Jan Kazimierz Danysz (ur. 11 marca 1884 w Paryżu, zm. w listopadzie 1914 w okolicach Roubaix) – polski fizyk urodzony i wykształcony we Francji (obywatel francuski), syn Jana Danysza i ojciec Mariana Danysza, uczeń Pierre'a Curie i asystent Marii Skłodowskiej-Curie, twórca pierwszego spektrometru beta.
Życiorys Był synem Jana Danysza, znanego polskiego bakteriologa, pracownika Instytutu Pasteura, którego nazywano nieoficjalnym ambasadorem PolskiJan Danysz – ojciec Jana Kazimierza – przed uzyskaniem matury emigrował do Francji; tam skończył studia przyrodnicze. Przyjął obywatelstwo francuskie, jednak pozostał Polakiem. Założył Towarzystwo dla Polaków przebywających we Francji – „Spójnia”, do którego należeli m.in. Stanisław Przybyszewski, Władysław Reymont, Stefan Żeromski.. Syn skończył szkołę średnią w 1901 r., po czym uczył się w Ecole Municipale de Physique et de Chimie Industrielles (Szkole Fizyki i Chemii Przemysłowej), w której wykładał Pierre Curie. Szkoła działała w pobliżu słynnej szopy, w której Maria i Pierre Curie w 1898 r. odkryli rad i polon; kontakt młodego Polaka z małżonkami Curie ułatwiał fakt, że byli oni związani ze środowiskiem polskiej emigracji. Otrzymał dyplom inżyniera w 1905 r. i został asystentem swojego nauczyciela. Już w 1906 r. została opublikowana pierwsza praca dotycząca jego badań (wykonanych w roku 1905) nad promieniotwórczym ołowiem otrzymanym ze smółki uranowej.
W kolejnych latach studiował na Wydziale Fizyko-Matematycznym paryskiej Sorbony. Po ukończeniu studiów w roku 1910 został asystentem Marii Skłodowskiej-CurieMaria Skłodowska-Curie kierowała w Sorbonie katedrą fizyki, zajmując w maju 1906 r. miejsce zmarłego męża.. W pierwszym roku pracy przygotowywał wszystkie doświadczenia prezentowane na jej wykładach. Pod wpływem Pierre'a i Marii Curie zajął się badaniem promieniowania beta. Stopień doktora nauk fizycznych uzyskał w 1913 r., na podstawie pracy nt. Recherches expérimentales sur les rayons beta de la famille du radium (Eksperymentalne badania na promieniowania beta rodziny radu).
Gdy w 1912 r. Towarzystwo Naukowe Warszawskie (TNW) rozpoczęło organizowanie Pracowni Radiologicznej w Warszawie, Maria Skłodowska-Curie zgodziła się objąć jej kierownictwo, równocześnie polecając J.K. Danysza na swojego zastępcę w Warszawie i Ludwika Wertensteina (drugiego ze swoich współpracowników) na asystenta. Obaj rozpoczęli pracę w Warszawie w roku 1913, a już w czerwcu 1914 r. opublikowano wyniki badań wykonanych w nowej jednostce. W 1914 był także wykładowcą Wydziału Przyrodniczego Towarzystwa Kursów Naukowych w WarszawieDziesięciolecie Wolnej Wszechnicy Polskiej TKN: sprawozdanie z działalności Towarzystwa Kursów Naukowych, 1906-1916, opracowali Ryszard Błędowski, Stanisław Orłowski, Henryk Mościcki, Warszawa 1917, s. 95 Podkarpacka BC – wersja elektroniczna.
Wybuch I wojny światowej przerwał te prace. Młody kierownik Pracowni – jako obywatel francuski i oficer rezerwy armii francuskiej – został w sierpniu 1914 r. powołany do wojska. Zginął na froncie francuskim w listopadzie 1914 r. w okolicach RoubaixŚ. p. Jan Danysz. „Kurjer Lwowski”. 471, s. 3, 7 grudnia 1914.. Został pochowany 8 listopada koło ReimsKronika. Z Paryża. „Kurjer Lwowski”. 479, s. 3, 15 grudnia 1914..
