thumb|250px|Rodzice chrzestni podczas chrztu dziecka.
Rodzice chrzestni – w chrześcijaństwie osoby wybrane do towarzyszenia osobie przyjmującej chrzest oraz do wspierania jej dalszego rozwoju religijnego. W odniesieniu do dziecka funkcję tę pełnią osoby wskazane zazwyczaj przez rodziców lub opiekunów, natomiast przy chrzcie dorosłego chrzestny może towarzyszyć kandydatowi w przygotowaniu do przyjęcia sakramentu. W tradycji łacińskiej używa się określeń patrinus i matrina, a w szerszym języku kościelnym także terminu „sponsor”.
W wielu Kościołach chrześcijańskich rodzice chrzestni nie są jedynie świadkami ceremonii, lecz osobami składającymi lub potwierdzającymi wyznanie wiary w imieniu chrzczonego dziecka i zobowiązującymi się do pomocy w jego wychowaniu religijnym. Zakres tej funkcji oraz szczegółowe wymagania wobec chrzestnych zależą od tradycji wyznaniowej i norm danego Kościoła.
Terminologia i funkcja W języku polskim utrwaliły się nazwy: ojciec chrzestny, matka chrzestna oraz zbiorcze określenie rodzice chrzestni. Osoba ochrzczona pozostaje wobec nich chrześniakiem albo chrześnicą. W tekstach prawa kanonicznego Kościoła łacińskiego zasadniczym pojęciem jest „chrzestny” lub „chrzestna”, ponieważ prawo przewiduje możliwość wyboru jednej osoby albo pary chrzestnych.
Podstawowym zadaniem chrzestnych jest udział w obrzędzie chrztu oraz późniejsze wspieranie ochrzczonego w życiu chrześcijańskim. Funkcja ta ma wymiar religijny i wspólnotowy: chrzestny występuje nie tylko jako krewny lub przyjaciel rodziny, ale także jako przedstawiciel wspólnoty wiary, w której udzielany jest chrzest.
Historia Instytucja chrzestnych wywodzi się z praktyki starożytnego chrześcijaństwa. Początkowo była związana przede wszystkim z chrztem dorosłych: kandydat do chrztu, czyli katechumen, był przedstawiany wspólnocie przez chrześcijanina, który mógł zaświadczyć o jego przygotowaniu i szczerości intencji. W tej pierwotnej funkcji chrzestny był więc poręczycielem i opiekunem kandydata na drodze wtajemniczenia chrześcijańskiego.
Wraz z upowszechnieniem chrztu dzieci rola ta uległa przekształceniu. Chrzestni zaczęli występować w imieniu dziecka, które samo nie mogło jeszcze złożyć wyznania wiary. W średniowieczu relacja między chrzestnymi, dzieckiem i jego rodzicami była rozumiana jako pokrewieństwo duchowe. Mogła ona mieć także znaczenie społeczne, tworząc więzi zobowiązania, opieki i patronatu między rodzinami.
W różnych okresach liczba chrzestnych bywała większa niż obecnie. Sobór trydencki ograniczył tę praktykę, dążąc do uporządkowania instytucji chrzestnych i związanych z nią skutków kanonicznych. Reforma trydencka ograniczała dopuszczalną liczbę rodziców chrzestnych do jednego chrzestnego albo jednej chrzestnej, ewentualnie do pary: ojca chrzestnego i matki chrzestnej.
Kościół katolicki Znaczenie funkcji W Kościele katolickim chrzestny ma pomagać osobie ochrzczonej w prowadzeniu życia zgodnego z przyjętym sakramentem. W przypadku chrztu osoby dorosłej towarzyszy jej w wtajemniczeniu chrześcijańskim, a w przypadku chrztu dziecka wraz z rodzicami przedstawia je do chrztu.
Katechizm Kościoła Katolickiego wskazuje, że do rozwoju łaski chrztu potrzebna jest pomoc rodziców, a także rola ojca i matki chrzestnej, którzy powinni być wierzący oraz zdolni i gotowi pomagać nowo ochrzczonemu – dziecku lub dorosłemu – na drodze życia chrześcijańskiego. Katechizm określa tę misję jako rzeczywistą funkcję kościelną.
Liczba chrzestnych Kodeks prawa kanonicznego stanowi, że przyjmujący chrzest powinien mieć, jeśli to możliwe, chrzestnego. Należy wybrać jednego chrzestnego lub jedną chrzestną, albo dwoje chrzestnych: mężczyznę i kobietę. Oznacza to, że w prawie kanonicznym Kościoła łacińskiego nie przewiduje się dwóch chrzestnych tej samej płci.
