Przybędza

Przybędza – wieś w Polsce, położona w województwie śląskim, w powiecie żywieckim w gminie Radziechowy-Wieprz.

Wieś liczy ok. 1000 mieszkańców.

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa bielskiego.

Położenie wsi Wieś leży przy drodze ekspresowej S1 Bielsko-Biała – Zwardoń. Od południa sąsiaduje z Węgierską Górką, od wschodu z Wieprzem, a od północy z Radziechowami. Przez wieś płynie potok o tej samej nazwie – Przybędza, nazywany przez mieszkańców Przybędzanką.

We wsi znajduje się przedszkole i szkoła podstawowa, siedziba straży pożarnej OSP Przybędza i świetlica środowiskowa. Działa też Koło Gospodyń Wiejskich.

Integralne części wsi Od 2002 r. zmieniono status przysiółka Przybędza na wieś, zmieniając jednocześnie status niżej wymienionych miejscowości z przysiółek na część wsi.

+Integralne części wsi Przybędza SIMC Nazwa Rodzaj 0065815 Cuchedla część wsi0065821 Gołowska część wsi0065844 Podczerwieniec część wsi0065867 Sroki część wsi

Historia Przybędza stanowiła przysiółek Radziechów. Jego mieszkańcy trudnili się hodowlą bydła, uprawą ziemi, pracami leśnymi, a po powstaniu huty w Węgierskiej Górce podejmowali pracę także w tamtejszym zakładzie. Zlokalizowane tu były złoża skał wapiennych, których eksploatację rozpoczęto na początku XX wieku, a następnie kamienie te były wypalane w powstałych tutaj wapiennikach. Do 1914 działał tu także młyn oraz tartak, które funkcjonowały dzięki napędowi wodnemu.

Do 1934 Przybędza wraz z cała wsią Radziechowy tworzyła gminę jednowioskową. 1 sierpnia 1934 stała się ona częścią nowo powstałej gminy zbiorowej Zabłocie.

W trakcie okupacji niemieckiej podczas II wojny światowej mieszkańcy przysiółka nie zostali wysiedleni w wyniku „Aktion Saybusch”, jednak z powodu zajęcia części gospodarstw w głównej części wsi Radziechowy przez osadników niemieckich, zostani tu rozlokowani ich dotychczasowi mieszkańcy. Trzy osoby pochodzące z Przybędzy poniosły śmierć w niemieckich obozach. Osada została wyzwolona w kwietniu 1945, następnie przystąpiono do odbudowy zniszczeń wojennych.

Rozwój Przybędzy nastąpił od lat 50. XX wieku, kiedy to doszło tu do zintensyfikowania budownictwa jednorodzinnego oraz powstania w górnej części osady kolonii domków rekreacyjno-wypoczynkowych. We wrześniu 1955 przysiółek został zelektryfikowany. W 1954 uruchomiono Koło Gospodyń Wiejskich. W 1956 w budynkach o architekturze zakopiańskiej otwarta tu została szkoła podstawowa i przedszkole, a w 1959 – nowy obiekt mieszczący sklep Gminnej Spółdzielni. W budynku szkoły znalazło siedzibę Koło Gospodyń Wiejskich. W 1956 uruchomiono jednostkę Ochotniczej Straży Pożarnej.

W 1962 w Przybędzy został otwarty skup runa leśnego. W 1963 w Dolnej Przybędzy został otwarty kiosk, który po rozbudowie w 1979 został przekształcony na kolejny sklep. Od 1965 działała zlewnia mleka oraz Podstawowa Organizacja Partyjna Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej.

W 1974 główna droga prowadząca przez przysiółek otrzymała nawierzchnię z betonu smołowego oraz oświetlenie. Powstało wówczas także rondo umożliwiające zawracanie autobusów, dzięki czemu w 1975 możliwe było uruchomienie kursowania tu autobusów Państwowej Komunikacji Samochodowej, a w późniejszym okresie również linii Miejskiego Zakładu Komunikacyjnego w Żywcu.

Nowa remiza straży pożarnej „Dom Strażaka” powstała w 1975. W budynku tym utworzona również została świetlica gromadzka, punkt lekarski i biblioteka publiczna.

17 kwietnia 1979 Przybędza otrzymała status sołectwa, stanowiąc nadal część miejscowości Radziechowy. Jej pierwszym sołtysem został Emanuel Jagosz, a po jego śmierci w 1982 stanowisko to objął Władysław Jarco.

W 1981 założone zostało Kółko Rolnicze „Ziarno”, stanowiące organizację społeczno-zawodowy mieszkańców, która jednocześnie stanowiła związek zawodowy rolników.

W 1982 główna droga w Przybędzy pozyskała częściowo asfaltową nawierzchnię, a rok później doszło do modernizacji końcowego odcinka i oświetlenia go. W marcu 1982 rozpoczęta została ponadto modernizacja „Drogi Wajdowej”, łączącą osadę z Radziechowami, a wzdłuż jej biegu przez młodzież szkolną zostało nasadzone 400 drzewek. Trasa ta została oddana do użytku 7 maja 1982 i otrzymała nazwę ul. Obrońców Węgierskiej Górki. Otwarte wówczas zostały także 4 nowe mosty na potoku Przybędza. Dzięki działalności Kółka Rolniczego „Ziarno” w Przybędzy powstała sieć telefoniczna, a w Domu Strażaka uruchomiono gabinet dentystyczny. Kółko zajmowało się ponadto dotowaniem miejscowej szkoły, wspierało dzieci oraz osoby ubogie, finansowało zakupy węgla opałowego. 12 września 1982 w przysiółku zostały po raz pierwszy zorganizowane Dożynki Gminne.

26 sierpnia 1983 nastąpiło poświęcenie kamienia węgielnego pod budowę tu kaplicy rzymskokatolickiej, a po kilku miesiącach były gotowe jej mury, które nakryte zostały blaszanym dachem.

W latach 90. XX wieku powstała inicjatywa przekształcenia Przybędzy w samodzielną wieś. W 2000 sołectwo liczyło 925 mieszkańców.

1 stycznia 2002 Przybędza została wydzielona z Radziechów jako osobna miejscowośćRozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 14 grudnia 2001 r. w sprawie ustalenia i zmiany urzędowych nazw niektórych miejscowości w województwach: dolnośląskim, kujawsko-pomorskim, lubelskim, lubuskim, łódzkim, małopolskim, opolskim, podkarpackim, podlaskim, pomorskim, śląskim, świętokrzyskim, wielkopolskim i zachodniopomorskim oraz obiektów fizjograficznych w województwach lubelskim i lubuskim ().

Atrakcje turystyczne i ciekawe miejsca Nad miejscowością góruje Matyska (609 m n.p.m.) – wzniesienie położone między Przybędzą a Radziechowami – i z tych dwóch miejscowości prowadzi droga na szczyt. Na szczycie w roku jubileuszowym został wzniesiony Krzyż Milenijny i kapliczka. Miejsce to nazywane jest Golgotą Beskidów. Wzdłuż ścieżki prowadzącej na górę od strony Radziechów zbudowane zostały stacje drogi krzyżowej.

W 2021 roku Przybędza zajęła II miejsce w plebiscycie na najpiękniejszą wieś województwa śląskiego.

Parafia We wsi znajduje się kościół parafialny Matki Bożej Częstochowskiej; siedziba parafii, erygowanej 26 sierpnia 2013 roku (w 30-lecie powstania świątyni). Pierwszym proboszczem tej wspólnoty został ks. Janusz Dudek.

Przypisy Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części () GUS. Rejestr TERYT