Województwo śląskie (1945–1950)

Województwo śląskieOkólnik nr 11 Prezesa Rady Ministrów z dnia 9 maja 1949 r. ws. nazw województw () (także województwo zagłębiowsko-śląskieGazeta Urzędowa Województwa Śląskiego, 1945, nr 3, Komunikat str. 2: UCHWAŁĄ RADY MINISTRÓW Z DNIA 26. LUTEGO 1945 R. ZOSTAŁY WYŁĄCZONE Z OBSZARU WOJEWÓDZTWA KIELECKIEGO I WŁĄCZONE DO WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO POWIATY: BĘDZIŃSKI, SOSNOWIECKI ORAZ ZAWIERCIAŃSKI. POWIĘKSZONE W TEN SPOSÓB WOJEWÓDZTWO ŚLĄSKIE OTRZYMAŁO NAZWĘ: WOJEWÓDZTWO ZAGŁĘBIOWSKO-ŚLĄSKIE, województwo śląsko-dąbrowskie) – jednostka administracyjna Polski istniejąca w latach 1945–1950, powstała na bazie przedwojennego województwa śląskiego.

Nazewnictwo thumb|250px|Komunikat wzmiankujący nadanie nazwy województwo śląsko-dąbrowskie 18 marca 1945 Nazwa utworzonej w 1945 jednostki administracyjnej z trzech niezależnych od siebie regionów (przedwojennego województwa śląskiego, Śląska Opolskiego i Zagłębia Dąbrowskiego), których obszar pokrywa się w znacznym stopniu z dzisiejszymi województwami: śląskim i opolskim, brzmiała województwo śląsko-dąbrowskie. Nazwa oficjalnie została ogłoszona w komunikacie zamieszczonym w „Gazecie Urzędowej Województwa Śląskiego” w marcu 1945 roku. Ogłoszono m.in.: „Województwo obejmujące ziemie Śląska Górnego, Śląska Opolskiego i Zagłębia Dąbrowskiego otrzymało nazwę: województwo śląsko-dąbrowskie”.

Określenia „województwo śląsko-dąbrowskie” (początkowo pojawiał się także zapis „województwo śląsko-zagłębiowskie” bądź „województwo zagłębiowsko-śląskie”) powszechnie stosowane były na obszarze samego województwa. Używano ich m.in. w ówczesnych wydawnictwach (np. kartograficznych), lokalnej prasie, na pieczęciach Urzędu Wojewódzkiego, czy w używanej przez wojewodę tytulaturze. Termin ten („województwo śląsko-dąbrowskie”) nie został jednak najprawdopodobniej usankcjonowany żadnym dokumentem potwierdzającym zasadność jego używania od strony formalnoprawnej i z tego powodu władze centralne oraz w ogólnopolskich zestawieniach używały także terminu „województwo śląskie”.

Poprzez wprowadzenie dla województwa nazwy „śląsko-dąbrowskie”, chciano symbolicznie podkreślić fakt „zjednoczenia” odróżniając nazwę nowego województwa od jednostki administracyjnej z okresu dwudziestolecia międzywojennego. Ponieważ w stolicy zdawano sobie sprawę z „dwoistości” nazewnictwa, dlatego często tłumaczono, że mimo prawidłowej nazwy województwa śląskiego „w potocznym użyciu stosowana jest nazwa województwo śląsko-dąbrowskie”. W 1947 przygotowano propozycję wprowadzenia dla obszaru województwa nazwy „katowickie”; Nazwa wprowadzona w życie w 1950 roku6 lipca 1950 r. zmieniono nazwę województwa śląskiego na katowickie ()., wraz z nowym podziałem na województwo katowickie i opolskie na mocy ustawy z 28 czerwca 1950 roku.

Historia W 1944 roku dekretem Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego uchylono wprowadzony przez III Rzeszę podział administracyjnyDekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 21 sierpnia 1944 r. o trybie powołania władz administracji ogólnej I i II instancji ().

7 maja 1945 zniesiono Statut Organiczny Województwa Śląskiego.

18 sierpnia 1945 włączono do obszaru województwa śląskiego z województwa kieleckiego powiaty: będziński i zawierciańskiDekret z dnia 7 lipca 1945 r. o zmianie granic województw: śląskiego, krakowskiego, kieleckiego, białostockiego i warszawskiego ().