Publikacje Wykaz publikacji Jana Kazimierza Danysza opublikował w 1914 r. Ludwik Wertenstein: Sur le plomb radoactif extrait de la pechblende, C.R., nr 143, s. 232–234 (1906) Sur les rayons beta de la famille du radium, C.R., nr 153, s. 339–341; 1066–1068; Le Radium, nr 9, s. 1–5 (1912) wspólnie z J. Gőtzem; Sur le rayons beta de la radioactivité induite á évolution lente, Le Radium, t. 9, nr 6 (1912) Sur le ralentissement subi par les rayons beta lorsqu'ils traversent la matière, C.R., nr 154, s. 1502–104 (1912) wspólnie z W. Duanem; Sur les charges électriques transportées par les rayons alpha et beta, C.R., nr 155, s. 500–503 (1912) wspólnie z W. Duanem; Sur les charges électriques des rayons alpha et beta, Le Radium, nr 9, s. 417–421 (1912) wspólnie z W. Duanem; Electric Charges of Alpha and Beta-rays, American Journal of Science, t. 35 (4), s. 295–307 (1913) Sur les rayons beta des radiums B, C, D, E, Le Radium t. 10 Sur les rayons beta de la famille radium, Journ. de Physique, nr 3, s. 949–961 (1913) O radioaktywności i ciałach radioaktywnych, Gaz. Lek., Warszawa (II), nr 33, s. 1531–1536 (1913) O promieniach beta pierwiastków promieniotwórczych z grupy radu, Prace Mat-Fiz, nr 25, s. 1–10 (1914) wspólnie z L. Wertensteinem; Próba oddziaływania za pomocą promieni alfa na szybkość przemian promieniotwórczych, Spraw. T.N. W. III. nr 7, s. 546–555 (1914) wspólnie z L. Wertensteinem; O możliwości wywołania w polu magnetycznym anizotropii w wysyłaniu promieni alfa, Spraw. T.N. W. III. nr 7, s. 555–557 (1914) Tentative fainte pour influencer la vitesse des transformations radioactives par les rayons alpha, C.R., nr 161, s. 784–787 (1914) Ludwik Wertenstein, Ś.p.Jana Danysza praca ostatnia: Ładunek promieni beta RaB i RaC, Spraw. T.N. W. III. nr 9, s. 929–952 (1916)
Odznaczenia Krzyż Kawalerski Legii Honorowej
Wspomnienia Towarzystwo Naukowe Warszawskie zorganizowało 10 grudnia 1914 r. specjalne posiedzenie Wydziału III, na którym wkład J.K. Danysza do fizyki światowej przedstawiali prof. Józef Boguski oraz najbliższy współpracownik – Ludwik Wertenstein, który powiedział m.in.:
Z okazji 40-lecia śmierci J.K. Danysza Ignacy Stroiński (Katedra Chemii Jądrowej UJ przygotował artykuł biograficzny, który zakończył:
Uwagi
Przypisy Cyt. według I. Stroińskiego; Cyt. według I. Stroińskiego;
Linki zewnętrzne
Kategoria:Absolwenci ESPCI Paris Kategoria:Ludzie urodzeni w Paryżu Kategoria:Nauczyciele akademiccy Towarzystwa Kursów Naukowych (1905–1918) Kategoria:Polacy – Kawalerowie Legii Honorowej Kategoria:Polacy – żołnierze armii francuskiej w I wojnie światowej Kategoria:Polscy fizycy doświadczalni Kategoria:Polscy fizycy XX wieku Kategoria:Francuzi pochodzenia polskiego Kategoria:Urodzeni w 1884 Kategoria:Zmarli w 1914 Kategoria:Ofiary I wojny światowej