mały|Pielgrzymka Wrocławska, 2008 mały|upright=1.2|Pielgrzymka Łowicka na Jasną Górę (2010) Piesze pielgrzymki na Jasną Górę – coroczne piesze pielgrzymki na Jasną Górę, które wyruszają z wielu miast Polski w okresie letnim. Pielgrzymki kończą się wejściem na Jasną Górę. Większość z nich przybywa do Częstochowy na Uroczystość Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny (15 sierpnia), część na Uroczystość Matki Bożej Częstochowskiej (26 sierpnia).
Do najstarszych tradycji pieszych pielgrzymek na Jasną Górę zaliczane są m.in. pielgrzymki z Pabianic, Sieradza i Żywca. W przypadku pielgrzymki pabianickiej Biuro Prasowe Jasnej Góry podaje, że zapis o pierwszej pielgrzymce znajduje się w kronikach parafii św. Mateusza i widnieje przy nim rok 1468. Do dawnych tradycji pątniczych należy także pielgrzymka sieradzka; Biuro Prasowe Jasnej Góry określa ją jako pielgrzymkę, której pątnicy przychodzą na Jasną Górę od ponad 400 lat. Muzeum Okręgowe w Sieradzu wskazuje jednak, że pierwsza zorganizowana piesza pielgrzymka sieradzka datowana jest na połowę XIX wieku, choć wcześniejsze dokumenty z XVI i XVII wieku potwierdzają udział sieradzkich pątników w pielgrzymowaniu na Jasną Górę. W kronikach jasnogórskich odnotowano również pielgrzymkę górali z Żywiecczyzny w 1611 roku, przy czym nie wiadomo, czy po tej dacie pielgrzymki z Żywiecczyzny odbywały się regularnie.
Piesze pielgrzymki na Jasną Górę odbywają się przede wszystkim w okresie letnim, a największe grupy pątników docierają do sanktuarium w sierpniu. Głównym terminem wejść jest okres przed uroczystością Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny, obchodzoną 15 sierpnia. Drugi szczyt pielgrzymkowy przypada przed uroczystością Matki Bożej Częstochowskiej, obchodzoną 26 sierpnia.
Część pielgrzymek ma stałe, historycznie utrwalone terminy. Pielgrzymki docierające na uroczystość Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny wyruszają zwykle od końca lipca do pierwszych dni sierpnia, natomiast pielgrzymki zmierzające na uroczystość Matki Bożej Częstochowskiej rozpoczynają się najczęściej w drugiej połowie sierpnia. mały|Pielgrzymka akademicka na Jasnej Górze w 1936 roku mały|Szczecińska Piesza Pielgrzymka na Jasną Górę w Śremie, 2009 Piesze pielgrzymki na Jasną Górę są organizowane najczęściej jako wielodniowe przejścia podzielone na grupy. Uczestnicy zapisują się do określonych grup pielgrzymkowych i otrzymują znaki lub legitymacje pielgrzyma, a nad przebiegiem marszu czuwają kierownictwo pielgrzymki, księża przewodnicy oraz służby pielgrzymkowe. Trasy pieszych pielgrzymek na Jasną Górę są zwykle dzielone na dzienne odcinki, obejmujące miejscowości wymarszu, postoje, miejsca modlitwy, punkty obiadowe i miejsca noclegu. Poszczególne pielgrzymki mają własne trasy, dostosowane do miejsca rozpoczęcia, liczby dni marszu i lokalnych możliwości organizacyjnych. Przykładowo Piesza Pielgrzymka Wrocławska prowadzi etapami z Wrocławia przez Trzebnicę, Oleśnicę, Namysłów, Wierzbicę Górną, Kluczbork, Borki Wielkie i Jezioro na Jasną Górę. Warszawsko-Praska Pielgrzymka Piesza prowadzi z Warszawy przez m.in. Glinki, Warkę, Białobrzegi, Odrzywół, Fałków, Kluczewsko, Podlesie i Mokrzesz do Częstochowy; jej trasa liczy 315 km.
