Jerzy Jan Rubach (ur. 16 lutego 1948 w Gdyni) – polski językoznawca i fonolog, anglista, profesor Uniwersytetu Warszawskiego i University of Iowa. Autor prac badawczych z zakresu fonologii generatywnej i leksykalnej języków germańskich i słowiańskich, a także systemu fonologicznego i innych aspektów dialektu kurpiowskiego.
Zarys biografii i kariery naukowej Absolwent Liceum im. Jana Zamoyskiego w Warszawie (1966) oraz Instytutu Anglistyki Uniwersytetu Warszawskiego (1971). W 1975 uzyskał stopień doktora na Uniwersytecie Warszawskim, a w 1981 stopień doktora habilitowanego na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu (na podstawie pracy Cyclic Phonology and Palatalization in Polish and English, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego 1981). Tytuł profesora otrzymał 29 czerwca 1988 roku. Od roku 1984 jest kierownikiem Zakładu Języka Angielskiego w Instytucie Anglistyki UW, w latach 1984–1990 był dyrektorem Instytutu Anglistyki UW.
Był profesorem wizytującym w szeregu europejskich i amerykańskich uniwersytetów, m.in. na Wolnym Uniwersytecie w Amsterdamie (Holandia), w Uniwersytecie Poczdamskim w Niemczech, Uniwersytecie Illinois w Urbanie i Champaign, Uniwersytecie Waszyngtonu, Uniwersytecie Stanu Ohio, Uniwersytecie Kalifornijskim w San Diego. Od 1990 jest profesorem językoznawstwa w Department of Linguistics University of Iowa.
Autor ukazujących się w najważniejszych międzynarodowych czasopismach językoznawczych (m.in. „Language”, „”, „”, „Journal of Linguistics”) prac na temat fonologii języków angielskiego, polskiego, słowackiego, rosyjskiego, ukraińskiego, niderlandzkiego i innych. Współtwórca teorii fonologii leksykalnej oraz derywacyjnej teorii optymalności () – wersji dopuszczającej istnienie poziomów derywacyjnych. Opublikował w formie książkowej m.in. podręcznik klasycznej fonologii generatywnej Analysis of Phonological Structures (1982), monografię dotyczącą palatalizacji w języku polskim w ujęciu fonologii leksykalnej (Cyclic and Lexical Phonology: The Structure of Polish, 1984) oraz wydaną w serii Oxford University Press The Phonology of the World’s Languages monografię o fonologii języka słowackiego The Lexical Phonology of Slovak (1993, 2005).
Badając od 2003 system fonologiczny dialektu kurpiowskiego, opracował dla niego jednolite zasady pisowni, które przedstawił w opublikowanej w 2009 książce Zasady pisowni kurpiowskiego dialektu literackiego. Zostały one bardzo szybko przyjęte przez Związek Kurpiów i są rozpowszechniane i utrwalane w kolejnych publikacjach po kurpiowsku i na temat dialektu kurpiowskiegoZ nowej ortografii korzystają m.in. następujące prace wydane w latach 2010–2013 przez Związek Kurpiów: Henryk Gadomski (2010). Śpiewnik kurpiowski. Ostrołęka: Związek Kurpiów (229 s.). Wojciech Łukaszewski (2010). Elementarz kurpiowski. Jednorożec: Gminny Zespół Kultury (76 s.). Maria Samsel, Katarzyna Mróz, Mirosław Grzyb (2010). Gadki kurpiowskie. Ostrołęka: Muzeum Kultury Kurpiowskiej (102 s.). Krystyna Mroczkowska i Stefania Prusaczyk (2010). Kurpiowska nasza mała ojczyzna. Myszyniec: Towarzystwo Przyjaciół Ziemi Kurpiowskiej im. bp. Edwarda Samsela (28 s.). Krystyna Mroczkowska i Stefania Prusaczyk (2011). Jesień na Kurpiach. Myszyniec. Towarzystwo Przyjaciół Ziemi Kurpiowskiej im. bp. Edwarda Samsela (37 s.). Henryk Gadomski, Mirosław Grzyb, Tadeusz Grec (2013). Słownik wybranych nazw i wyrażeń kurpiowskich. Ostrołęka: Związek Kurpiów (265 s.).W latach 2011 i 2014 Związek Kurpiów zorganizował semestralne kursy nauki pisma kurpiowskiego według nowej ortografii, zob. .
12 czerwca 2025 został odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski „za wybitne zasługi dla rozwoju językoznawstwa, za popularyzowanie polskiej myśli naukowej na świecie”Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 12 czerwca 2025 r. o nadaniu orderów ()..
