Karol Mikulski

Karol Mikulski (ur. 13 czerwca 1901 w Kijowie, zm. 18 marca 1940 w Gostyninie) – polski lekarz psychiatra.

Życiorys Dzieciństwo i młodość Wywodził się z ziemiańskiej rodziny o tradycjach inteligenckich. Urodził się w 1901 roku w Kijowie. Jego ojciec – Antoni Feliks Mikulski był profesorem psychiatrii (w 1924 objął katedrę psychiatrii na Uniwersytecie Stefana Batorego w Wilnie), matka Maria Grodecka pianistką. Uczęszczał do gimnazjum we Lwowie, następnie w Łodzi. Od 1919 działał w skautingu. Jako ochotnik brał udział w wojnie polsko-bolszewickiej (1920). Po złożeniu matury studiował medycynę kolejno na trzech uniwersytetach: w Krakowie, Wilnie, Warszawie (UW). Dyplom doktora nauk lekarskich uzyskał w 1927. W roku 1926 ożenił się z Idalią Jadwigą Gieysztor, primo voto Januszkiewiczową. Małżeństwo wychowywało dwoje dzieci: syna Idalii z pierwszego małżeństwa – Jerzego Januszkiewicza oraz córkę – Izabellę (dzisiaj: Galicką, historyka sztuki).

W latach 1928–1934 był asystentem Jana Mazurkiewicza w Klinice Psychiatrycznej UW. Jednocześnie pracował jako lekarz i psycholog szkolny w gimnazjach im. Zamoyskiego, Reja i Lorentza. Prowadził też poradnię psychologiczną. W roku 1929 odbył trzymiesięczne studia psychologiczne i psychiatryczne w Wiedniu, m.in. w poradni dla dzieci, utworzonej przez Alfreda Adlera. 1 listopada 1934 objął stanowisko wicedyrektora i ordynatora Szpitala dla Psychicznie i Nerwowo Chorych w Gostyninie. Był zwolennikiem psychiatrii zreformowanej, kładącej nacisk na humanitarne traktowanie pacjentów i terapię zajęciową. W 1936 odbył dwumiesięczną podróż naukową po Europie, odwiedzając szpitale i kliniki psychiatryczne w Niemczech, Francji, Włoszech, Jugosławii i Węgrzech. Osobiście poznał reprezentantów wiodącej w Europie psychiatrii niemieckiej, m.in. Rüdina, Schneidera, Luxenburgera, z inspiracji których w latach II wojny światowej na terenie okupowanej Polski i w III Rzeszy rozpoczęły się masowe mordy ludzi chorych psychicznie (Akcja T4). Pod wpływem Otmara von Verschuera, zainicjował w Polsce badania gemeliologiczne i wydał pionierską książkę Krótki zarys nauki o bliźniętach. Był członkiem Polskiego Towarzystwa Eugenicznego. Od 1937 prowadził przychodnię przeciwalkoholową w Płocku.

Okres II wojny światowej Zmobilizowany w końcu sierpnia 1939 w stopniu podporucznika stawił się w Sokółce Podlaskiej, gdzie po wkroczeniu wojsk sowieckich dostał się do niewoli. Uciekł z transportu wiozącego polskich oficerów do obozu jenieckiego w Kozielsku. Powrócił do Polski, idąc pieszo nocami wzdłuż torów. Do Gostynina przybył w połowie października 1939 i podjął na nowo swoje obowiązki jako ordynator szpitala psychiatrycznego. W 1939 przystąpił do Związku Walki Zbrojnej. W tym czasie obszar Gostynina został włączony, jako część Kraju Warty, bezpośrednio do Rzeszy. Rozpoczęła się akcja „umacniania niemczyzny”, w ramach której okupanci niemieccy przystąpili do masowych mordów lokalnej inteligencji i „opróżniania” szpitali psychiatrycznych. Pierwsze wywózki chorych psychicznie tzw. pacjentów gminnych (za których płaciły gminy) rozpoczęły się w lutym 1940 pod pretekstem transportu do innych zakładów leczniczych. W rzeczywistości chorych uśmiercano gazem spalinowym lub rozstrzeliwano w pobliskich lasach. 17 marca 1940 do Gostynina przyjechała komisja niemiecka, która zażądała od Mikulskiego sporządzenia listy chorych „nierokujących wyzdrowienia” w celu ich eksterminacji. Lista miała być przygotowana w ciągu 24 godzin pod sankcją aresztowania. Mikulski, który biegle władał językiem niemieckim, wszedł z przedstawicielami komisji w ostry spór; powoływał się na etykę lekarską i stan wiedzy medycznej, który uniemożliwia stawianie trafnych diagnoz, a tym bardziej prognoz dotyczących psychicznych schorzeń. Mikulski żądanej listy nie sporządził; 18 marca 1940 nad ranem popełnił samobójstwo. Jego śmierć poruszyła lokalną społeczność; pogrzeb zgromadził tłumy ludzi.

Ordery i odznaczenia

Złoty Krzyż Zasługi 12 maja 1939 „za zasługi na polu pracy zawodowej”.

Upamiętnienie Z inicjatywy córki – Izabelli Galickiej i składek społecznych ufundowano poświęconą mu tablicę pamiątkową, która zawisła w 2010 w szpitalu psychiatrycznym w Gostyninie. W 2012 powstał film dokumentalny „Śmierć psychiatry. Eugenika i totalitaryzm” (reż. Amelia Łukasiak i Sławomir Małoicki, scen. Magdalena Gawin), opowiadający o jego życiu i tragicznej śmierci, który został udostępniony przez producenta na portalu Youtube. W 2017 roku imię Mikulskiego nadano ulicy w Gostyninie (wcześniej ulica Leona Rewekanta).

Wybrane prace

Przypisy

Bibliografia Anna Kulikowska, Okupacyjne wspomnienia ze Szpitala Psychiatrycznego w Gostyninie, „Przegląd Lekarski” 1977, nr 1, s. 212–213. Magdalena Gawin, Historia polskiego ruchu eugenicznego 1880–1952, Wyd. Neriton, IH PAN, 2003. Irena Chmielińska, Dramatyczna śmierć lekarza, „Głos Gostyniński” 2005, nr 1 (176), s. 7. Andrzej Wilczkowski, Dymy nad kartofliskiem, Łódź 2005. Tadeusz Nasierowski, Zagłada osób z zaburzeniami psychicznymi w okupowanej Polsce. Początek ludobójstwa, Wydawnictwo Neriton, Warszawa 2008. Magdalena Gawin, Wierni przysiędze, „Na poważnie” 2012, nr 5–6, s. 36. Izabella Galicka, Służyć innym – aż do końca. O moim ojcu, zapomnianym bohaterze, „Na poważnie” nr 5–6/2012, s. 34–36.

Linki zewnętrzne Publikacje Karola Mikulskiego w bibliotece Polona

Kategoria:Absolwenci Wydziału Lekarskiego Uniwersytetu Warszawskiego Kategoria:Ludzie urodzeni w Kijowie Kategoria:Ludzie związani z Gostyninem Kategoria:Ochotnicy w wojnie polsko-bolszewickiej Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (II Rzeczpospolita) Kategoria:Polscy działacze antyalkoholowi Kategoria:Polscy psychiatrzy Kategoria:Polscy samobójcy Kategoria:Polscy skauci Kategoria:Urodzeni w 1901 Kategoria:Zmarli w 1940