Dzień pielgrzymkowy obejmuje kolejne etapy marszu, postoje oraz część modlitewną. W Warszawsko-Praskiej Pielgrzymce Pieszej przewidziano półgodzinne postoje co około 4–6 km oraz godzinny postój obiadowy w środku dnia. Szczegółowe plany tras mogą obejmować także godziny pobudki, mszy, wymarszu, kolejnych etapów, odpoczynków i dojścia na nocleg.
W regulaminach pielgrzymek podkreślany jest ich religijny charakter. Warszawska Pielgrzymka Piesza określa pielgrzymkę jako akt o charakterze religijno-pokutnym oraz „rekolekcje w drodze”. W Pieszej Pielgrzymce Krakowskiej wspólnoty są dzielone na mniejsze grupy prowadzone przez księży przewodników, współpracujących ze służbami grupowymi, m.in. porządkowymi, kwatermistrzowskimi, muzycznymi, medycznymi i służbą czystości.
Do zadań służb pielgrzymkowych należy m.in. dbanie o porządek marszu, bezpieczeństwo grup oraz organizację postojów i noclegów. W Pieszej Pielgrzymce Krakowskiej służba porządkowa odpowiada m.in. za kierowanie ruchem, pilnowanie marszu prawą stroną drogi i niewyprzedzanie znaku idącego na początku grupy. Regulaminy pielgrzymek przewidują także podporządkowanie się poleceniom kierownictwa, służb porządkowych, służb medycznych oraz innych osób odpowiedzialnych za organizację przejścia.
Do najdłuższych tras pieszych pielgrzymek na Jasną Górę należą trasy pielgrzymek szczecińskiej i kaszubskiej. W ramach Szczecińskiej Pieszej Pielgrzymki najdłuższy wariant prowadzi z Pustkowa do Częstochowy i liczy 651,8 km; wariant ze Świnoujścia liczy 639,7 km, a wariant ze Szczecina 531,3 km. Biuro Prasowe Jasnej Góry określiło Szczecińską Pieszą Pielgrzymkę jako najdłuższą pieszą pielgrzymkę w Polsce, wskazując na ok. 650 km z Pustkowa i ok. 640 km ze Świnoujścia. Pielgrzymka kaszubska z Helu trwa 19 dni i liczy 638 km; jej trasa prowadzi przez województwa pomorskie, kujawsko-pomorskie, wielkopolskie, łódzkie i śląskie.
W 2019 roku w pielgrzymkach pieszych na Jasną Górę wzięło udział około 125 tysięcy osób, z czego około 87 tysięcy osób wzięło udział w pielgrzymkach docierających przed 15 sierpnia, a 37 tysięcy przed 26 sierpnia. Ponadto istnieją pielgrzymki rowerowe, rolkowe, biegowe, konne i inne. Największymi pielgrzymkami w 2019 roku były pielgrzymki: krakowska (8500 pielgrzymów), tarnowska (8100), warszawska oraz radomska (po ok. 6000 pielgrzymów), warszawska akademicka (3600 pielgrzymów) i podlaska (3200 pielgrzymów).
