Maciej Słomczyński (ur. 10 kwietnia 1920Dokładny rok jego urodzenia, 1920 lub 1922, jest przedmiotem sporu nawet wśród członków jego najbliższej rodziny. Datę 1922 postuluje córka Macieja Słomczyńskiego. w Warszawie, zm. 20 marca 1998 w Krakowie) – polski pisarz i tłumacz. Swoje powieści kryminalne podpisywał pseudonimem Joe Alex.
Życiorys Był synem amerykańskiego reżysera oraz producenta filmowego Meriana C. Coopera i Marjorie Crosby, Angielki (później Marjorie Crosby-Słomczyńska). Nazwisko Słomczyński nosił po ojczymie, Aleksandrze Słomczyńskim, za którego wyszła jego matka, kiedy nie zdecydowała się na wyjazd do USA z CooperemHollender B., Film o Amerykaninie, który walczył za Polskę, Rzeczpospolita, nr 150, 29 czerwca 2007 r., str. A13.. Biologiczne ojcostwo Coopera jest jednak kwestionowane, m.in. przez rodzinęStarszy brat Macieja, Wojciech, uważa, że „Matka wystąpiła z tą informacją dopiero w czasie drugiej wojny światowej (...) aby bratu, wówczas opuszczającemu Polskę, stworzyć lepsze perspektywy urządzenia się na Zachodzie” – podaje Justyna Zarzycka w artykule Nie mogłem być inny. Zagadka Macieja Słomczyńskiego, Słomczyńska-Pierzchalska, Małgorzata, Gazeta Wyborcza, 18 września 2003 r., dostępne w Internecie, dostęp 2008-03-29, 18:33.. Uczęszczał do gimnazjum pijarów w Rakowicach. W lipcu 1939 jako ekstern zdał maturę w Wejherowie.
Podczas okupacji niemieckiej, w 1941 wstąpił do Konfederacji Narodu, w 1943 znalazł się w Armii Krajowej. Został aresztowany w 1944 i osadzony na Pawiaku w Warszawie, skąd uciekł. Ponownie schwytany został deportowany do obozu pracy w Austrii, udało mu się stamtąd uciec do Szwajcarii. Następnie pracował dla 3 Armii USA pod wodzą gen. George’a Pattona i amerykańskiej żandarmerii w Paryżu.
Na stałe powrócił do Polski w 1947, mieszkał w Łodzi, a później w Krakowie. Swój pierwszy tekst, Ballada o kucharzu i literacie, opublikował w łódzkim tygodniku „Tydzień”. W 1947 wydał zbiór wierszy dla dzieci, Makówka z Milanówka.
W czasach stalinowskich w Polsce Ludowej był prześladowany: poddany inwigilacji jako prawdopodobny angielski szpieg. Od grudnia 1952 przez kilkanaście miesięcy był tajnym współpracownikiem organów bezpieczeństwa publicznego, ps. „Maciek”, a następnie „Włodek”. Aby zerwać kontakt, wyjechał do Gdańska. W następnych latach wielokrotnie odmawiał współpracy. Ponownie próbowano go zwerbować w 1972, lecz bezskutecznie, a w efekcie Słomczyński sam stał się obiektem intensywnej inwigilacji o kryptonimie „Kent”.
W 1953 był sygnatariuszem Rezolucji Związku Literatów Polskich w Krakowie w sprawie procesu krakowskiego. Był autorem napisanej w 1957 powieści rozliczeniowej „Cassiopeia”, w której prezentuje postawy środowiska twórczego wobec komunizmu i powody, jakie skłaniały sporą część tego środowiska do służby nowemu ustrojowi (książka nie została wydana ze względów politycznych).
Przełożył m.in. Ulissesa i Podróże Guliwera, jako jedyna osoba na świecie przetłumaczył wszystkie dzieła Williama Szekspira. Jego przekłady Szekspira są jednak poddawane krytyce za brak zrozumiałości i wiernościBarańczak, Stanisław. 2004. „Ocalone w tłumaczeniu”. Wyd. a5, Kraków..
