Odznaka Honorowa za Zasługi dla Republiki Austrii (niem. Ehrenzeichen für Verdienste um die Republik Österreich) – najwyższe odznaczenie państwowe Republiki Austrii o randze orderu.
Historia Odznaka Honorowa za Zasługi (1922–1934) thumb|upright|Wielka Złota Odznaka Honorowa z Gwiazdą z 1922 Po rozpadzie Austro-Węgier, ustawą z 3 kwietnia 1919 wszystkie tytuły szlacheckie, ordery i odznaczenia zostały zniesione. Dopiero 4 listopada 1922 ustanowiono po raz pierwszy Odznakę Honorową za Zasługi dla Republiki Austrii. Jej podział na dziesięć klas potwierdzono rozporządzeniem z 23 lutego 1923: Wielka Gwiazda Odznaki Honorowej (Großstern des Ehrenzeichens) Wielka Złota Odznaka Honorowa na Wstędze (Großes goldenes Ehrenzeichen am Bande), Wielka Złota Odznaka Honorowa z Gwiazdą (Großes goldenes Ehrenzeichen mit dem Stern) Wieka Złota Odznaka Honorowa (Großes goldenes Ehrenzeichen), Wielka Srebrna Odznaka Honorowa (Großes silbernes Ehrenzeichen), Złota Odznaka Honorowa (Goldenes Ehrenzeichen), Srebra Odznaka Honorowa (Silbernes Ehrenzeichen), Złoty Medal (Goldene Medaille), Wielki Srebrny Medal (Große silberne Medaille), Srebrny Medal (Silberne Medaille). Kolejne rozporządzenia z 26 marca 1924, 2 kwietnia 1925, 9 października 1925 i 7 lipca 1926 ustaliły przeznaczenie w przypadku odznaczania wojskowych i zmieniły nazwy dwóch klas: Złoty Medal przemianowano na Złotą Odznakę Zasługi (Goldene Verdienstzeichen), Wielki Srebrny Medal przemianowano na Srebrną Odznakę Zasługi (Silberne Verdienstzeichen). 8 marca 1930 kolejne rozporządzenie dodało cztery nowe klasy: Wielka Odznaka Honorowa (Großes Ehrenzeichen), Złoty Medal (Goldene Medaille), Wielki Srebrny Medal (Große Silberne Medaille), Brązowy Medal (Bronzene Medaille), Ostateczny podział wyglądał jak podział współczesny, z wyłączeniem Wielkiego Srebrnego Medalu, który dziś nie istnieje.
Order Zasługi (1934–1938) thumb|upright|Krzyż Kawalerski Orderu Zasługi z 1934 Poprawka do konstytucji z 1934 zmieniła nazwę odznaczenia na Order Zasługi i zmieniła nazwy wszystkich klas, a 23 sierpnia 1935 dodano jeszcze jedną klasę, ustalając stateczny podział na siedemnaście klas: Wielka Gwiazda (Großstern), Krzyż Wielki I Klasy z Orłem (Großkreuz I.Klasse mit dem Adler) – dodany w 1935, Krzyż Wielki I Klasy (Großkreuz I.Klasse), Krzyż Wielki (Großkreuz), Krzyż Komandorski z Gwiazdą I Klasy (Komturkreuz I.Klasse mit dem Stern), Krzyż Komandorski z Gwiazdą (Komturkreuz mit dem Stern), Krzyż Komandorski I Klasy (Komturkreuz I.Klasse), Krzyż Komandorski (Komturkreuz), Krzyż Oficerski (Offizierskreuz), Krzyż Kawalerski I Klasy (Ritterkreuz I.Klasse), Krzyż Kawalerski (Ritterkreuz), Złota Odznaka Zasługi (Goldenes Verdienstzeichen), Srebrna Odznaka Zasługi (Silbernes Verdienstzeichen), Złoty Medal Zasługi (Goldene Verdienstmedaille), Wielki Srebrny Medal Zasługi (Große Silberne Verdienstmedaille), Srebrny Medal Zasługi (Silberne Verdienstmedaille), Brązowy Medal Zasługi (Bronzene Verdienstmedaille).