Najważniejsze polskie piesze pielgrzymki na Jasną Górę: Miasto Szacunkowa liczba uczestników Odległość (km) Czas trwania Od roku Pełna nazwa Aleksandrów Łódzki 350 135 21–24 sierpnia 1983 Piesza Pielgrzymka z Aleksandrowa Łódzkiego na Jasną Górę Białystok 400 480 30 lipca – 12 sierpnia 1987 Białostocka Piesza Pielgrzymka na Jasną Górę Bielsko-Biała 1800 153 6–11 sierpnia 1992 Piesza Pielgrzymka Diecezji Bielsko-Żywieckiej na Jasną Górę Drohiczyn 800 422,5 30 lipca – 13 sierpnia 1991 Piesza Pielgrzymka Drohiczyńska na Jasną Górę Elbląg 309 500 28 lipca – 11 sierpnia 1993 Piesza Pielgrzymka Elbląska Ełk 250 550 26 lipca – 11 sierpnia 1992 Ełcka Piesza Pielgrzymka na Jasną Górę Gdańsk ponad 200 ok. 500 28 lipca – 12 sierpnia 1982 Gdańska Piesza Pielgrzymka Gdynia 130 552 26 lipca – 12 sierpnia 1985 Gdyńska Piesza Pielgrzymka na Jasną Górę Gliwice 1500 ok. 100 21–23 sierpnia 1626 Gliwicka Piesza Pielgrzymka na Jasną Górę Głogów 500 300 2–12 sierpnia 1981 Piesza Pielgrzymka Głogowska Głowno 150 170 20–26 sierpnia 1987 Diecezjalna Piesza Pielgrzymka Rodzin z Głowna na Jasną Górę Gniezno 1200 266 28 lipca – 5 sierpnia 1983 Piesza Pielgrzymka Archidiecezji Gnieźnieńskiej Kalisz 2200 145 6–13 sierpnia,potem pieszo z powrotem 1637 Kaliska Piesza Pielgrzymka na Jasną Górę Kaszubska z Helu 300 638 25 lipca – 12 sierpnia 1982 Kaszubska Piesza Pielgrzymka na Jasną Górę Kielce 2344 230 6–13 sierpnia 1981 Kielecka Piesza Pielgrzymka na Jasną Górę Kraków 5500 150–220 od 3–6 do 11 sierpnia 1981 Piesza Pielgrzymka Archidiecezji KrakowskiejKraków120015012-18 sierpmia1992Piesza Pielgrzymka Dominikańska z Krakowa na Jasną Górę Legnica 700 260 26 lipca – 4 sierpnia 1993 Piesza Pielgrzymka Legnicka na Jasną Górę Lublin 1100 320 3–14 sierpnia 1979 Lubelska Piesza Pielgrzymka na Jasną Górę Łomża 400 450 1–14 sierpnia 1984 Łomżyńska Piesza Pielgrzymka na Jasną Górę Łowicz 300–400 190 maj–czerwiec 1656 Łowicka Piesza Pielgrzymka na Jasną Górę Łódź 2200 130 21–24 sierpnia,24–26 sierpnia(pobyt w Częstochowie) 1926 Piesza Pielgrzymka Łódzka na Jasną Górę Opole 2500 ok. 150 10/11/12–16 sierpnia 1976 Piesza Pielgrzymka Opolska na Jasną Górę Pabianice ok. 330 120 19–23 sierpnia, 23–26 sierpnia
(pobyt w Częstochowie 1468 Pabianicka Piesza Pielgrzymka na Jasną Górę Pelplin 840 368/500 28 lipca / 2 sierpnia – 13 sierpnia 1992 Piesza Pielgrzymka Diecezji Pelplińskiej na Jasną Górę Piotrków Trybunalski 513 ponad 100 11–14 lipca 1869 Piesza Pielgrzymka Piotrkowska na Jasną Górę Płock 1200 256 6–14 sierpnia 1982 Piesza Pielgrzymka Diecezji Płockiej na Jasną Górę Siedlce 2500 450 31 lipca – 14 sierpnia 1981 Piesza Pielgrzymka Podlaska na Jasną Górę Sieradz 650 116 22–29 sierpnia 1611 Piesza Pielgrzymka Sieradzka na Jasną Górę Poznań 1800 300 6–15 lipca 1934 Poznańska Piesza Pielgrzymka na Jasną Górę Przemyśl 2000 380 4–15 lipca 1978 Przemyska Piesza Pielgrzymka na Jasną Górę Radom 7255 ok. 280 6–13 sierpnia 1978 Piesza Pielgrzymka na Jasną Górę Diecezji Radomskiej Radomsko ok. 700 ponad 40 24–27 sierpnia Piesza Radomszczańska