1 grudnia 1945 województwo śląskie podzielono na gminy zbiorowe, równocześnie likwidując gminy jednostkowe, które przekształcono w gromady (ówczesny odpowiednik sołectw) wchodzące w skład gmin zbiorowych (województwo śląskie jako jedyne w II RP nie przeszło przez analogiczną transformację)Śląsko-Dąbrowski Dziennik Wojewódzki, 1945, nr 34. Równocześnie część gmin jednostkowych zniesiono, włączając je do sąsiednich miast, bądź do gmin wiejskich bez zachowania statusu gromady w gminie: +Zniesione gminy jednostkowe, włączone w całości lub częściowo 1.XII.1945 do miastZniesiona gmina jednostkowaWłączona do miastaPowiatUwagiKłodnicaHalemba, gminakatowickiBrzęczkowiceMysłowicekatowickiDroniowiczkiLublinieclublinieckiKokotekLublinieclublinieckiSteblówLublinieclublinieckiWymyślaczLublinieclublinieckiStara WieśPszczynapszczyńskiZamysłówRybnikrybnickiOrzepowiceRybnikrybnickitylko kolonia WawokJedłownikWodzisław ŚląskirybnickiRowieńŻoryrybnickitylko kolonia WygodaSowiceTarnowskie GórytarnogórskiLasowiceTarnowskie GórytarnogórskiUlrychówKlubczborkkluczborskiSzczepanowiceNiemodlinniemodlińskiWeseleNiemodlinniemodlińskiWysokaOlesnooleskitylko miejscowości Grodzisko i SzywałdStare OlesnoOlesnooleskitylko miejscowości Wojciechów i WołoszówBrzezinaStrzelce OpolskiestrzeleckiNowa WieśStrzelce OpolskiestrzeleckiNiezdrowiceUjazdstrzeleckiStary UjazdUjazdstrzelecki 28 czerwca 1946 przyłączono do obszaru województwa śląskiego powiaty: bytomski, miasto Bytom, dobrodzieński, gliwicki, miasto Gliwice, głubczycki, grodkowski, kluczborski, kozielski, niemodliński, nyski z Nysą, oleski, opolski z Opolem, prudnicki, raciborski z Raciborzem, strzelecki i miasto ZabrzeRozporządzenie Rady Ministrów z dnia 29 maja 1946 r. ws. tymczasowego podziału administracyjnego Ziem Odzyskanych (). Dla tego obszaru działania utworzono ekspozyturę urzędu wojewódzkiego w OpoluRozporządzenie Rady Ministrów z dnia 29 maja 1946 r. ws. powołania ekspozytur urzędów wojewódzkich na obszarze Ziem Odzyskanych ().

6 lipca 1950 z województwa wydzielono powiaty: opolski, kluczborski, raciborski, głubczycki, prudnicki, nyski, niemodliński i grodkowski do nowo utworzonego województwa opolskiego oraz zmieniono jego nazwę na katowickieUstawa z dnia 28 czerwca 1950 r. o zmianach podziału administracyjnego Państwa ().

Demografia Na początku 1946 roku województwo to zamieszkiwało 2,8 mln osób (183 osoby/km²). Mimo wysiedleń liczba mieszkańców, dzięki repatriacji i procesom migracyjnym, stale wzrastała i w 1949 osiągnęła 3,2 mln osób (209 os./km²).

Podział administracyjny PowiatPowierzchnia (km²)Liczba ludności 14 II 1946ogółemna km²będziński459176 564385bielski34959 622171Bielsko (miejski)b.d.25 725b.d.Bytom (miejski)3093 1793107bytomski10777 541724Chorzów (miejski)32110 6753459cieszyński66283 005125dobrodzieński32317 69055Gliwice (miejski)5695 9801714gliwicki85180 56995głubczycki69266 08196grodkowski52036 70271Katowice (miejski)42128 2903055katowicki213328 2721541kluczborski55543 30878kozielski66366 636100lubliniecki71547 50166niemodliński60533 29855nyski71471 988101oleski89345 95652opolski1427136 82696prudnicki79990 738114pszczyński1046154 829148raciborski54464 197118rybnicki890215 834242Sosnowiec (miejski)3377 8532361strzelecki89275 00084tarnogórski268103 901388Zabrze (miejski)44104 1842368zawierciański945111 407118

Miasta Wytłuszczone zostały siedziby powiatów.

Władze Wojewodowie śląscy: Jerzy Ziętek (od 1 lutego 1945 do 10 marca 1945) Aleksander Zawadzki (od 11 marca 1945 do 31 października 1948) Bolesław Jaszczuk (od 1 listopada 1948 do 1950)

Zobacz też województwo śląskie Podział administracyjny Polski (1944–1950)

Przypisy

Kategoria:Historia Śląska śląskie

Województwo śląskie (1945–1950)

Źródło i licencja