Odznaka Honorowa za Zasługi (od 1952) Odznaczenie to zostało ustanowione po raz drugi 2 kwietnia 1952 przez Radę Narodową Republiki Austrii. Jest nadawane obywatelom austriackim oraz obcokrajowcom za wybitne dokonania obywatelskie i zasługi dla republiki. Posiada 15 klas, które nadaje Prezydent Republiki.
Insygnia Oznakę (godło) stanowi krzyż maltański pokryty czerwoną emalią, z białymi prążkami wzdłuż pionowych i poziomych ramion. Krzyż wieńczy orzeł jak w godle państwowym Republiki, otoczony dziewięcioma tarczami z herbami poszczególnych austriackich landów. Metalowe części oznak są złote lub srebrne, zależnie od stopnia. Oznaki krzyży zasługi mają taki sam kształt, lecz wykonane są w złotym lub srebrnym metalu bez emalii.
Gwiazdy orderowe dołączane do wyższych stopni odznaczenia są ośmiopromienne, z nałożonym na środek orłem. Wielka Gwiazda jest złota, gwiazdy pozostałych stopni – srebrne.
Wstążki lub wstęgi są czerwone z białymi paskami pośrodku i dwoma białymi prążkami wzdłuż brzegów. Wstążki lub wstęgi odznak złotych (z wyjątkiem wielkich wstęg) są białe z czerwonymi paskami po bokach.
Awers medalu przedstawia orła Republiki, otoczonego laurowym wieńcem z herbami austriackich landów. Na rewersie widnieje dewiza: „FÜR VERDIENSTE UM DIE REPUBLIK ÖSTERREICH”.
Podział odznaczenia Nazewnictwo międzynarodowe i austriackie, sposób noszenia i przeznaczenie najwyższych klas: Klasa Specjalna, Wielka Gwiazda (Sonderstufe, Großstern) – noszona na wielkiej wstędze przez prawe ramię, z gwiazdą na lewej piersi, nadawana wyłącznie głowom państw. Krzyż Wielki I Klasy, Wielka Złota Odznaka Honorowa na Wstędze (Großkreuz I.Klasse, Großes Goldenes Ehrenzeichen am Bande) – noszona na wielkiej wstędze przez prawe ramię, z gwiazdą na lewej piersi, nadawana głównie premierom, ministrom oraz szefom parlamentów. Krzyż Wielki II Klasy, Wielka Srebrna Odznaka Honorowa na Wstędze (Großkreuz II.Klasse, Großes Silbernes Ehrenzeichen am Bande) – noszona na wielkiej wstędze przez prawe ramię, z gwiazdą na lewej piersi, nadawana przeważnie ministrom i ambasadorom, z reguły kończącym misję dyplomatyczną w Austrii. Wielki Oficer I Klasy, Wielka Złota Odznaka Honorowa z Gwiazdą (Großoffizierskreuz I.Klasse, Großes Goldenes Ehrenzeichen mit dem Stern) – noszona na wstędze na szyi, z gwiazdą na lewej piersi. Wielki Oficer II Klasy, Wielka Srebrna Odznaka Honorowa z Gwiazdą (Großoffizierskreuz II.Klasse, Großes Silbernes Ehrenzeichen mit dem Stern) – noszona na wstędze na szyi, z gwiazdą na lewej piersi. Krzyż Komandorski I Klasy, Wielka Złota Odznaka Honorowa (Kommandeurskreuz I.Klasse, Großes Goldenes Ehrenzeichen) – noszona na wstędze na szyi. Krzyż Komandorski II Klasy, Wielka Srebrna Odznaka Honorowa (Kommandeurskreuz II.Klasse, Großes Silbernes Ehrenzeichen) – noszona na wstędze na szyi. Krzyż Oficerski, Wielka Odznaka Honorowa (Offizierskreuz, Großes Ehrenzeichen) – noszona na szpilce bez wstążki Krzyż Kawalerski I Klasy, Złota Odznaka Honorowa (Ritterkreuz I.Klasse, Goldenes Ehrenzeichen) – noszona na piersi na wstążce złożonej w trójkąt. Krzyż Kawalerski II Klasy, Srebrna Odznaka Honorowa (Ritterkreuz II.Klasse, Silbernes Ehrenzeichen) – noszona na piersi na wstążce złożonej w trójkąt. Odznaka Zasługi I Klasy, Złota Odznaka Zasługi (Verdienstzeichen I.Klasse, Goldenes Verdienstzeichen) – noszona na piersi na wstążce złożonej w trójkąt. Odznaka Zasługi II Klasy, Srebrna Odznaka Zasługi (Verdienstzeichen II.Klasse, Silbernes Verdienstzeichen) – noszona na piersi na wstążce złożonej w trójkąt. Medal I Klasy, Złoty Medal (Medaille I.Klasse, Goldene Medaille) – noszony na piersi na wstążce złożonej w trójkąt. Medal II Klasy, Srebrny Medal (Medaille II.Klasse, Silberne Medaille) – noszony na piersi na wstążce złożonej w trójkąt. Medal III Klasy, Brązowy Medal (Medaille III.Klasse, Bronzene Medaille) – noszony na piersi na wstążce złożonej w trójkąt, obecnie nie nadawany.
