Stanisław Józef Grochmal (ur. 13 kwietnia 1911 w Jureczkowej, zm. 17 kwietnia 1995 w Krakowie) – polski naukowiec, profesor medycyny, w latach 1965–1968 rektor Wyższej Szkoły Wychowania Fizycznego w Krakowie, wykładowca Akademii Medycznej im. Mikołaja Kopernika, działacz społeczny.
Życiorys Stanisław Grochmal był najmłodszym z czworga dzieci Michała (zm. 1916) i Heleny Zającówny. Ukończył szkołę powszechną w Korczynie i Państwowe Gimnazjum im. Mikołaja Kopernika w KrośnieKopernikański Słownik Biograficzny [dostęp 2026-05-28].. Po złożeniu w 1929 roku egzaminu dojrzałości rozpoczął studia na Wydziale Lekarskim Uniwersytetu Poznańskiego. W 1933 roku został młodszym asystentem Wydziału Fizjologii, dwa lata później uzyskał tytuł doktora nauk medycznych. Po ukończeniu studiów odbył w latach 1935–1936 służbę wojskową w Szkole Podchorążych Sanitarnych Rezerwy. Następnie pracował w szpitalach Warszawy i Krakowa oraz w Zakładzie Patologii Ogólnej i Doświadczalnej Uniwersytetu Jagiellońskiego, gdzie przygotowywał się do specjalizacji w zakresie fizjopatologii.
Po mobilizacji w sierpniu 1939 roku otrzymał przydział do 16 pułku piechoty Ziemi Tarnowskiej. W jego składzie, jako naczelny lekarz, uczestniczył w działaniach kampanii wrześniowej. Po złożeniu broni przez jednostkę 20 września został wzięty do niewoli i osadzony w obozie przejściowym w Bochni. Zwolniony 6 października, został skierowany do Tuchowa, gdzie wraz z sześcioma innymi lekarzami miał się zająć przeciwdziałaniem epidemiom dyzenterii i tyfusu plamistego. Został kierownikiem miejscowego ośrodka zdrowia, od 1942 roku szpitala epidemicznego. W konspiracji przyjął pseudonim „Lechita”. Był szefem sanitarnym tarnowskiego Inspektoratu Armii Krajowej, prowadził szkolenia dla partyzanckich sanitariuszy, sam udzielał pomocy medycznej rannym i ukrywał ich na terenie podległego szpitala. Dwukrotnie aresztowany przez gestapo, był jednak wkrótce zwalniany.
Po zakończeniu wojny powrócił do Krakowa. Pracując w Szpitalu św. Łazarza zorganizował i został pierwszym kierownikiem Centralnej Poradni Lekarskiej PCK. Następnie pracował między innymi na Oddziale Neurologiczno-Psychiatrycznym Państwowego Szpitala Klinicznego. W 1954 roku został kierownikiem Katedry Fizjologii Wyższej szkoły Wychowania Fizycznego. Habilitację uzyskał w 1962 roku, stanowisko profesora nadzwyczajnego sześć lat później. W latach 1965–1968 był rektorem Wyższej Szkoły Wychowania Fizycznego. Swą dalszą karierę naukową związał z krakowską Akademią Medyczną. W latach 1972–1981 był kierownikiem Oddziału Rehabilitacji Instytutu Neurologii. Specjalizował się w zagadnieniach rehabilitacji, opublikował około 20 prac naukowych i 200 artykułów, był autorem około 50 referatów naukowych. Był członkiem Krajowego Zespołu ds. Rehabilitacji, wojewódzkim specjalistą i konsultantem ds. rehabilitacji. Otrzymał tytuł Zasłużonego Lekarza PRL. Na emeryturę przeszedł w 1981 roku.
Działał społecznie, popularyzował medycynę sportową, rehabilitację i higienę psychiczną, był członkiem fundacji profesorów Juliana Aleksandrowicza i Adama Kunickiego. W 1987 r. został członkiem Zarządu Fundacji im. Brata Alberta, założonej przez Zofię Tetelowską. Należał do Związku Bojowników o Wolność i Demokrację, Związku Inwalidów Wojennych i Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej. Był współzałożycielem Koła Krośnian w Krakowie. Tworzył poezje, opublikował dwa tomiki wierszy: Tęczowa droga (1994) i Ścieżki życia (1997).
Został Honorowym Obywatelem Miasta Krosna (1978) i Zasłużonym Obywatelem Miasta Krakowa (1984).
Zmarł w Krakowie, pochowany na cmentarzu Rakowickim (kwatera CD-1-1).
Pośmiertnie uhonorowano Go m.in. awansem do stopnia podpułkownika Wojska Polskiego, honorowym członkostwem Polskiego Towarzystwa Rehabilitacji, nazwaniem jego imieniem jednej z sal wykładowych Akademii Wychowania Fizycznego w Krakowie, szlaku turystycznego w okolicy Korczyny oraz ulicy w Tuchowie, a także kilkoma tablicami pamiątkowymi, w tym w kościele Na Piasku, kościele redemptorystów w Tuchowie i w Radwanowicach.
Ordery i odznaczenia
Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari (1968) Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (1971) Krzyż Walecznych Srebrny Krzyż Zasługi z Mieczami Krzyż Partyzancki Krzyż Armii Krajowej Medal „Za udział w wojnie obronnej 1939” Medal 30-lecia Polski Ludowej Medal 40-lecia Polski Ludowej Medal 10-lecia Polski Ludowej Odznaka „Honoris Gratia” (pośmiertnie, 2006), Złota Odznaka „Za zasługi dla Ziemi Krakowskiej”
Przypisy
Bibliografia Kazimierz Grochmal: Profesor Stanisław Józef Grochmal (13 kwietnia 1911 – 17 kwietnia 1995): Wspomnienie w 12. rocznicę śmierci. „Alma Mater”. 4 (91)/2007. ISSN 1427-1176.
Kategoria:Absolwenci Wydziału Lekarskiego Uniwersytetu Poznańskiego Kategoria:Członkowie Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej (kombatanci) Kategoria:Ludzie związani z Krosnem Kategoria:Nauczyciele akademiccy polskich uczelni medycznych Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Armii Krajowej Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Partyzanckim Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Walecznych Kategoria:Odznaczeni Medalem 10-lecia Polski Ludowej Kategoria:Odznaczeni Medalem 30-lecia Polski Ludowej Kategoria:Odznaczeni Medalem 40-lecia Polski Ludowej Kategoria:Odznaczeni medalem „Za udział w wojnie obronnej 1939” Kategoria:Odznaczeni odznaką „Honoris Gratia” Kategoria:Odznaczeni Srebrnym Krzyżem Zasługi z Mieczami Kategoria:Pochowani na cmentarzu Rakowickim Kategoria:Polscy lekarze Kategoria:Rektorzy Akademii Wychowania Fizycznego w Krakowie Kategoria:Uczestnicy kampanii wrześniowej (strona polska) Kategoria:Urodzeni w 1911 Kategoria:Zmarli w 1995 Kategoria:Żołnierze Armii Krajowej