Od 1947 był członkiem Związku Literatów Polskich, od 1947 członkiem (od 1972 członkiem honorowym) Stowarzyszenia Autorów ZAiKS, w 1973 został członkiem Irish Institute, w 1975 współzałożył Międzynarodowe Stowarzyszenie Pisarzy Kryminalnych oraz został członkiem PEN Clubu. Założyciel James Joyce Foundation (USA), wiceprezes 1973–1977, członek zarządu (od 1977). Był też członkiem Stowarzyszenia Pisarzy Polskich, Rotary Club, wiceprezesem międzynarodowego stowarzyszenia „Fundacja Jamesa Joyce’a”.
Joe Alex i Kazimierz Kwaśniewski Był autorem powieści sensacyjnych i kryminalnych, publikował pod pseudonimami Joe Alex (także Józef Aleks) i Kazimierz Kwaśniewski (powieści milicyjne). Jako Joe Alex był autorem scenariuszy filmowych, sztuk teatralnych (Panny z Acheronu) oraz widowisk i audycji telewizyjnych. Kryminały Joe Alexa zostały przetłumaczone na 13 języków: białoruski, bułgarski, czeski, litewski, łotewski, niemiecki, rosyjski, rumuński, serbsko-chorwacki, słowacki, słoweński, ukraiński i węgierski.
Życie prywatne mały|Grób Macieja Słomczyńskiego na cmentarzu Rakowickim w Krakowie Był trzykrotnie żonaty. Jego pierwszą żoną była Barbara, z domu Targońska. Po raz drugi ożenił się z Lidią, z domu Zamkow, aktorką i reżyserką teatralną. Po rozwodzie z nią, ożenił się po raz trzeci z Teresą z Grzybowskich, córką Konstantego, prawnika i historyka, oraz Krystyny z Estreicherów, pisarki.
Dzieci: Maciej Marian (ur. 1944), dziennikarz, Piotr (ur. 1956), Wojciech (ur. 1962), matematyk, Małgorzata (ur. 1966), biolożka molekularna.
Został pochowany w Krakowie na cmentarzu Rakowickim, w alei zasłużonych (kwatera LXIX pas B-2-12).
Twórczość Pod własnym nazwiskiem Lądujemy 6 czerwca (Księgarnia Naukowa, Łódź 1947) Zadanie porucznika Kenta (Księgarnia Naukowa, Łódź 1947) Fabryka śmierci Szary cień Opowiadania o sprawach osobistych (Iskry, Warszawa 1953) Opowiadania o dalekich drogach (Wydawnictwo Literackie, Kraków 1954) Marsz ołowianych żołnierzy (Nasza Księgarnia, Warszawa 1965)
Jako Joe Alex Powiem wam jak zginął (1959) Śmierć mówi w moim imieniu (1960) Jesteś tylko diabłem (1960) Cichym ścigałam go lotem (1962) Zmącony spokój Pani Labiryntu (1965) Gdzie przykazań brak dziesięciu (1968) Piekło jest we mnie (1975), rozszerzone wydanie Niechaj odnajdą swoich wrogów Niechaj odnajdą swoich wrogów (w antologii Pod szlachetnym koniem) Cicha jak ostatnie tchnienie (1991)
Czarne okręty – cykl powieści historycznych dla młodzieży – RSW Prasa-Książka-Ruch, Warszawa 1972–1975 Ofiarujmy bogom krew jego Oto zapada noc mroczna Abyś nie błądził w obcej ciemności A drogi tej nie zna nikt Cień nienawiści królewskiej Lew was rozszarpał płowy Ciemny pierścień zakrzepłej krwi Kraina umarłych liści Posejdon o białym obliczu Niechaj umrze o wschodzie słońca Sam bądź księciem
Jako Kazimierz Kwaśniewski Śmierć i Kowalski (scenariusz filmu pt. Ostatni kurs podpisany jest Joe Alex) Zbrodniarz i panna (scenariusz filmu o tym samym tytule podpisany jest Joe Alex) Każę aktorom powtórzyć morderstwo Gdzie jest trzeci król? (scenariusz filmu pt. Gdzie jest trzeci król podpisany jest Joe Alex) Ciemna jaskinia Czarny Kwiat (Echo Krakowa 1965–1967, wydanie książkowe: Gdzie jest trzeci król?)