Wybrane prace Książki Kurpiowska ortografia, Związek Kurpiów, Ostrołęka 2019, . Kurpiowska deklinacja, Związek Kurpiów, Ostrołęka 2017, . Kurpiowska koniugacja, Związek Kurpiów, Ostrołęka 2016, . Zasady pisowni kurpiowskiego dialektu literackiego, Związek Kurpiów, Ostrołęka 2009, . The Lexical Phonology of Slovak, Oxford University Press, Oxford 1993, . Cyclic and Lexical Phonology. The Structure of Polish, Foris Publications, Dordrecht 1984, . Analysis of Phonological Structures, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1982, . Cyclic Phonology and Palatalization in Polish and English, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 1981, OCLC 830211409. Changes of Consonants in English and Polish: A Generative Account, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1977, OCLC 3699865.
Publikacje w czasopismach i pracach zbiorowych Chain Effects in Kurpian, „Journal of Linguistics” 56 (2020), ss. 663–690, . Three Arguments for Underspecified Representations, „Studies in Polish Linguistics” 4 (2019), ss. 191–217, . Surface Velar Palatalization in Polish, „Natural Language and Linguistic Theory” 37:4 (2019), ss. 1421–1462, . Polish Yers: Representation and Analysis, „Journal of Linguistics” 52 (2016), ss. 421–466, . Exceptional Segments in Polish, „Natural Language and Linguistic Theory” 31 (2013), ss. 1139–1162, . Syllabic repairs in Macedonian, „Lingua” 121 (2011), ss. 237–268, . The vocalic system of Kurpian, „Studies in Polish Linguistics” 6 (2011), ss. 81–98, . Slavic palatalization, in M. van Oostendorp, C. Ewen, B. Hume, and K. Rice (eds.), Companion to Phonology (2011), Oxford/Boston: Blackwell-Wiley, ss. 2908–2935, . Prevocalic Faithfulness, „Phonology” 25 (2008), ss. 433–468, . Mid Vowel Fronting in Ukrainian, „Phonology” 22 (2005), ss. 1–36, . Derivation in Optimality Theory: A Reply to Burzio, „Linguistic Inquiry” 35 (2004), ss. 656–670, . Duke-of-York Derivations in Polish, „Linguistic Inquiry” 34 (2003), ss. 601–629, . Polish Palatalization in Derivational Optimality Theory, „Lingua” 113 (2003), ss. 197–237, . Against Subsegmental Glides, „Linguistic Inquiry” 33 (2002), ss. 672–687, . Allomorphy in Optimality Theory: Polish Iotation, „Studies in Polish Linguistics” 77 (2001), ss. 26–60 (wspólnie z Geertem E. Booijem), . Backness Switch in Russian, „Phonology” 17 (2000), ss. 39–64, . Glide and Glottal Stop Insertion in Slavic Languages: A DOT Analysis, „Linguistic Inquiry” 31 (2000), ss. 271–317, . A Slovak Argument for the Onset - Rhyme Distinction, „Linguistic Inquiry” 29 (1998), ss. 168–179, . Shortening and Ambisyllabicity in English, „Phonology” 13 (1996), ss. 197–238, . Nonsyllabic Analysis of Voice Assimilation in Polish, „Linguistic Inquiry” 27 (1996), ss. 69–110, . Affricates as Strident Stops in Polish, „Linguistic Inquiry” 25 (1994), ss. 119–143, . Skeletal versus Moraic Representations in Slovak, „Studies in Polish Linguistics” 11 (1993), ss. 625–653, . Final Devoicing and Cyclic Syllabification in German, „Linguistic Inquiry” 21 (1990), ss. 79–94, . Syllable Structure Assignment in Polish, „Phonology” 7 (1990), ss. 121–158 (wspólnie z Geertem E. Booijem), . Postcyclic versus Postlexical Rules in Lexical Phonology, „Linguistic Inquiry” 18 (1987), ss. 1–44, . A Grid Theory of Stress in Polish, „Lingua” 66 (1985), ss. 281–320 (wspólnie z Geertem E. Booijem), . Lexical Phonology: Lexical and Postlexical Derivations, „Phonology Yearbook” 2 (1985), ss. 157–172, . Segmental Rules of English and Cyclic Phonology, „Studies in Polish Linguistics” 60 (1984), ss. 21–54, . Morphological and Prosodic Domains in Lexical Phonology, „Phonology Yearbook” 1 (1984), ss. 1–27 (wspólnie z Geertem E. Booijem), .
Uwagi
Przypisy
Linki zewnętrzne
Kategoria:Absolwenci XVIII Liceum Ogólnokształcącego im. Jana Zamoyskiego w Warszawie Kategoria:Absolwenci Wydziału Neofilologii Uniwersytetu Warszawskiego Kategoria:Ludzie urodzeni w Gdyni Kategoria:Ludzie związani z Kurpiami Kategoria:Nauczyciele akademiccy University of Iowa Kategoria:Nauczyciele akademiccy Ohio State University Kategoria:Nauczyciele akademiccy Wydziału Neofilologii Uniwersytetu Warszawskiego Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita) Kategoria:Polscy angliści Kategoria:Polscy dialektolodzy Kategoria:Polscy językoznawcy Kategoria:Urodzeni w 1948