Brak chrzestnego nie wpływa na ważność chrztu. Kodeks przewiduje, że jeżeli nie ma chrzestnego, powinien być przynajmniej świadek, który może potwierdzić udzielenie chrztu.
Wymagania wobec chrzestnych Zgodnie z prawem kanonicznym do pełnienia funkcji chrzestnego może zostać dopuszczona osoba, która:
została wyznaczona przez przyjmującego chrzest, jego rodziców, osobę ich zastępującą, a w ich braku przez proboszcza lub szafarza chrztu; ma odpowiednią zdolność i intencję pełnienia tej funkcji; ukończyła 16 lat, chyba że biskup diecezjalny ustanowił inny wiek albo proboszcz lub szafarz uzna, że istnieje słuszna przyczyna wyjątku; jest katolikiem, przyjęła bierzmowanie i Eucharystię; prowadzi życie zgodne z wiarą i funkcją, którą ma podjąć; nie jest związana karą kanoniczną wymierzoną lub deklarowaną zgodnie z prawem; nie jest ojcem ani matką osoby chrzczonej.
Wymagania te oznaczają, że funkcja chrzestnego ma w Kościele katolickim charakter religijny, a nie wyłącznie rodzinny lub honorowy. Chrzestny powinien być osobą zdolną do publicznego wyznania wiary i do wspierania ochrzczonego w życiu sakramentalnym oraz moralnym.
Chrzestni i świadkowie chrztu z innych wyznań Prawo kanoniczne odróżnia chrzestnego od świadka chrztu. Osoba ochrzczona należąca do niekatolickiej wspólnoty kościelnej może zostać dopuszczona do udziału w chrzcie katolickim jedynie razem z chrzestnym katolickim i tylko jako świadek chrztu.
Szczególne zasady dotyczą wiernych Kościołów wschodnich. Dyrektorium ekumeniczne przewiduje, że ze względu na bliską komunię między Kościołem katolickim a Kościołami wschodnimi, z uzasadnionej przyczyny wierny Kościoła wschodniego może pełnić funkcję chrzestnego razem z chrzestnym katolickim, jeśli zapewnione jest katolickie wychowanie osoby chrzczonej i jeśli kandydat jest odpowiedni do tej funkcji.
Inne tradycje chrześcijańskie thumb|250px|Prawosławny chrzest dziecka z udziałem kapłana, rodziców i chrzestnych.
Praktyka ustanawiania rodziców chrzestnych występuje także poza Kościołem katolickim, choć jej znaczenie i wymogi są różnie określane.
W Kościołach prawosławnych chrzestny lub sponsor występuje w imieniu dziecka, wyznaje wiarę i podejmuje odpowiedzialność za duchowe wspieranie ochrzczonego. W praktyce wymaga się zwykle, aby chrzestny był prawosławnym chrześcijaninem pozostającym w łączności ze swoim Kościołem.
W Kościele Anglii chrzestni składają podczas chrztu obietnice dotyczące wspierania dziecka w wierze. Oficjalne materiały Kościoła Anglii wskazują, że chrzestni powinni być ochrzczeni, a najlepiej także konfirmowani; osoby nieochrzczone mogą uczestniczyć w życiu dziecka i w uroczystości, lecz nie pełnią formalnej funkcji chrzestnych.
W części Kościołów protestanckich funkcja rodziców chrzestnych bywa zastępowana pojęciem sponsorów chrztu albo świadków wspólnoty. W Kościołach metodystycznych wybór dodatkowych sponsorów, nazywanych czasem chrzestnymi, nie zawsze jest wymagany, lecz osoby takie mogą wspierać dziecko w dojrzewaniu do osobistego wyznania wiary i życia chrześcijańskiego.
Zwyczaje i nazewnictwo w Polsce W polskiej tradycji ludowej i rodzinnej na określenie ojca chrzestnego w relacji do matki chrzestnej oraz do rodziców dziecka używano słowa kum, natomiast kobietę pełniącą analogiczną funkcję nazywano kumą. Wyrazy te oznaczały również rodzica dziecka w stosunku do jego rodziców chrzestnych.
Od tej samej rodziny wyrazów pochodzi rzeczownik kumoterstwo. Dawniej oznaczał on więź powstałą przez wspólne trzymanie dziecka do chrztu, natomiast współcześnie ma najczęściej znaczenie negatywne i odnosi się do wzajemnego popierania się osób powiązanych prywatnymi relacjami.
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Liturgia chrześcijańska Kategoria:Prawo kanoniczne Kategoria:Dwuczłonowe relacje rodzinne