Scenariusze filmowe Joe Alex, Zbrodniarz i panna, 1963, reż. Janusz Nasfeter Joe Alex, Ostatni kurs, 1963, reż. Jan Batory Joe Alex, Gdzie jest trzeci król, 1966, reż. Ryszard Ber
Przekłady John Milton, Raj utracony William Faulkner, Światłość w sierpniu Robert Louis Stevenson, Przedziwna historia doktora Jekylla i pana Hyde’a James Matthew Barrie, Przygody Piotrusia Pana Lewis Carroll, Przygody Alicji w Krainie Czarów Lewis Carroll, O tym, co Alicja odkryła po drugiej stronie lustra Geoffrey Chaucer, Troilus i Criseyda William Blake, Czterej Zoa Vladimir Nabokov, Skośnie w lewo James Joyce, Ulisses Jonathan Swift, Podróże Guliwera
Nagrody i odznaczenia W 1972 otrzymał nagrodę literacką ZAiKS-u dla tłumaczy, w 1975 nagrodę PEN-Clubu, w 1977 nagrodę Fundacji A. Jurzykowskiego w Nowym Jorku, w 1980 Nagrodę Miasta Krakowa za „twórczość literacką i przekładową”Wpisani w kulturę miasta, [w:] „Dziennik Polski”, s. 1, nr 112, 19 maja 1980., a w 1996 Nagrodę Wojewody Krakowskiego.
Postanowieniem prezydenta Aleksandra Kwaśniewskiego z dnia 11 listopada 1997, w uznaniu wybitnych zasług dla kultury narodowej, został odznaczony Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia PolskiPostanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 11 listopada 1997 r. o nadaniu orderów ()..
Upamiętnienie W 1998 roku uchwałą Rady Miasta nazwano jego imieniem jedną z ulic w Krakowie. W 2004 została ustanowiona Nagroda im. Macieja Słomczyńskiego, za najlepsze prace literackie z kręgu słuchaczy i absolwentów SLA.
Przypisy
Linki zewnętrzne Maciej Słomczyński w Katalogu Biblioteki Narodowej
Kategoria:Biografie kanonu polskiej Wikipedii Kategoria:Członkowie Konfederacji Narodu Kategoria:Członkowie PEN Clubu Kategoria:Członkowie Stowarzyszenia Pisarzy Polskich Kategoria:Członkowie Związku Literatów Polskich (Polska Rzeczpospolita Ludowa) Kategoria:Laureaci Nagrody Miasta Krakowa Kategoria:Ludzie urodzeni w Warszawie Kategoria:Ludzie związani z Milanówkiem Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita) Kategoria:Pisarze związani z Gdańskiem Kategoria:Pisarze związani z Krakowem Kategoria:Pochowani w alei zasłużonych na cmentarzu Rakowickim Kategoria:Polacy pochodzenia amerykańskiego Kategoria:Polacy pochodzenia angielskiego Kategoria:Polscy autorzy powieści kryminalnych Kategoria:Polscy prozaicy XX wieku Kategoria:Polscy tłumacze literatury angielskojęzycznej Kategoria:Sygnatariusze rezolucji Związku Literatów Polskich w Krakowie w sprawie procesu krakowskiego Kategoria:Tajni współpracownicy organów bezpieczeństwa Polski Ludowej Kategoria:Więźniowie Pawiaka (okupacja niemiecka) Kategoria:Urodzeni w 1920 Kategoria:Zmarli w 1998 Kategoria:Żołnierze Armii Krajowej