Baretki Wielka Gwiazda Odznaki HonorowejWielka Złota Odznaka Honorowa na WstędzeWielka Srebrna Odznaka Honorowa na WstędzeWielka Złota Odznaka Honorowa z GwiazdąWielka Srebrna Odznaka Honorowa z GwiazdąWielka Złota Odznaka HonorowaWielka Srebrna Odznaka HonorowaWielka Odznaka HonorowaZłota Odznaka HonorowaSrebrna Odznaka HonorowaZłota Odznaka ZasługiSrebrna Odznaka ZasługiZłoty Medal ZasługiSrebrny Medal ZasługiBrązowy Medal Zasługi
Medal za Ratowanie Ginących thumb|left|120px|Baretka Medalu za Ratowanie Ginących Medal jest nadawany również jako nagroda za ratowanie życia (Lebensrettungsmedaille). Jest wówczas noszony na czerwonej wstążce z białymi prążkami wzdłuż brzegów, bez białego paska pośrodku. Ustanowiono początkowo dwa stopnie medalu za ratowanie życia (złoty i srebrny). W 1968 zniesiono stopień srebrny i obecnie nadawany jest wyłącznie w stopniu złotym. Oficjalna nazwa tego stopnia, to Złoty Medal Zasługi na Czerwonej Wstędze (Goldene Medaille am Roten Bande für Verdienste).
Odznaczeni
Odznaczeni Polacy (1954–2012)Aufstellung aller durch den Bundespräsidenten verliehenen Ehrenzeichen für Verdienste um die Republik Österreich ab 1952 (lista odznaczonych 1952-2012) 1955 – Benedykt Askanas – Krzyż Komandorski I Klasy 1974 – Bolesław Bartoszek – Wielki Oficer I Klasy 1974 – Józef Czyrek – Wielki Oficer I Klasy 1974 – Stanisław Długosz – Wielki Oficer I Klasy 1974 – Ludwik Drecki – Krzyż Komandorski I Klasy 1974 – Wiesław Godziszewski – Krzyż Oficerski 1974 – Jan Górecki – Krzyż Komandorski I Klasy 1974 – Andrzej Hetmanek – Krzyż Oficerski 1974 – Tadeusz Zaremba – Krzyż Komandorski I Klasy 1977 – Zygmunt Drozda – Wielki Oficer II Klasy 1977 – Andrzej Górecki – Krzyż Oficerski 1978 – Jerzy Hańbowski – Krzyż Komandorski I Klasy 1979 – Jerzy Bafia – Krzyż Wielki I Klasy 1985 – Zygmunt Bielawski – Krzyż Kawalerski II Klasy 1986 – Tomasz Buda – Medal I Klasy 1995 – Władysław Bartoszewski – Krzyż Wielki I Klasy 1997 – Andrzej Zoll – Krzyż Wielki I Klasy 1998 – Jerzy Buzek – Krzyż Wielki I Klasy 1998 – Aleksander Kwaśniewski Klasa Specjalna 1998 – Jerzy Plusa – Krzyż Kawalerski I Klasy 1999 – Bogusław Banaszak – Krzyż Oficerski 1999 – Jan Barcz – Krzyż Wielki I Klasy 1999 – Mieczysław Karczewski – Krzyż Oficerski 1999 – Stanisław Koprowski – Krzyż Oficerski 1999 – Irena Lipowicz – Krzyż Komandorski I Klasy 2000 – Jacek Purchla – Krzyż Kawalerski I Klasy 2001 – Andrzej Gołaś – Krzyż