu Kategoria:Król Dawid na obrazach