Pielgrzymka na Jasną Górę Rzeszów 730 ok. 300 4–13 sierpnia 1978 Rzeszowska Piesza Pielgrzymka na Jasną Górę Rybnik ok. 1500 ok. 115 30 lipca – 2 sierpnia 1946 Piesza Rybnicka Pielgrzymka na Jasną Górę Sandomierz 1000 ponad 230 2/4–12 sierpnia 1984 Piesza Pielgrzymka Ziemi Sandomierskiej Sosnowiec 1600 ponad 100 8/9–13 sierpnia 1992 Piesza Pielgrzymka Sosnowiecka Sulejów 300 ok. 100 22–29 sierpnia 1984 Sulejowska Piesza Pielgrzymka na Jasną Górę Szczecin(także grupy z Pustkowa i Świnoujścia) 330 531,3 / 639,7 / 651,8 25 lipca – 13 sierpnia 1983 Szczecińska Piesza Pielgrzymka na Jasną Górę Świder 880 250 5–14 sierpnia 1981 Świderska Pielgrzymka Piesza MSF na Jasną Górę Świdnica 500 236 1–8 sierpnia 2004 Piesza Pielgrzymka Diecezji Świdnickiej na Jasną Górę Tarnów 7000 240 17–25 sierpnia 1983 Piesza Pielgrzymka Tarnowska na Jasną Górę Toruń 2000 ok. 300 4–12 sierpnia 1979 Piesza Pielgrzymka Diecezji Toruńskiej na Jasną Górę Trzemeśnia 140 162 10–16 lipca 1983 Piesza Pielgrzymka z Trzemeśni na Jasną Górę Warszawa(kilka pielgrzymek) 10 000 ok. 250 5/6–15 sierpnia 1711/1981 Warszawska Pielgrzymka Piesza,Warszawska Akademicka Pielgrzymka Metropolitalna,ponadto pielgrzymka tradycyjna, niepełnosprawnych, Praska Rodzin oraz inne Wieruszów 250 100 23–29 sierpnia 1739 Wieruszowska Pielgrzymka Piesza na Jasną Górę Włocławek 1025 300 6–13 sierpnia 1989 Piesza pielgrzymka diecezji włocławskiej na Jasną Górę Wrocław 1500 230 2–10 sierpnia 1981 Piesza Pielgrzymka Wrocławska na Jasną Górę Zamość 450 360 2–14 sierpnia 1983 Piesza Pielgrzymka Zamojsko-Lubaczowska Zielona Góra 1200 ponad 300 31 lipca / 2 sierpnia – 12 sierpnia 1983 Piesza Pielgrzymka Diecezji Zielonogórsko-Gorzowskiej na Jasną Górę Żywiec 300 170 23–29 sierpnia 1611 Piesza Pielgrzymka Żywiecka na Jasną Górę mały|Msza przed wyruszeniem Warszawskiej Pielgrzymki Pieszej w 2025 roku Na Jasną Górę przybywają także pielgrzymi spoza Polski. Uczestniczą oni zarówno w osobnych pielgrzymkach zagranicznych, jak i w grupach włączonych w polskie pielgrzymki piesze. Biuro Prasowe Jasnej Góry podało, że w sezonie pielgrzymkowym 2024 w pieszych pielgrzymkach uczestniczyli pątnicy z 18 krajów świata, m.in. z Brazylii, Kamerunu, Kenii, Madagaskaru, Meksyku i Timoru Wschodniego.
Udział obcokrajowców w pieszych pielgrzymkach na Jasną Górę ma dłuższą tradycję. Według Biura Prasowego Jasnej Góry od 1966 roku zaznaczał się udział pątników-obcokrajowców w Warszawskiej Pielgrzymce Pieszej; w 1978 roku uczestniczyło w niej 850 osób z 17 krajów, w tym około 450 młodych Włochów, a od 1980 roku Włosi wędrowali także w pielgrzymkach z Krakowa i Lublina.
Przykładem samodzielnej zagranicznej pielgrzymki pieszej jest pielgrzymka ze słowackiego Vranova nad Topľou, związana z tamtejszą parafią paulińską. Jej początki Jasna Góra wiąże z 1991 rokiem i Światowymi Dniami Młodzieży w Częstochowie. Do Częstochowy dociera także piesza pielgrzymka z Zaolzia; według Biura Prasowego Jasnej Góry pierwsza taka pielgrzymka wyruszyła 7 sierpnia 1991 roku, jeszcze z Czechosłowacji.