Komandorski I Klasy 2002 – Romuald Gelles – Krzyż Komandorski I Klasy 2002 – Jan Krucina – Krzyż Komandorski I Klasy 2002 – Franciszek Ziejka – Krzyż Komandorski I Klasy 2003 – Mateusz Kujawa – Krzyż Kawalerski I Klasy 2003 – Andrzej Jeziorek – Krzyż Kawalerski I Klasy 2003 – Elżbieta Penderecka – Krzyż Kawalerski I Klasy 2003 – Krzysztof Penderecki – Krzyż Komandorski I Klasy 2004 – Jacek Stanisław Buras – Krzyż Kawalerski I Klasy 2004 – Jolanta Charzewska-Miller – Odznaka Zasługi I Klasy 2004 – Maciej Formanowicz – Krzyż Kawalerski II Klasy 2004 – Ryszard Krauze – Krzyż Kawalerski I Klasy 2004 – Irena Poteracka-Noga – Odznaka Zasługi I Klasy 2004 – Henryk Skrzypiński – Krzyż Kawalerski II Klasy 2004 – Lubomira Zawadzka-Michalak – Odznaka Zasługi I Klasy 2005 – Teresa Konopka – Krzyż Kawalerski II Klasy 2005 – Dariusz Pawłoś – Krzyż Oficerski 2005 – Jerzy Sułek – Krzyż Komandorski I Klasy 2006 – Maria Baron – Złota Odznaka Zasługi 2006 – Maria Chmielewska – Złota Odznaka Zasługi 2006 – Maria Dionizja Sollik – Złota Odznaka Zasługi 2006 – Renata Szopa – Złota Odznaka Zasługi 2007 – Wiesław Balcerak – Krzyż Kawalerski I Klasy 2007 – Bogusław Banaszak – Krzyż Komandorski I Klasy 2007 – Jarosław Drozd – Krzyż Komandorski II Klasy 2007 – Faustyna Krzeżymon – Medal I Klasy 2007 – Kazimierz Ławrynowicz – Krzyż Kawalerski I Klasy 2007 – Stanisław Leszczyński – Krzyż Oficerski 2007 – Wojciech Molenda – Medal I Klasy 2007 – Roman Pawlytta – Medal I Klasy 2007 – Leszek Mieczysław Polkowski – Krzyż Oficerski 2007 – Zbigniew Tomkowski – Krzyż Kawalerski I Klasy 2007 – Jan Wojciech Topolewski – Krzyż Oficerski 2009 – Stanisław Dziwisz – Krzyż Wielki I Klasy 2009 – Monika Wójcik-Bednarz – Krzyż Kawalerski II Klasy 2009 – Dalia Żminkowska – Krzyż Kawalerski I Klasy 2010 – Stefan Kaszyński – Krzyż Komandorski II Klasy 2010 – Jacek Majchrowski – Krzyż Komandorski II Klasy 2010 – Agnieszka Partridge – Odznaka Zasługi I Klasy 2011 – Antoni Szlagor – Krzyż Kawalerski I Klasy 2017 – Przemysław Jaskółowski – Złota Odznaka Zasługi 2024 – Robert Makłowicz – Złota Odznaka Zasługi
Przypisy
Bibliografia Peter Diem, Die Symbole Österreichs, Kremayr & Scheriau, Wien 1995 Paul Hieronymussen, Orders, Medals and Decorations of Britain and Europe in Colour, London 1978 Walter A. Schwarz, Hab' die Ehre... 50 Jahre Ehrenzeichen für Verdienste um die Republik Österreich 1952–2002 : Ausstellungskatalog, Wien 2002